Een ramp in de Gazastrook
Regisseur Amos Gitaï heeft met Disengagement het onmogelijke gerealiseerd: Juliette Binoche tot een slechte vertolking brengen. De Française stapt al jaren van de ene productie naadloos over in de andere. Die halen natuurlijk niet allemaal hetzelfde hoge niveau, maar tot hiertoe bleef Binoche wel telkens zelf overtuigend overeind staan. Haar vertolking in Disengagement is echter bijzonder pijnlijk om aan te zien.Niets kan Disengagement er nog van weerhouden om recht op doel af een plaatsje in de top tien van de slechtste films uit 2008 te bereiken. Het scenario rammelt langs alle kanten, de bijrollen deugen absoluut niet, de loodzware dialogen lopen voor geen meter en zowel de muziek als de fotografie zijn van alle inspiratie gespeend. Is er dan helemaal niets positiefs over deze film te melden? Toch wel, want de keuze van het onderwerp is absoluut een moedige daad. De ontruiming van de Israëlische nederzettingen in de Gazastrook is en blijft een extreem gevoelige politieke kwestie. Amos Gitaï en Marie-Jose Sanselme baseerden hun verhaal op de ervaringen van Gitaï’s zoon die tijdens zijn legerdienst ingezet werd op de Gazastrook. Disengagement is het derde en laatste deel van Amos Gitaï’s trilogie over identiteit, het nationaliteit en landsgrenzen. Het drieluik begon met Promised Land in 2004, waarop Freezone volgde. Van die film blijft vooral de scène met de huilende Natalie Portman en de indrukwekkende verschijning van Hiam Abbass bij. Maar zijn het eerste en het tweede deel al bezwaarlijk onmisbaar te noemen, dan is het slotstuk kortweg pompeus slachtafval. Gitaï’s film bestaat uit drie delen die losjes met elkaar verbonden zijn. In het eerste reizen de Israeliër Uli (Liron Levo) en de Palestijnse Hiam (Hiam Abbas) met de trein door Europa. Bij de paspoortcontrole ontstaat een verhitte discussie. Het onderwerp: hoe bewijs je identiteit en nationaliteit? Interessant, zeker. Het is echter de geforceerde manier waarop Gitaï het onderwerp ter sprake brengt, de weinig verfijnde dialogen en de theatrale manier van acteren die het belang van de discussie helemaal onderuit halen. Wat bedoeld is als een intellectueel prikkelende aanhef van een belangrijke film, is middelmatige cafépraat. De manier waarop Gitaï de openingsscène laat eindigen is zelfs een pure belediging van zijn publiek. Uli zet zijn reis verder. Hij is de halfbroer van Ana (Juliette Binoche). Hij groeide op in Israël, zij in Frankrijk. De dood van hun vader herenigt hen. Hun vader was een dominante man, een belangrijke professor, een notabele, gewaardeerd in academische en wereldlijke middens. Hij was alles, behalve menselijk, warm en liefhebbend. Voor Anna komt zijn dood dus als een bevrijding. Ze gedraagt zich uiterst labiel. Kinderlijk gelukkige momenten wisselt ze af met donkere, agressieve buien. Ze daagt uit, ze plaagt, klauwt en tergt. Ana is ongrijpbaar en onbegrijpbaar, ook voor zichzelf. Uli en Ana spreken Engels met elkaar. Na goed twintig minuten ver in de film roept Ana geërgerd: “Waarom spreek je niet gewoon Frans?” Daarmee slaat ze meteen, haast symbolisch, de nagel op de kop. Want het lijkt alsof Binoche hier even uit haar rol valt om zelf commentaar te geven op de film. Haar personage is extreem complex en de verhouding met haar pas teruggekeerde broer is moeizaam. Amos Gitaï legt Uli en Ana de meest onmogelijke dialogen in de mond, bovendien niet in hun moedertaal. Het komt de geloofwaarigheid en de kwaliteit van hun vertolkingen niet ten goede. De aanwezigheid van de wereldberoemde sopraan Barbara Hendricks is een stunt. Ze zingt aan het doodsbed van de vader. Mooi, prachtig zelfs. Maar opnieuw komt het helemaal niet natuurlijk over. Haar aanwezigheid leidt de aandacht af van het verhaal. Hetzelfde geldt voor de bijrol van Jeanne Moreau. De idee om de twee grandes dames van de Franse cinema voor het eerst in een film tegenover elkaar te zetten, is natuurlijk schitterend. De uitwerking is dat echter veel minder. Jeanne Moreau speelt de notaris die Ana meedeelt dat de dochter die Ana afstond toen ze twintig was, de erfgename is. Ana moet haar opsporen om het nieuws persoonlijk mee te delen. Het meisje woont op de Gazastrook. In de paar minuten die Moreau krijgt herdefinieert ze het begrip overacting. Ze wil in een te korte tijd, te veel indruk maken. Het werkt averechts. Ter verdediging kan ze het twijfelachtige niveau inroepen van de door haar aangekondigde plotwending. Uli en Ana pakken hun spullen en trekken naar Israël. Uli is een leidinggevende Israëlische soldaat die zijn peloton moet voorbereiden op hun taak: de kolonisten overtuigen om hun huizen op de Gazastrook vrijwillig te verlaten. Werken ze niet mee, dan moet ze hen manu militari verwijderen. Veel kolonisten zijn geboren op de Gazastrook, gingen er naar school en bouwden er hun leven op. Terwijl Uli zijn landgenoten uit hun huizen jaagt, is zijn halfzus op zoek naar haar dochter. De verhaallijnen lopen parallel. De evacuatie van de Gazastrook is boeiender dan Ana’s zoektocht. In een aantal scènes – in documentairestijl gefilmd met een erg beweeglijke camera – schetst Gitaï de grimmige sfeer die er hangt tussen het leger en de kolonisten. Die schaarse goede momenten zijn keiharde en hevige brokken realistische cinema. De pijn en de vernedering van de kolonisten wordt tastbaar, net als de onmogelijke en ondankbare opdracht van de soldaten. Helaas is het gedeelte in Gaza even vermoeiend en drammerig als het eerste uur van de film. Van enige nuancering of een geduldige opbouw is geen sprake. Gitaï’s bulldozeraanpak doodt de finesse. Een overload aan clichés verhindert dat Ana’s hereniging met haar dochter leidt tot een emotionele climax. Disengagement slaat de bal dus volledig mis. Nu heeft Juliette Binoche nog de morele – en waarschijnlijk ook contractuele – verplichting om de film te promoten en aan te prijzen. Hopelijk gaat ze in haar memoires in op de draaiperiode en komen filmliefhebbers te weten wat de oorzaken zijn van deze cinematografische humorloze, bloedeloze, zielloze ramp.
terug naar boven | afdrukken |
bewaren als pdf | e-mail als PDF | als favoriet bewaren
| Een probleem op deze pagina melden
| 
uitmuntend
uitstekend
goed
boven middelmaat
middelmatig
onder middelmaat
afrader
