Imagine Film

INDEX >> RECENSIES >> TWO-LEGGED HORSE

TWO-LEGGED HORSE
Het darwinisme op zijn kop

Jeffrey De Keyser | 28/07/2009

   

Aan de Iraanse familie Makhmalbaf kunnen de Coppola’s en Miyazaki’s van deze wereld nog een puntje zuigen: iederéén in het gezin maakt films. Vader Mohsen, vooral bekend van Kandahar en Gabbeh, is de laatste twee decennia uitgegroeid tot één van de vaandeldragers van de Iraanse nouvelle vague-cinema. Zijn vrouw, Marziyeh Meshkini, verbaasde in 2000 de jury op het filmfestival van Venetië met haar ‘fellinieske’ drieluik The Day I Became a Woman. De laatste jaren zijn het echter vooral hun dochters die het mooie weer maken in het familiebedrijfje Makhmalbaf Film House. In 2007 haalde Hana, de jongte telg uit het gezin, scherp uit met Buddha Collapsed Out of Shame, waarin ze toont hoe wreed kinderen voor elkaar kunnen zijn. Grote zus Samira borduurt nu voort op die thematiek, maar gaat nog een stap verder. Haar nieuwste film Two-Legged Horse is niets minder dan een misselijkmakende mokerslag.

Samira Makhmalbaf was amper 17 toen ze uitpakte met haar speelfilmdebuut The Apple (1998). Na het ambitieuze Blackboards (2000) en het onroerende At Five in the Afternoon (2003) was het vijf jaar stil rond de Iraanse regisseuse. Vandaag staat ze er weer. En hoe.

Two-Legged Horse (Asbe du-pa) speelt zich af in een afgelegen regio in Afghanistan, waar een rijke vader op zoek gaat naar iemand om op zijn fysiek gehandicapte zoon (Haron Ahad) te passen. De straatarme en zwakzinnige Guiah (Ziya Mirza Mohamad) laat zich bereidwillig inhuren om voor één dollar per dag de andere jongen op zijn rug te dragen. Al snel wordt duidelijk dat dit niet goed kan aflopen. Guiah wordt gradueel gedegradeerd tot een lastdier, een tweebenig paard dat in het knellend gareel van zijn jonge broodheer moet lopen.

Telkens wanneer je denkt dat het dieptepunt bereikt is, gaat Makhmalbaf nog een stap verder. Ze verlegt voortdurend de grenzen van het aanvaardbare, en dat resulteert in een brute, vernederende, mensonterende film over macht en onmacht, hypocrisie en naïviteit, sadisme en masochisme. Samira vindt het verhaal zelf “uitzichtloos, bitter en gewelddadig” maar ze wou het scenario van haar vader (dat overigens op één nacht werd geschreven) per se verfilmen. De nachtmerrie liet haar niet meer los. “Maar als je 's morgens de ogen opent, dan ontvouwt de tragiek zich simultaan met die nachtmerrie.”

Het hoeft geen betoog dat het machtsspel tussen de kinderen symbool staat voor de verrotting van de mensheid en de manier waarop macht kan corrumperen. Aan het begin van de film hebben we nochtans met twee zwakke jongens te maken: de ene heeft geen geld, de andere geen benen. Maar langzamerhand gaat de afhankelijkheidssituatie hun onderlinge relatie determineren: hoewel het kreupele kind hopeloos op zoekt lijkt naar vriendschap, wordt hij door zijn relatief dominante positie (letterlijk bovenop de schouders van de ander) in het keurslijf van de tirannie geperst. Hij pest, vernedert en pijnigt zijn slaaf. Bij Guiah voltrekt zich precies het omgekeerde proces met als schrijnend hoogtepunt de scène waarin hij zelf de stenen verzamelt die hij later met zekerheid naar zijn hoofd zal geslingerd krijgen. Hierin schuilt het perfide karakter van machtsverhoudingen als een vicieuze cirkel: hoe sterker de positie van de ene actor, hoe meer de andere het gedrag van de eerste zal conformeren om de eigen onzekerheid te verminderen.

Op het politieke niveau vertaalt zich dat als de macht van een dictatoriale elite die de bevolking onder de knoet houdt via de internalisering van angst (niet zozeer voor het gevaar maar voor de onzekerheid bij niet-conform gedrag); op het biologische niveau ziet Makhmalbaf haar film als een metafoor voor de inversie van de darwinistische evolutietheorie: bij machtsmisbruik degradeert de mens (zichzelf) gradueel tot dier. De kwetsbaarheid van de kreupele jongen vindt dan ook zeer toepasselijk zijn symbolische uitdrukking in de scène waarin een veulentje wordt geboren.

Naast de allegorische beeldenvloed heeft Two-Legged Horse visueel nog veel meer in zijn mars. De film is minder bruut gemonteerd dan de vorige Makhmalbafs en kan bogen op een enorme kleurenpracht. Adembenemend is vooral de sequentie waarin de twee jongens in een hallucinante race met echte paarden en jockeys door het opwaaiende stof razen. De begeleidende bombastische soundtrack leverde componist Tolbihon Shahidi de Georges Delerue Prijs voor Beste Filmmuziek op tijdens de 35ste editie van het Filmfestival van Gent (waarin filmmuziek traditioneel een erg prominente rol krijgt).

Two-Legged Horse is essentiële wereldcinema. Het is een thematisch en esthetisch ijzersterke film die vooral shockeert en provoceert, maar bijwijlen ook verdooft en betovert. Toch zal de kijker er vooral een gevoel van onmacht, walging en verontwaardiging aan overhouden. Maar de (allegorische) waarheid heeft zijn rechten, ook al is die vaak keihard en deprimerend.

Gezien op het 35ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent