Foto: NBC Films
UZAK
Labyrint met één gang
Matthias Van Wichelen | 18/01/2004
De eerste cinefiele knuffelbeer landt deze week in onze zalen. Het Turkse Uzak ging vorig jaar in Cannes lopen met twee belangrijkste prijzen: de mannelijke hoofdrolspelers kregen een Palm voor hun bijzondere vertolkingen en de Speciale Juryprijs was de warme blijk van erkenning voor de artistieke eigenzinnigheid van de regisseur. De sympathie waarmee Uzak bejegend wordt, heeft niet in het minst te maken hebben met het drama dat de film omsluiert. De dag dat bekend werd dat Uzak geselecteerd was voor de hoofdcompetitie in Cannes, overleed acteur Mehmet Emin Toprak na een auto-ongeluk.
In de openingsbeelden van Uzak loopt Topraks personage Yusuf door een besneeuwd landschap de film binnen. In zijn geboortedorp heeft de laatste fabriek de deuren gesloten. Hij is op weg naar Istanbul waar hij een baan hoopt te vinden op een cruiseschip dat naar Amerika vaart. Hij vindt tijdelijk onderdak in het donkere stoffige appartement van zijn verre neef Mahmut, een fotograaf in de steek gelaten door zijn vrouw. Mahmut is een uitgebluste veertiger die geniet van zijn pornocollectie en zijn vaste soap. Hij begon zijn carrière als fotograaf met nobele, artistieke doelen die hij al lang niet meer nastreeft. Wanneer blijkt dat Yusuf niet op één-twee-drie een baan vindt krijgt zijn tijdelijk verblijf bij Mahmut een definitief karakter. De territoriumstrijd die zich ontvouwt, doet onvermijdelijk denken aan de Amerikaanse klassieke komedie The Odd Couple waarin Jack Lemmon en Walter Matthau elkaar onophoudelijk in de haren vliegen. In tegenstelling Felix en Oscar voeren Yusuf en Mahmut hun tragikomische strijd niet verbaal maar in bijna volstrekte stilte. Hun woordenwisselingen beperken zich tot het strikt noodzakelijke. Ze maken plezier noch ruzie. De huisgenoten maken nooit echt contact. Het enige dat hen bindt is hun strijd tegen de huismuizen die zich niet laten vangen.
Meer dan een verhaal over twee verloren zielen is Uzak een illustratie van grootstedelijke eenzaamheid, vervreemding en het onvermogen te communiceren. Terwijl Yusuf verliefd is op een meisje dat hij niet durft aan te spreken, bespiedt Mahmut zijn ex-vrouw in de luchthaven wanneer ze haar nieuwe man gaat afhalen. In Istanbul is het geluk steeds weggelegd voor een ander. De arbeidsmarkt ligt op zijn gat, de mooie vrouwen zijn onbereikbaar.
Uzak is het Turkse woord voor afstandelijk. In het Engels heet de film Distant, in het Frans Lointain. De afstand die gaapt tussen Yusuf en Mahmut is even groot als de afstand tussen het tweetal en het geluk dat ze nastreven. Ook de afstand tussen de film en de kijker is immens. Onder het artistiekerige oppervlak schuilt een onthutsende leegte. Uzak geeft het begrip traag een nieuwe dimensie. De introductie van de twee hoofdpersonages is nog geestig en curieus maar daarna volgt het Grote Niets. Traag staat immers niet altijd voor diepgaand. Uzak is een labyrint met één gang. De personages zijn oppervlakkig, op het randje van het clichématige. De pummel van het platteland die zich eenzaam voelt in de wereldstad staat tegenover de verbitterde intellectueel. Het thema - het gebrek aan sociale cohesie in de grootstad en de daaruit vloeiende eenzaamheid van haar inwoners - is al eerder en beter in beeld gebracht. Het meest recent nog door Tsai Ming-liang in Vive l'Amour en The River. Uzak is esthetisch uitermate verzorgd, is bij vlagen mysterieus en intrigerend, maar mist de poëzie om het hartzeer van zijn protagonisten te verlichten.
Titel: Uzak
Genre: Drama
Speelduur: 1u49
Regie: Nuri Bilge Ceylan
Acteurs: Muzaffer Ozdemir, Emin Toprak, Zuhal Gencer Erkaya, Nazan Kirilmis
Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.
We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.
Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.
HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS
Sporen van het verleden in licht en duisternis
Patricio Guzman is een filmmaker die als geen ander verbonden is met de moderne geschiedenis van Chili. Hij werd bekend met zijn epische en gelauwerde documentaire La Batalla de Chile. Een kroniek van de periode dat Salvador Allende aan de macht kwam tot aan de coup van 1973.
>>>
No - Democratie is een blij product
Agressieve agenten slaan met wapenstokken in op burgers. Tanks rollen door de straten. Mensen worden weggevoerd. Enge muziek. Als het filmpje is afgelopen, wachten leiders van de Chileense oppositie op de reactie van René Saavedra, reclameman. ‘Ik denk dat dit niet verkoopt’, zegt hij. Ontsteltenis alom. Weet hij dan niet hoe schurkachtig het regime is? Natuurlijk weet hij dat, maar als je wilt dat mensen voor jou stemmen, dan moet je het anders aanpakken.
>>>
Filmland Chili: groot in kleine films
De Latijns-Amerikaanse cinema is de laatste tientallen jaren gedomineerd door Argentinië, Brazilië en Mexico. In de schaduw heeft Chili zich ontwikkeld tot een minstens even boeiend en verrassend filmland. Het blijft voorlopig een goed bewaard geheim omdat de meeste films het commerciële circuit in Europa niet halen. Op filmfestivals gooien ze wel hoge ogen en winnen ze steeds belangrijkere onderscheidingen.
>>>
Quartet - Zoals het leven is
Een debutant kan je Dustin Hoffman bezwaarlijk noemen. De meermaals gevierde acteur van onder meer The Graduate, Kramer versus Kramer, Tootsie en Rain Man is ondertussen 75 jaar maar met Quartet maakt hij zijn debuut als regisseur. Daarvoor kon hij een beroep doen op een resem Britse steracteurs op leeftijd en een sterke theatertekst.
>>>
Romantiek op z’n Brits
Britten en romantische komedies: het is een match die werkt. Waar Amerikanen het vaak niet kunnen laten om hun romcoms te overgieten met een zeemzoeterige sentimentaliteit die bij overmatig gebruik tot zware maagkrampen kan leiden, is het Britse recept heel wat lekkerder.
>>>
Romeo en Julia in moderne tijden
De liefde is lenig, maar is ze ook sterker dan de zwaartekracht? De verliefde snuiter Adam stelt de vraag in Upside Down (2012), een merkwaardige sciencefictionfilm waar twee werelden met een omgekeerde zwaartekracht tegen elkaar aan schurken. In Warm Bodies (2013) is de vraag: kan de liefde het hart van een zombie weer laten kloppen? Twee keer geldt: de vraag stellen, is ze beantwoorden.
>>>
Fox
Liefde is gevaarlijk
>>>