Menemsha Films

INDEX >> RECENSIES >> MACHUCA

MACHUCA
Het leven begint, de revolutie strandt

Matthias Van Wichelen | 24/04/2005

   

Wanneer de meeste bezoekers de bioscoop al lang hebben verlaten, vermeldt Machuca de steun van de Communistische partij van Chili. Machuca speelt zich af in 1973, het laatste jaar van het bewind van Salvador Allende, de socialistisch-marxistische president van Chili. Allende was de eerste democratisch verkozen linkse president van een Latijns-Amerikaans land. Hij werd op handen gedragen door de armen, studenten en linkse intellectuelen. Hij werd gevreesd door de Amerikanen die geen trek hadden in een op communistische leest geschoeide maatschappij in hun achtertuin.

Allende had een ingrijpend, ambitieus project om de landbouw, economie, industrie, onderwijs en belastingen te hervormen. De armste bevolkingsgroepen kregen het tijdens zijn regeerperiode iets beter, de grond werd herverdeeld, de sociale voorzieningen en het onderwijs kregen nieuwe impulsen. Voor de eenheid in het land waren zijn maatregelen funest. De radicale hervormingsplannen zorgden voor chaos en verwarring onder de bevolking. De grootgrondbezitters organiseerden zich, pleegden gewelddadige aanslagen, weigerden hun bezittingen af te staan en voerden het land naar de rand van een burgeroorlog. Toen Allende ondanks de chaos en de aanhoudende economische crisis – onder andere veroorzaakt door de economische boycot van de Verenigde Staten tegen Chili - herkozen werd in 1973 pleegde Augusto Pinochet met de steun van het leger en de politie, en met de hulp van communistenhatende Amerikaanse president Richard Nixon, een zorgvuldig beraamde staatsgreep op 11 september 1973. Volgens de ene bron werd Allende vermoord, volgens de andere pleegde hij zelfmoord. In ieder geval was Allende dood, werden zijn hervormingen teruggedraaid en installeerde Generaal Pinochet zijn moorddadige dictatuur.

Deze historische gebeurtenissen spelen op de achtergrond van Andres Woods Machuca, op het filmfestival in Gent de winnaar van de Georges Delerue Prijs voor beste muziek en op Cinema Novo in Brugge de overweldigende winnaar van de publieksprijs. Centraal staat titelpersonage Pedro Machuca, een 11-jarige jongen uit de sloppenwijken van de Chileense hoofdstad Santiago de Chili. Hij wordt toegelaten tot een eliteschool door Father McEnroe. De pater gelooft in de democratische en klassenloze maatschappij die Allende voor ogen heeft. Op de schoolbanken ontmoet Machuca de roodharige Gonzalo. Ondanks hun verschillende achtergrond worden de jongens vrienden. Machuca stelt Gonzalo voor aan de vroegrijpe Silvana. Met zijn drieën ondergaan Gonzalo, Machuca en Silvana de passagerites van kind naar puber. De eerste spannende rituelen, seksuele opwinding, verliefdheid, opstandige spelletjes, spannende prepuberale kwajongensstreken.

Machuca maakt kennis met de wereld van de rijkere middenklasse, Gonzalo speelt in de sloppenwijken en verkoopt vlaggen en sigaretten aan de demonstranten die dagelijks de straten van de hoofdstad innemen. Swingende, springende, zingende medestanders van Allende worden een dag later gevolgd door bange, bittere tegenbetogers. Pro of contra: een tussenweg was er niet in die periode.

Andres Wood maakte van Machuca een waarachtige coming-of-age-film en een scherp portret van een uiteenvallende maatschappij die niet rijp was voor de vooruitstrevende plannen van een bevlogen politicus. Aan de hand van zijn personages analyseert hij de tegenstellingen die de Chileense maatschappij verscheurden. In de familie van Gonzalo is plaats voor rijke minnaars, Amerikaanse stripverhalen en reizen naar het buitenland. De familie van Machuca hangt af van het resultaat van Allende’s hervormingen om enige kans te maken in een betere maatschappij te leven. De levens van Machuca en Gonzalo zijn aan elkaar verbonden als communicerende vaten. Een verbetering van de levensstandaard van Machuca gaat gepaard met een verslechtering van de levensstandaard van Gonzalo.  Straf is dat Wood er in geslaagd is de optimistische revolutionaire sfeer te vatten die leefde tijdens de periode Allende. De revolutie klauwt, spettert en trilt. De onwaarschijnlijke droom van een klassenloze maatschappij lijkt even nabij te komen.

Nog straffer is dat Machuca-de-film aantoont hoe moeilijk de historische kloof tussen arm en rijk te dichten is. Zelfs kinderen – die als onbeschreven blad op de wereld komen –  lijken een aangeboren wantrouwen te hebben tegenover elkaar: de arme die de rijke ziet als medeschuldige aan de ongelijke verdeling van welvaart, de rijke die de armere ziet als een bedreiging voor zijn bevoorrechte positie. De ongelijkheid lijkt aangeboren en ondanks veel goede wil, politieke moed en jeugdige onbevangenheid zorgen sterkere krachten voor een status-quo. Andres Wood bekijkt en voelt het allemaal door de ogen van zijn unieke jonge personages, rijk geschakeerd en fris gespeeld. De film vermijdt politiek gepreek en houdt de vaart er goed in.

Op een Dead Poets Society-achtige uitschuiver na blijft Machuca inhoudelijk, emotioneel en intellectueel op de rails. De geschiedenis is niet te herschrijven. Er zijn wel mooie films over te maken. Machuca is er zo een. Als Hans Weingartners The Edukators een dromerige theorieles is over bezitters en niet-bezitters dan is Machuca de praktijkles. Hasta la Victoria siempre… in de bioscoop is dromen niet verboden.