Foto: Warner Bros.

INDEX >> RECENSIES >> MATCHSTICK MEN

MATCHSTICK MEN
Kraak maar raak

Jos Wolffers | 28/09/2003

   

Roy Waller is een succesvolle oplichter met een handicap: hij heeft last van alle mogelijke tics en fobieën. Eigenlijk geen probleem, zolang hij zijn pillen maar heeft en iedereen ramen en deuren keurig gesloten houdt. Zodra er echter ook maar iets verkeerd gaat (of godbeware hij vergeet zijn pillen in te nemen), slaan de stoppen door en verandert Roy in één bonk zenuwen. Het gaat zelfs zo ver dat zijn beste vriend en partner Frank hem doorverwijst naar een psychiater, in de hoop dat de man eens flink in Roy's onderbewustzijn gaat graven en uiteindelijk de bron van alle ellende kan vaststellen. Ondertussen gaat het werk gewoon door en beginnen een enigszins gelouterde Roy en Frank met de voorbereidingen voor een grote klus, die hen wel eens heel wat dollartjes zou kunnen opleveren. Maar op een dag, na een zoveelste bezoek bij de psychiater, wordt Roy's angstvallig georganiseerde leventje volledig op zijn kop gezet als hij te horen krijgt dat hij een dochtertje heeft. Het meisje heet Angela, is een jaar of veertien en staat te popelen om eindelijk haar echte vader te kunnen ontmoeten. Het vrouwmensje is bovendien behoorlijk eigenzinnig, en na de eerste de beste ruzie met haar moeder, wil ze meteen bij haar nieuwe vader intrekken. Maar of Roy daar nu zo blij mee is?

Klinkt dit gegeven bekend in de oren? Zo op papier misschien wel, want afgaande op het psychiater/gangster-uitgangspunt lijkt het plot leentjebuur te spelen bij The Soprano's of Analyze This. Niets is echter minder waar. De overeenkomst met eerstgenoemden is zelfs zo vaag dat de meeste kijkers de vergelijking niet eens zullen maken; Matchstick Men is immers een opvallend originele gentlemen-caper, weliswaar volgens aloud recept, maar met een volledig nieuwe invalshoek. Qua stijl en toon sluit de film nog het best aan bij Soderberghs Ocean's Eleven of Spielbergs Catch Me If You Can, maar in tegenstelling tot deze twee films heeft Matchstick Men een uitstekend script dat wat scherpte en humor betreft zijn gelijke niet kent. Het is waarschijnlijk sinds The Usual Suspects geleden dat we een misdaadfilm hebben gezien die het niet alleen van de clou moet hebben, en die je lang voor het einde al uit je stoel heeft geblazen.

Dat heeft natuurlijk niet alleen te maken met de fantastische (om niet te zeggen: hyper-gestyleerde) beelden van cameraman John Matheson, al springt de stijl van de film het meest in het oog. Matheson staat bekend voor zijn ijzige, ietwat overbelichte beelden (hij stond ondermeer in voor de fotografie van Gladiator, K-PAX en Hannibal) en haalt ook voor Matchstick Men weer alles uit de kast. Om een voorbeeld te geven: het huis van Roy, minutieus opgeruimd en smetvrij, lijkt wel een soort Walhalla, de enige plaats waar hij zich enigszins op zijn gemak kan voelen. Naast de strakke fotografie heeft ook regisseur Ridley Scott wijselijk besloten om de regie minstens even gedisciplineerd te houden en het gestunt met de camera tot een minimum te beperken. De film is qua montage dus vrij rustig, en net die rust zorgt ervoor dat de natuurlijke flow van het verhaal zo goed tot zijn recht komt. En als er dan eens 'gespeeld' wordt, is het altijd op de meest geschikte momenten, veelal met een komisch effect tot gevolg. Het luchtige toontje van de film wordt bovendien nog eens onderstreept door de jazzy soundtrack van Hans Zimmer en een forse greep uit het oeuvre van Ol' Blue Eyes Frank Sinatra.

Zonder goede acteurs zou een technisch perfecte film als deze echter niet meer zijn dan een koude stijloefening, maar gelukkig kan Scott een beroep doen op een schare klasseacteurs. Nicolas Cage vertolkt met verve de rol van de getormenteerde Roy, en maakt van zijn personage een complete mafkees die zelfs niet op een normale manier door een deur kan, zonder echter te vergeten sympathiek te blijven. Roy is in eerste instantie slachtoffer van zijn tics en obsessies, het gangsterleven komt opvallend genoeg pas op de tweede plaats. Bovendien is Roy geen echt kwaaie boef; hij ziet zichzelf liever als een opportunist die maar al te graag gebruik maakt van de gierigheid van anderen. 'I never steal their money, they give it to me,' is zijn motto. Voor Cage is dit na Adaptation alweer zijn tweede mafketel op een rij, maar hij valt gelukkig nooit terug op de geijkte acteertrucjes: net als Johnny Depp in Pirates of the Carribbean, is zijn vertolking compleet uniek en alleen voor hem is Matchstick Men al een tripje naar de bios waard.

Maar er is meer. Sam Rockwell bijvoorbeeld, die na zijn rollen in Welcome to Collinwood en Confessions of a Dangerous Mind blijkbaar een patent heeft genomen op de rol van slinkse gauwdief, is minstens even indrukwekkend als Roys rechterhand Frank. In tegenstelling tot Cage speelt Rockwell zijn personage als een doorgewinterde gluiperd, die het niet zoveel kan schelen wié er nu eigenlijk beroofd wordt. Hij barst bovendien van het zelfvertrouwen en heeft er totaal geen moeite mee om Roy naar een psychiater te sturen als het even écht slecht gaat. Professioneel en betrouwbaar als een huis, zeg maar. Dat kan overigens niet gezegd worden van Angela, het personage van Alison Lohman. Angela is niet meer dan een enthousiast tienergrietje, die zonder enige scrupules het georganiseerde leventje van haar vader compleet overhoop gooit. Lege pizzadozen op de grond, uren in de badkamer, kledingstukken overal, noem maar op. Lohman is zo geloofwaardig als tiener, dat je maar moeilijk kan vatten dat ze in het echt al 24 is. Naar verluidt is ze ter voorbereiding van deze rol wekenlang omgegaan met haar 15-jarige nichtje. Da's pas toewijding.

Het is dit soort toewijding die Matchstick Men tot iets bijzonders maakt en dat konden we na een filmzomer vol sequels, remakes en ander onorigineel tuig wel weer eens gebruiken. Matchstick Men is dus échte cinema, mét een dijk van een script, mét uitstekende acteerprestaties en mét doordachte regie. Resultaat? Een van de beste films van 2003. Maar hou wel je portemonnee in de gaten.