Een puberende gepensioneerde
De Tsjechische filmfamilie Sverák rondt haar trilogie over de verschillende fases in een mensenleven af in schoonheid. In eigen land groeide Empties op kousenvoeten uit tot een onvervalste kaskraker.In 1992 maakte Obecná skola (letterlijk vertaald: De Lagere School) kans op een Oscar als beste buitenlandse film. De onderscheiding ging uiteindelijk naar het Italiaanse oorlogsdrama Mediterraneo. Vijf jaar later werden vader en zoon wel op het podium geroepen om een Oscar te ontvangen. Het gelauwerde Kolya werd wereldwijd een commerciële voltreffer. Vratné Lahve (Empties) won geen belangrijke filmprijzen maar raakte in Tsjechië duidelijk een gevoelige snaar. Om op Kolya-achtige wijze de wereld te veroveren, valt de film een beetje te licht uit. Tsjechische films maken sowieso geen kans op een plaats in de programmering van de megaplexen. Voor de kritische cinefiele bezoekers van de onafhankelijke filmtheaters is Empties dan weer te braaf en te alledaags. Toch zijn de belevenissen van de gepensioneerde leraar goed voor een ontspannen, aangename filmavond. Net zoals bij de eerste twee delen van de trilogie is het scenario geschreven door vader Zdenek Sverák die ook voor de derde keer de hoofdrol speelt. Zoon Jan is de regisseur. Van een artistiek en commercieel succesvol duo dat bovendien dezelfde genen heeft, verwacht je dat de leden elkaar verstaan zonder te spreken, dat ze elkaar blindelings vinden en elkaars zinnen afmaken. Niets is minder waar. Papa Zdenek is een heel grote ster in Tsjechië. Zijn status is te vergelijken met die van Jan Decleir in het Nederlandstalige gebied en van Gérard Depardieu in de Franstalige filmwereld. Hij is een held, een halfgod, een onaantastbaar monument. Een man die geen oren heeft naar de aanwijzingen van collega’s, producers en regisseurs, zeker niet als de regisseur zijn bloedeigen zoon is. Het stormachtige productieproces – gekenmerkt door hoogoplopende ruzies en vileine verbale bombardementen – heeft geen sporen gelaten in de film. Als het waar is dat het gedrag en het karakter van het hoofdpersonage verdacht sterk lijken op dat van Zdenek Sverák zelf, dan verdient zijn zoon een stevige troostende knuffel, een doos pralines en een krat whisky. De ruzies verklaren ook de nieuwe slierten grijs haar en de verdubbeling van het aantal rimpels in zijn gezicht. Josef Tkaloun is een humeurige, temperamentvolle leraar Tsjechisch aan de middelbare school. Hij is zijn werk meer dan beu. Hij kan niet meer omgaan met de jeugd van tegenwoordig en werkt zijn frustratie steeds vaker uit door een spons leeg te knijpen boven het hoofd van een in zijn ogen falende, ongeïnteresseerde, domme of anderszins vervelende tiener. Op een dag breekt de veer en heeft hij zelfs geen energie meer om zich kwaad te maken op zijn leerlingen. Hij geeft er de brui aan. Zijn vrouw hoort het graag. Eindelijk zal hij tijd hebben voor zijn gezin. Nu hij niet meer werkt, hoopt ze de passieloze en van romantiek gespeende jaren in te halen. Haar hoop blijkt ijdel.
Josef is allesbehalve van plan om thuis te zitten, zijn krant te lezen, zijn kopje koffie te drinken en ‘s namiddags een kaartje te leggen met de vrienden uit de wijk. Zijn vroegtijdige pensionering geeft hem een onwaarschijnlijke energieopstoot. Hoogmoedig legt hij de goede raad die zijn vrienden en familie hem geven naast zich neer. De oud-leraar doet alleen nog maar zijn eigen zin. Zijn hele leven was hij een dwangmatige dwarsligger en treiteraar en het wordt er alleen maar erger op. Tactloos, egoïstisch, onverantwoord en onvoorspelbaar dendert de herboren Josef over zijn vrouw heen. De oude vent doet alles wat oude venten niet meer horen te doen, wat de doelgroeptijdschriften voor de actieve zestigplusser ook beweren. Eerst neemt hij een baantje aan als fietskoerier. Wanneer hij beseft dat zijn lichaam minder sterk is dan vroeger gaat hij aan de slag als legeflesseninzamelaar in een supermarkt. Josef – het slachtoffer van zijn tweede pubertijd en zijn domme beslissingen – ontdooit in het achterafkamertje waar hij de lege flessen sorteert. Door het doorgeefluikje observeert en bestudeert hij de winkelende klanten. Hij speculeert over hun levens, fantaseert over hun heimelijke passies, hun liefdesleven en hun verborgen kantjes. Na verloop van tijd gaat hij zich ook echt actief bemoeien met hun levens. Hij ontpopt zich tot een oudere, mannelijke – weliswaar erg grumpy - versie van Amélie Poulain of Emma (het Jane Austen-personage). Hij regelt eenieders privéleven – van zijn stugge collega, van zijn sombere dochter en van de klanten – en vergeet in al die drukte bijna zijn eigen huwelijk te redden. Empties is ongegeneerd onorigineel. Een euvel dat ruimschoots gecompenseerd wordt door de warme, zeer menselijke en vooral humoristische touch van het verhaal. Zdenek Sveráks doorleefde vertolking is die andere niet te onderschatten succesfactor. Hij mag dan een etter zijn en zich gedragen hebben als een verwende starlette, hij heeft uitstraling voor tien. Dankzij hem werkt de film als een open haard op een koude verregende herfstavond. Hij wekt moeiteloos begrip voor zijn antipathieke personage. Zijn vertolking is zelfs lichtelijk opzwepend: een aanstekelijke oproep om eerst te doen en dan pas na te denken, de problemen op te lossen wanneer ze zich stellen. Zijn Josef is een lompe loebas met een onpeilbare x-factor. Het verhaal van Empties is al honderden, zo niet duizenden keren verteld, het is waar. Pannenkoekendeeg wordt ook altijd gemaakt van melk, eieren en bloem en toch smaken alle pannenkoeken anders. Het verschil zit in de dosering, de kwaliteit van de ingrediënten, de hitte van de pan en de liefde voor het vak van de chef-kok. Jan en Zdenek Sverak zijn uitstekende koks. Ze vertellen een weldoordacht intelligent verteld verhaal op de goede oude manier: klassiek, stijlrijk en verfijnd. Ze gaan daarbij zelfverzekerd te werk zonder de minste drang om te imponeren. Het verhaal bewijst zichzelf. Het heeft geen ingewikkelde scenariotwists nodig om te boeien. Aan de hand van een grimmig hoofdpersonage laten de Sveraks hun licht schijnen over verandering en vooruitgang – ongewenst, onverwacht en vooral onstuitbaar – van een mens, een land en een stad. Praag figureert als een blinkende, glanzende metropool verminkt door neonreclame en schreeuwerige posters. De art nouveau chique uit I Served the King of England is ver weg. De wereld draait door. Het gaat snel en wie niet kan volgen is verloren. Empties is een bitterzoet drama dat vooral gesmaakt zal worden door wie houdt van oerdegelijke cinema met een vleugje maatschappijkritiek en een schep relativerende humor.
terug naar boven | afdrukken |
bewaren als pdf | e-mail als PDF | als favoriet bewaren
| Een probleem op deze pagina melden
| 
uitmuntend
uitstekend
boven middelmaat
middelmatig
onder middelmaat
slecht
afrader
