Foto: Warner Bros.

INDEX >> RECENSIES >> THE POLAR EXPRESS

THE POLAR EXPRESS
Zie ginds komt de stoomtrein...

Jos Wolffers | 05/12/2004

   

Stel je voor. Je bent een Amerikaans jongetje van een jaar of acht met een gezond gevoel voor realiteit. Een van de eerste vragen die je je op die leeftijd stelt is natuurlijk: bestaat de Kerstman eigenlijk wel? De naamloze jonge held uit The Polar Express ligt al een paar nachten wakker van die vraag. Op school beweren de stoere kinderen dat de Kerstman een verzinsel is van de volwassenen; maar hoe komt het dan dat zijn ouders bij hoog en bij laag volhouden dat niet zij, maar Santa op kerstavond de cadeautjes door de schoorsteen propt? Is het dan toch maar een verhaaltje? Net op het moment dat de jongen 's avond in bed definitief besluit dat de kerstman niet bestaat, gebeurt er iets vreemds. Zijn bed begint te trillen. En niet zo'n klein beetje ook. Het lijkt wel alsof er een trein door de straat komt gereden! Dat blijkt geen slechte gok, want als de jongen uit zijn slaapkamerraam kijkt, ziet hij dat er voor zijn deur een enorme puffende stoomtrein geparkeerd staat. Vol ongeloof gaat de jongen een kijkje nemen, maar als de conducteur van de trein hem aanport om in te stappen, twijfelt hij. Hebben zijn ouders hem niet altijd op het hart gedrukt dat je niet met vreemde mensen mag meegaan? Gelukkig ziet de jongen dat er in de trein nog meer spelende kinderen zitten en besluit op het allerlaatste nippertje toch in te stappen. En dat is maar goed ook, want anders had hij ongetwijfeld het avontuur van zijn leven gemist.

Als hij goed en wel in de trein zit, vertelt de conducteur aan zijn jonge passagiers dat ze op de legendarische Polar Express zijn gestapt en dat ze over een paar uur de Kerstman in levende lijve zullen ontmoeten. "En de reden waarom jullie mee mogen", zegt de conducteur, "is omdat jullie niet meer in hem geloven." De jongen schrikt zich een hoedje als hij hoort dat de Kerstman dus toch bestaat, maar is niet verbaasd dat er zoveel 'ongelovigen' in de trein zitten. Het duurt niet lang voordat de kinderen met elkaar kennismaken en onze held raakt bevriend met een klein meisje en een verlegen jongetje, die allebei niet goed beseffen wat er aan de hand is. Gelukkig is er niet veel tijd om te kniezen en voordat iemand ook maar de kans krijgt om vervelende vragen te stellen, wordt er op spectaculaire wijze warme chocolademelk geserveerd. Bovendien krijgen alle kinderen een treinkaartje en wordt hen op het hart gedrukt om die toch maar niet te verliezen. Helaas laat een meisje haar kaartje uit het raam vliegen, en voor straf wordt ze door de conducteur mee naar voorkant van de trein genomen. De jonge held vreest dat de conducteur haar van de trein zal gooien en hij kruipt op het dak van de trein om haar te redden. Maar zelfs op het dak van The Polar Express valt er nog van alles te beleven. Als je tenminste in spoken gelooft...

Als er een ding is waar we regisseur Robert Zemeckis niet van kunnen beschuldigen, is het gebrek aan ambitie. De man heeft zich de afgelopen twintig jaar letterlijk uit de naad gewerkt om zijn publiek de meest spectaculaire filmavonturen voor te kunnen schotelen. Voor de klassieker Back to the Future maakte hij gebruik van baanbrekende speciale effecten, voor het geschifte Who Framed Roger Rabbit? combineerde hij op unieke wijze live-action en tekenfilmbeelden, en voor het avonturenepos Cast Away liet hij Tom Hanks twintig kilo afvallen en deed hij zijn publiek zelfs een traantje wegpinken bij het verlies van een volleybal. Je moet het maar doen. Ook voor The Polar Express legt Zemeckis de lat weer onmetelijk hoog en deed hij een beroep op de meest geavanceerde computertechnieken om zijn visie op het witte doek te krijgen. Niet alleen werden alle sets van de film volledig met de computer geproduceerd, ook alle acteerprestaties van de acteurs werden eerst met zogenaamde motion-capture apparatuur opgenomen en naderhand in digitale vorm in het geheel verweven. Een tijdrovende en peperdure klus, die er uiteindelijk voor zorgde dat The Polar Express zomaar even 170 miljoen dollar verslond. Gelukkig heeft Zemeckis ook begrepen dat je zo'n project nooit tot een goed einde kunt brengen zonder degelijk scenario, en bewerkte daarom samen met Cast Away- scenarist William Broyles een bekend kinderboek van jeugdauteur Chris Van Allsburg.

