INDEX >> RECENSIES >> EL BANO DEL PAPA

EL BANO DEL PAPA
Nooit opgeven, altijd blijven proberen

Matthias Van Wichelen | 09/03/2008

   

Het grote verschil met de sociaal-realistische cinema van Ken Loach en de gebroeders Dardenne is de luchtige, publieksvriendelijke toon en de milde humor die de verhalen een onweerstaanbare charme geven. Voorbeelden? Billy Elliott, The Full Monty en Buena Vida Delivery.

El Baño del Papa is gebaseerd op honderden verhalen die misschien echt gebeurd zijn. De Papa uit de titel is Johannes-Paulus II, de paus die meer tijd doorbracht in zijn vliegtuig dan in zijn biechtstoel. Aan het eind van de jaren tachtig maakte hij een lange reis door Zuid-Amerika. Hij deed toen ook verschillende kleinere steden aan.

Iedere verplaatsing van de kerkelijke leider zorgt voor een ware volksverhuizing. De bevolking van het Uruguayaanse grensstadje Melo ziet in de komst van de paus een niet te missen gelegenheid om een flinke cent bij te verdienen. Ze verwachten een massale toeloop vanuit de rijke Braziliaanse grensprovincie. Na de lange busrit hebben die pelgrims natuurlijk honger en dorst. Melo wordt één groot openluchtrestaurant. Ieder gezin ontpopt zich tot een minionderneming. Negentig procent van de bewoners zet in op eten en drinken. Ze slaan astronomische hoeveelheden brood, kaas, worst en frisdrank in en bouwen wankele kraampjes.

Ook Beto en zijn familie zijn gebeten door het ondernemersvirus. Zij gooien het over een andere boeg. Hun huis staat helemaal op het eind van het traject. Wanneer ze bij hen langskomen hebben de pelgrims hun honger en dorst al gestild. Het gat in de markt is een gat in de grond: Beto bouwt een toilet in zijn tuin. Hygiënisch, proper, met een mooi geschilderde deur en dik toiletpapier.

Beto verdient zijn geld als smokkelaar van kleine prullen die hij met de fiets ongezien over de Braziliaanse grens probeert te krijgen. De douaniers gaan willekeurig te werk. Ze knijpen regelmatig een oogje toe en zijn vatbaar voor onderhandelingen. Wanneer ze slecht gezind zijn, drijven ze de smokkelaars op als konijnen. De opbrengst per smokkeltocht is zo klein dat wie tegen de lamp loopt maanden extra moet rijden om de waarde van de in beslag genomen goederen te compenseren.

Beto's tienerdochter wil in de stad gaan studeren. Dat kost geld. Zijn vrouw hoopt op een rustig, harmonisch gezinsleven met een minimum aan financiële stabiliteit. Beto zelf is ook niet van plan zijn hele leven voor een appel en een ei op zijn fietsje heen en weer te crossen naar Brazilië. Het toiletproject is geen tijdverdrijf, maar bittere ernst. Het is het begin van een nieuw leven.

De paus zorgt voor hoop. De spirituele boodschap zal de bewoners van Melo worst wezen. Geld, daar draait het om. Hun eeuwige gebrek daaraan heeft hen erg vindingrijk gemaakt. Ze zien mogelijkheden waar er (waarschijnlijk) geen zijn en lossen op wat onoplosbaar lijkt. Dat ze vechten tegen de bierkaai heeft geen enkele invloed op hun inzet. El Baño del Papa is een warme ode aan hun moed en creativiteit.

Melo is een levendig stadje met kleurrijke inwoners. Het regisserende duo César Charlone en Enrique Fernández voert hen op met veel liefde, genegenheid en humor. Langzaam, bijna onmerkbaar wordt El Baño del Papa dwingender. Het fundament van de film ligt in de perfecte mix van sociaal drama en relativerende humor. Net als zijn vrienden en collega’s wordt Beto ongenadig uitgebuit, gemanipuleerd, misbruikt en vernederd. Van zodra iemand een trapje hoger staat op de sociale ladder spuwt die naar beneden, ogenblikkelijk vergetend dat hij zelf jaren heeft geploeterd heeft om iets te bereiken.

En of Beto ploetert. Het is een heerlijke vent, daar niet van, maar hij is niet de handigste, niet de slimste en niet de meest gelukkige ondernemer op aarde. Die stunteligheid maakt hem extra knuffelbaar. Charlone en Fernández focussen op de kleine persoonlijke verhaal binnen de grote minder fraaie context. Ze zoeken de zonnige, positieve kant maar sluiten resoluut de deur voor vals sentiment en kleffe feel good boodschappen. Gelukkig maar, want de grens tussen hoopvol en naïef is flinterdun. El Baño del Papa blijft aan de goede kant. De frisse vertolkingen en de sprekende fotografie maken het geheel volledig af. De oneliner waarmee de film eindigt is de kers op de taart.

Gezien op het 34ste Filmfestival van Vlaanderen Gent.