Foto: Universal

INDEX >> KLASSIEKERS >> DR. JEKYLL AND MR. HYDE

DR. JEKYLL AND MR. HYDE
Goed versus kwaad

Dimitri Dewever | 31/10/2004

Het vreemde boek Dr. Jekyll and Mr. Hyde werd geschreven door Robert Louis Stevenson in het jaar 1885, op het ogenblik dat deze aan het herstellen was van een aanslepende ziekte. Het eerste idee omtrent de roman kreeg de schrijver toen hij op een nacht ijlend van de koorts wakker werd na het beleven van een nachtmerrie. Stevenson verwerkte kort daarop zijn enge droom in een gotisch horrorverhaal. Toen zijn vrouw Fanny het manuscript in handen kreeg ter nalezing, vond ze dat er meer in het verhaal zat dan haar man er had uitgehaald. Na een fikse echtelijke ruzie besloot Stevenson om zijn boek te verbranden en het te herschrijven met daarin de nieuwe invalshoeken die zijn vrouw had aangekaart. Het zou hem slechts drie dagen kosten om heel het werk vanaf nul te herschrijven. Toen het boek in 1887 werd uitgegeven verwierf het ogenblikkelijk het aanzien van een meesterwerk.

De allerallereerste filmversie van het verhaal stamt uit 1908, maar werd maar slap door het publiek onthaald. De eerste succesvolle verfilming, afkomstig uit de stal van Universal Pictures, dateert van 1913, nog steeds het tijdperk van de stille film. Zeven jaar later volgde er bij Paramount een herwerkte versie met John Barrymore in de hoofdrol. Deze versie staat vandaag nog steeds bekend als de indrukwekkendste Jekyll & Hyde uit het stille tijdperk, en is beslist de moeite om eens te bekijken (al is het maar voor de vreemde optische effecten die er in gebruikt worden).

De vierde versie - en naar onze mening momenteel de sterkste - kwam in de bioscoopzalen op oudejaarsavond 1931, toen er reeds vlot geëxperimenteerd werd met geluid. Gedurende datzelfde jaar verschenen er ook twee andere horrorklassiekers in de bioscoop: Frankenstein met acteur Boris Karloff in een glansrol, en Dracula met Bela Lugosi als de man met de venijnige hoektanden. Het jaar 1931 was een echt topjaar voor wat betreft de definitieve doorbraak van het horrorgenre in de filmindustrie. De hedendaagse griezelschrijver Stephen King is trouwens van mening dat de drie klassieke verhalen Frankenstein, Dracula" en Dr. Jekyll & Mr. Hyde, de basis vormen van zowat alle andere horrorfilms die na 1931 werden gerealiseerd. De drie films uit die periode hebben een soort format neergezet, dat inderdaad nog tot de dag van vandaag het horrorgenre blijft beïnvloeden. Denk maar aan Van Helsing, The League Of Extraordinary Gentlemen en Blade.

Wat de versie van Dr. Jekyll and Mr. Hyde uit 1931 anders maakt dan de overige verfilmde interpretaties, zijn de overduidelijk aanwezige seksuele ondertonen in het verhaal. Dr. Jekyll loopt hier duidelijk frustraties op. Hij is hopeloos verliefd op Muriel, maar dient van haar vader nog acht maanden te wachten vooraleer hij met haar mag trouwen. Jekyll heeft de grootste moeite om zo lang nog met de vingers te draaien en maakt dit op alle mogelijke manieren kenbaar aan zijn omgeving. Niet vergeten dat we ons hier in 1931 middenin het no sex until marriage tijdperk bevinden, en dat de gedachte alleen al over dit onderwerp niet bespreekbaar was. Dit gegeven alleen is reeds een mijlpaal op zich. Jekyll zoekt, na een mislukt wetenschappelijk experiment, in de vorm van diens alter-ego Mr. Hyde zijn soelaas bij een danseres/annex prostituee, en ontvoert haar. Doorheen de film wordt er voortdurend een visueel pingpong spelletje gespeeld tussen de verloofde (die waarden als trouw en maagdelijkheid voorstelt) en het danseresje (dat ontrouw en seksuele lusten belichaamt).

Eén van de zaken die aan de basis ligt van het Dr. Jekyll and Mr. Hyde-verhaal is uiteraard het goede en het kwade dat schuilt in ieder van ons, en op welke manieren dit kan geventileerd worden. De versie van regisseur Rouben Mamoulian gaat hier zelfs nog een stap verder in. Er wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen het spirituele (Jekyll), en het dierlijke (Hyde) dat in elke mens aanwezig is. Hyde krijgt dan ook de gestalte van een soort primitieve mensaap. Aanvankelijk is hij lachwekkend, volledig binnen de bedoelingen van de regisseur, maar gaandeweg zien we hoe beestachtig en onmenselijk hij zich begint te gedragen. Nooit eerder werd Hyde zo complex neergezet als door acteur Frederic March, die in deze baanbrekende film terecht beloond werd met een oscar voor zijn dubbelrol.

Rouben Mamoulian was samen met cinematograaf Karl Struss ook in staat om voor die tijd erg flashy beeldmateriaal te schieten. Het tweetal sloeg er in om de camera te bevrijden van het rotsvaste statief en hem beweeglijk te maken. Vandaag vinden we mobiele steadycam beelden voltrekt normaal, maar in de jaren dertig was dit een ware revelatie. De eerste beelden uit de film plaatsen de kijker letterlijk in de schoenen van Dr. Jekyll. De camera bevindt zich in het zogenaamde "first-person view" zodat we door de ogen van het hoofdpersonage naar diens omgeving kijken. We zien Dr.Jekyll orgel spelen, zich aankleden, en zich verplaatsen naar het lokaal waar hij les zal gaan geven. Wanneer hij later in Mr. Hyde verandert, krijgen we dit proces eveneens vanuit hetzelfde perspectief te zien. Met behulp van een camerashot in een spiegel, maken zowel de kijker als Dr. Jekyll voor het eerst kennis met de gemene Mr. Hyde. De film werd na zijn bioscooprelease een regelrecht kassucces en hielp filmstudio MGM uit de rode cijfers te geraken.

We mogen onderhand wel zeggen dat het griezelverhaal uit 1885 als beïnvloeding op de filmgeschiedenis wel kan tellen. Dankzij Warner Bros. is er sinds kort ook een goede regio-2-DVD-versie met Nederlandstalige ondertiteling van de welbewuste film uit 1931 te verkrijgen. De film werd digitaal geremastered en is voorzien van beeldmateriaal dat eerder in de jaren dertig door de censuurcommissie verboden werd. Driewerf hoera!