Helaas is net dat boek van The Polar Express een vergiftigd geschenk. Het eerste deel van het verhaal mag dan wel een wervelend, spannend en origineel kerstavontuur zijn, het laatste stuk is helaas toch weer tenenkrommend melig en ergerlijk moraliserend. Ook de filmversie van The Polar Express leidt vreselijk onder dit euvel. Het Amerikaanse filmpubliek heeft zoals bekend heel wat minder moeite met opgeklopte meligheid, maar het is nog maar de vraag of wij nuchtere Europeanen te vinden zijn voor prekerig sentiment. Want uiteindelijk is de boodschap van de film weer dezelfde als altijd: "vriendschap is belangrijk, respecteer je ouders, blablabla". Natuurlijk zijn dit goede waarden om aan de jeugd mee te geven, maar het is minstens even belangrijk om het zodanig te verpakken dat het niet op een braaf zedenlesje gaat lijken.

The Polar Express heeft trouwens nog één bijzonder vervelend, niet onbelangrijk nadeel: de slechte animatie van de jonge hoofdpersonages. Zoals gezegd hebben Zemeckis en zijn crew hun uiterste best gedaan om de digitale kinderen er zo geloofwaardig mogelijk uit te laten zien, maar helaas hebben ze daarin jammerlijk gefaald. Want hoe schitterend de decors en de locaties van The Polar Express er ook uitzien, zo houterig en vreemd ogen de hoofdpersonages. Het realistisch nabootsen van mensen is altijd al de achilleshiel geweest van de digitale animatie, en tot nu toe hebben zelfs de digitale pioniers van Pixar zich er niet aan gewaagd. Zemeckis bleef hardnekkig geloven in de mogelijkheden van digitale personages, maar rijdt zichzelf daarmee onwillekeurig in een zijstraat. Al uit de eerste vijf minuten blijkt dat de digitale animatie gewoon nog niet zo ver gevorderd is. De jonge personages zijn dan ook niet om aan te zien; ze bewegen raar en onnatuurlijk en 'acteren' hun emoties op de meest primitieve manier. Zemeckis had beter voor een cartoon-achtige look gekozen. Nu lijken zijn jonge personages eerder op een soort botox- zombies met menselijke trekjes, waar je met alle moeite van de wereld geen sympathie of medeleven voor kunt opbrengen. Zelfs de goede voice-acting van de kinderen kan daar geen verandering in brengen. De enige personages die er nog enigszins acceptabel uitzien zijn de conducteur en het treinspook, allebei met veel enthousiasme gespeeld door Tom Hanks. Toch is het ook bij allerbelangrijkste hoofdpersonage weer even schrikken: de Kerstman zelf. De gezellige dikzak heeft weliswaar alle trekjes van de typische kerstman (rood pak, bolle buik, rode wangen), maar ziet er met zijn dode ogen en lege glimlach zo synthetisch en angstaanjagend uit, dat we ons afvragen of de kleintjes in de zaal er niet bang van zullen worden.

Maar ondanks alle kritiek heeft The Polar Express gelukkig ook een aantal bijzonder sterke troeven, die ervoor zorgen dat de film uiteindelijk toch nog het bekijken waard wordt. Regisseur Zemeckis is immers een rasechte verteller en als hij zich in zijn film niet ophangt aan de beperkingen van zijn computers, is The Polar Express een waar avontuur. Vooral het eerste uur is heerlijk meeslepend en minstens even spannend als de meest recente Harry Potter-film. En als er geen lelijke, digitale mensenpersonages in beeld zijn, wordt de kwaliteit van de computerbeelden pas echt duidelijk. De stoomtrein uit de titel is bijvoorbeeld tot in het kleinste detail nagemaakt en zoeft door de meest fantastische sneeuwlandschappen. Net echt. En als de Polar Express over bergtoppen en een bevroren meer rijdt, weet je van de opwinding niet waar je moet kijken. Het eerste hoogtepunt van de film komt trouwens al op het moment waarin een van de kinderen zijn treinkaartje verliest. Het kaartje vliegt door het open raam naar buiten, komt in de sneeuw naast de rails terecht en wordt weer omhoog geblazen als er een roedel wolven langs rent. Het kaartje wordt daarna meegesleurd door de wind, opgevangen door een majestueuze arend en komt via een lange, spectaculaire omweg weer terecht in het verluchtingssysteem van de trein. Visueel verbluffend, en het ultieme bewijs dat je op filmisch vlak met de computer bijna alles kunt bereiken.

Bijna alles. Want is het minstens even belangrijk om je ook bewust te zijn van de beperkingen van je medium. Op dat vlak hebben Zemeckis en zijn ploeg zich helaas stevig laten vangen. Je kan het ze natuurlijk niet kwalijk nemen dat ze de digitale animatie verder willen laten evolueren, maar ze hadden zich ook moeten realiseren dat dat niet ten koste mag gaan van de geloofwaardigheid van de hoofdpersonages. Maar toch, als u zich over de gekunsteldheid van de hoofdpersonages kunt heen zetten, is The Polar Express voor het grootste gedeelte een fijne, originele en vooral goedgemaakte kerstfilm. En bijna goed genoeg om de zedenpreek op het einde te doen vergeten.