Paradiso Entertainment

INDEX >> RECENSIES >> DIE WELLE

DIE WELLE
Pedagogische maalstroom

Jeffrey De Keyser | 22/10/2008

   

Rainer Wenger (Jürgen Vogel) is een hippe liberale leerkracht. Hij leeft op een woonboot, draagt een leren jekker, en luistert naar The Ramones. Tijdens de projectweek over ‘staatsvormen’ moet hij zijn leerlingen een saai onderwerp bijbrengen: autocratie. In plaats van bibliotheekbezoeken of workshops te organiseren, besluit hij bij wijze van experiment een microdictatuur te installeren met zichzelf, “Herr Wegner”, als leider. Hij eist van zijn leerlingen dat ze samenwerken, hun houding verzorgen, en rechtstaan als ze spreken.

De jongeren evolueren zienderogen. Ze putten kracht uit het groepsgevoel en de discipline, en worden zelfzekerder. Op de derde dag hebben ze al een naam (Die Welle), een uniform (witte hemden), een logo, een website, en een groet voor hun beweging ontwikkeld. Maar wanneer de deelnemende studenten zich plots superieur en ongenaakbaar achten, en zich zowel moreel als fysiek van hun buitenstanders beginnen te distantiëren, dreigt het experiment uit de hand te lopen. Hun territoriumdrift (Lebensraum!), opstootjes met de anarchisten en graffiti-vandalisme vormen slechts het topje van de ijsberg.

Die Welle is een moraliserende en pedagogische film over een historisch recurrent en (vooral in Duitsland) gevoelig thema, en put zijn waarde uit de boodschap dat fascisme op een geschikte voedingsbodem altijd en overal kan ontkiemen én gedijen. De jongeren uit de film zijn kwetsbaar en voelen zich vervreemd, de gemeenschapsidee is wervend, en leerkracht Rainer ontwikkelt procesmatig een zwak voor macht en idolatrie. Een snor zou hem niet misstaan, al heeft hij wel twee gezichten.

Hoewel het hedendaagse Berlijn – van 1933 tot 1945 de hoofdstad van het Derde Rijk – als symbolische setting fungeert, wil de ironie dat Die Welle, net als zijn archetype Das Experiment, gebaseerd is op waargebeurde feiten die zich in Amerika hebben afgespeeld. Daar houdt de vergelijking tussen beide film overigens op. Die Welle kan op geen enkel moment tippen aan het solide scenario, de geloofwaardigheid van het morele verval, de sterk geportretteerde groepsdynamiek en de psychologische diepgang van Das Experiment. Behoudens enkele dissidenten zijn de subjecten van het klasexperiment bovendien niet in twee kampen verdeeld. De proefkonijnen worden zowel de gevangenen als de cipiers van hun ideologie.

Die Welle spreekt aan door zijn hoog doe-het-zelf-gehalte en actueel kader, maar is helaas nooit innoverend. De plot gaat gebukt onder clichés, de karakterontwikkeling is selectief en ondermaats, de afloop is voorspelbaar (of wat denkt u dat er uiteindelijk zal gebeuren als een gekwelde puber in een film verschillende keren ostentatief met een pistool zwaait?). De karakterisering van de jongeren na de indoctrinatie is te stereotiep voor woorden. De meest opvallende leerlingen zijn Tim, het buitenbeentje van de klas dat eerst wordt gepest maar daarna fysiek wordt verdedigd, Marco, de populaire atleet die zijn rebelse vriendinnetje dumpt voor een ‘Welle-lustige’ trut, en de dissidente Karo, die na haar breuk met Marco aan de alarmbel trekt en een tegenbeweging start. Dergelijke premissen moeten wel eendimensionale acteerprestaties opleveren. Alleen hoofdrolspeler Jürgen Vogel (Das Leben ist eine Baustelle) houdt met zijn gelaagde vertolking het hoofd boven water.

Die Welle is geen film die tot nadenken wil stemmen, maar alle zedenlessen met de paplepel ingeeft. Zo wordt de morele ambiguïteit in de psychologische evolutie van de personages handig omzeild met een melodramatische ontknoping. Bovendien zijn de uniforme identiteit als bindmiddel en het ingroepfavoritisme als enige motief in de ideologische onderbouw van het fascisme te kort door de bocht geredeneerd.

Die Welle is een doorzichtig educatief vehikel dat enkel overeind wordt gehouden door zijn maatschappelijke en onderhoudende waarde. Regisseur Dennis Gansel laat de kijker niet surfen op open water, maar zuigt hem mee in een enge pedagogische maalstroom. Zijn enige reddingsboei is de hoop dat de film zal aanslaan (en blijven hangen) bij een jong doelpubliek.

Gezien op het 35ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent