Benelux Film Distribution

INDEX >> RECENSIES >> VERSAILLES

VERSAILLES
Een daklozenportret waar maar geen einde aan komt

Matthias Van Wichelen | 21/08/2008

   

Net als zijn grillige vader is Guillaume Depardieu geen simpele kerel. Hij brengt meer tijd door in de rechtbank dan op de filmset. Hij heeft altijd dorst en blijkt licht ontvlambaar als hij te veel op heeft. Depardieu junior is bovendien een dwangmatige snelheidsduivel. Hij leeft hard, roekeloos, onstuimig, buitensporig en geheel onverantwoord. Hij is de vleesgeworden nachtmerrie van vaders met dochters op huwbare leeftijd.

In Versailles speelt hij een personage dat heel dicht bij zijn imago en karakter ligt. Zwerver Damien woont in een zelfgebouwde hut in de bossen naast het wereldberoemde kasteel van Versailles. Hij heeft er zijn vaste buren en vrienden. Mannen en vrouwen die net als hij door de maatschappij zijn uitgespuwd en niet meer inzien waarom ze zich zouden herintegreren. Het parcours langs maatschappelijke werkers, verplichte cursussen, vervolgopleidingen en motiverende gesprekken hebben ze al meer dan eens afgelegd. Hun geloof in de geregelde, burgerlijke wereld is voorgoed verdampt.

De film begint niet bij Damien, maar bij Nina: een jonge vrouw die met haar vijfjarige zoontje Enzo in de straten van Parijs slaapt. Op een nacht worden ze door een team maatschappelijk werkers van de straat geplukt en ondergebracht in een opvangcentrum in Versailles. Wanneer ze daar weg moeten, trekken ze de bossen in waar ze Damien ontmoeten. Nina en Enzo blijven er één nacht. De volgende ochtend is Nina verdwenen. Spoorloos. Op en weg.

De loebas en het jongetje moeten met elkaar verder. Dat Damien plotsklaps vadergevoelens ontwikkelt, is overdreven, maar hij draagt zorg voor de kleine. Uiteindelijk ziet Damien in dat hij Enzo niet kan laten opgroeien als schooier, maar dat hij net als alle andere kinderen naar school moet, dat hij moet spelen met zijn leeftijdsgenootjes, leren lezen en schrijven. En zo doet hij wat hij gezworen had nooit of te nimmer te zullen doen: proberen deel uit te maken van de moderne maatschappij. Het is te zeggen: wonen in een bakstenen huis, betaald worden voor een reguliere baan en het contact herstellen met zijn vader met wie hij een gebrouilleerde relatie heeft.

Van zodra Damien en Enzo een voet zetten in het huis van Damiens vader, verandert de film van toon en onderwerp. Het ruwe en spannende maakt plaats voor pragmatiek en rechtlijnige dramatiek. Regisseur Pierre Schoeller verlegt het accent van de psychologische ontdekkingstocht van Damien en Enzo naar een zeer praktische vraag: hoe krijg je een kind dat geen enkel officieel document heeft – dus strikt genomen niet eens bestaat - en waarvan de dakloze moeder jaren geleden verdween, officieel ingeschreven in het bevolkingsregister?

Versailles werpt een blik op de hallucinante administratieve mallemolen en het logge overheidsapparaat. Interessant blijft de film altijd, maar dan eerder omdat Versailles een heel apart onderwerp aansnijdt. De film duurt te lang en Schoeller breidt een heel voorspelbaar einde aan zijn verhaal. Dat einde komt als een verlossing wat het aantal ingeslagen zijwegen en behandelde subthema’s heeft het tempo en de spanning uit de film gehaald.

De locatie van de film lijkt symbolisch gekozen maar is het niet. In de bossen rond de toeristische topper wonen tientallen sans-papiers in haast prehistorische omstandigheden. Het contrast tussen het goud, kristal en porselein van het kasteel en het houtvuurtje dat Damien en zijn maten moeten stoken om ravioli op te warmen is verhaaltechnisch erg dankbaar. Versailles wijst ook op het onwaarschijnlijke idee dat er in 2008 in Frankrijk nog mensen zijn die niet weten of ze ’s avonds wel iets te eten zullen hebben. Tegelijkertijd drenken supermarkten niet-verkochte etenswaren in white spirit zodat er geen zwervers meer in hun containers komen snuffelen. De film sympathiseert met de daklozen, toont begrip en inzicht en oppert dat wie echt wil ontsnappen uit de situatie dat ook echt kan.

Schoellers engagement is nobel, maar volstaat niet om een goede film af te leveren. Versailles valt tussen wal en schip. Het drama is veel te traditioneel opgebouwd - met perfect voorspelbare melodramatische plotwendingen - om de cinefiel te plezieren. De scherpte, boosheid en nijd ontbreken om een Loachiaans of Dardennesque effect te sorteren. Het humorloze karakter maakt her verhaal er niet lichter verteerbaar op. Versailles kraakt onder het eigen gewicht. Het decor is grijs, grauw, triest, miserabel, weinig hoopgevend. De personages lopen ieder kwartier een nieuw trauma op. Het overaanbod aan ellende creëert een niet te overbruggen kloof tussen het verhaal en de kijker. Pakkend en meeslepend wordt het nooit, wel verbazingwekkend en met momenten onthutsend.

De film rekent voor de volle honderd procent op de overtuigingskracht van Guillaume Depardieu en het dient gezegd dat hij zich uitstekend van zijn taak kwijt. Zo lang hij in beeld is, valt er iets te beleven. Het contrast met de scènes zonder hem is groot, te groot om goed te zijn.

Gezien op het Europees Filmfestival van Brussel 2008