Foto: A-Film

INDEX >> RECENSIES >> DER UNTERGANG

DER UNTERGANG
Leven en dood, hand in hand

Alden Susa | 10/01/2005

De oorlog nadert zijn einde. Het is het zwaar gebombardeerde Berlijn van het jaar 1945. We bevinden ons in Hitlers beroemde bunker. Nadat Stalingrad in Russische handen viel en de Amerikaanse, Canadese en Britse troepen succesvol op Normandië zijn geland, zijn de Duitsers stukje bij beetje teruggedrongen en is Europa langzaam maar zeker bevrijd van de occupatie. De Führer is nog maar een schim van de man die het derde rijk heeft opgebouwd. Als een vis op het droge blijft hij toch nog spartelen en, samen met het de mensen die zijn derde rijk hebben helpen opbouwen, illusie met werkelijkheid verwarren. In feite zijn de Russen slechts op enkele kilometers verwijderd van zijn bunker.

Onder de mensen bevindt zich ook Traudl Jonge, Hitlers persoonlijke secretaresse. Zij is een jonge vrouw die zoals vele anderen mee is gezogen in het grote nationaal socialistische vacuüm. Zij is geen soldaat of SS'er, maar een vrouw op de verkeerde plek op de verkeerde tijd. Zij maakt de laatste dagen mee van wat waarschijnlijk de meest beangstigende figuren uit de geschiedenis van de mensheid moeten zijn. We zien hoe loyaliteit en waanzin in een verloren oorlog dwars door elkaar heen lopen. Als de dood zich mengt met het leven gebeuren er rare dingen.

Een overvloed aan publiciteit in verband met deze film heeft de filmliefhebber waarschijnlijk al bereikt. Want ja, een Duitse film met alle mogelijke nazi's inclusief bad guy nr. 1. Adolf himself in de hoofdrol, kan dat wel? Blijkbaar wel. En laten we wel wezen, wat is er op tegen? Net zoals Mel Gibson er voor koos om zijn Jezusfilm in het Latijn gesproken te laten worden, klinkt het Duits in Der Untergang zeer authentiek in de oren. Evenals de acteurs, die (ondanks hun relatieve onbekendheid) de personages geweldig neerzetten en in sommige gevallen werkelijk de kijker de stuipen op het lijf jagen. Bruno Ganz slaagt volledig in zijn personificatie van Hitler en zou een oscarnominatie meer dan verdienen. Sterker nog, hij zet verreweg de sterkste rol van het afgelopen jaar neer.

Der Untergang is ondanks dit alles geen klassieker geworden. Daar heeft de film te weinig inhoud voor. En worden er te weinig personages echt menselijk gemaakt. Traudi is meer een irriterend figuur dat de naïeve burger die de regisseur wil gebruiken om zijn verhaal mee te vertellen. Het ene moment wil ze weg, dan blijft ze weer. Haar keuzes worden zelden belicht en we krijgen nooit een volledig beeld van haar. Zo heeft de kijker geen houvast en wordt de film al gauw te zwaar. Want - ondanks klachten dat de figuren in de film te menselijk worden uitgebeeld - het valt niet mee om 150 minuten lang naar zoveel lelijks in de mens te moeten kijken. Maar het is wel fascinerend.

Daarnaast werken sommige scènes valselijk sentiment op. Vooral de zelfmoord van Goebbels en zijn gezin wordt te breed uitgesponnen en voelt ongemakkelijk aan. Maar na de aftiteling wordt door middel van een kort interview met de echte Traudi duidelijk dat regisseur Hirschbiegel geen kwade bedoelingen heeft. Hij heeft een film afgeleverd die de geschiedenis zal ingaan als een degelijke en originele film over de tweede wereldoorlog. Een film die door decors, aankleding en acteerspel gezien moet worden door iedere filmliefhebber. Maar helaas geen meesterwerk.