U.I.P.

INDEX >> RECENSIES >> UNITED 93

UNITED 93
A Day to Remember

Kenny De Maertelaere | 05/07/2006

Met United 93 (eerder bekend als Flight 93) waagt de Britse regisseur Paul Greengrass zich op erg glad ijs. Niet alleen vertelt hij een verhaal waarvan veel Amerikanen foutief denken dat ze er het alleenrecht op hebben (net zoals wij vaak geneigd zijn om alle Amerikanen als rechtse, neoconservatieve rednecks te zien, bekijken zij ons als “free love” propaganderende, verdorven linkse rakkers), hij behandelt ook een gebeurtenis waarvan we nooit echt zullen weten wat er precies de waarheid is. Al vrij vroeg na elf september doken allerlei complottheorieën op, de ene al wat uitzinniger dan de andere, en het verbaast ons nog steeds hoe dikwijls wij uit gesprekken opmerken dat Jan Modaal wel degelijk waarde hecht aan enkele stellingen. Of we vroeg of laat te weten komen wat er die dag precies gebeurd is en wie er verantwoordelijk is voor de ontelbaar vele fouten die er zijn gemaakt doet hier niet ter zake. Met United 93 vertelt Greengrass, zoals in de trailer gemeld wordt, “een verhaal van elf september”. Een van velen die we nooit mogen vergeten.

Op de ochtend van die vervloekte dag vertrekt de vlucht United 93 naar San Francisco. Passagiers komen nog net op tijd aan, de meeste voeren onverstoorde gesprekken met hun gsm en de stewardessen praten over hun kroost en het leven buiten het vliegtuig. In diverse controlecentra’s maken technici zich klaar om het drukke luchtverkeer in letterlijk en figuurlijk goede banen te leiden. Wat niemand op dat moment weet is dat aan boord van enkele vliegtuigen terroristen aanwezig zijn met een heilige missie: een aanval op enkele van Amerika’s beroemdste, meest opvallende bouwwerken. Het duurt niet lang vooraleer iemand merkt dat hij vreemde geluiden opvangt van de vlucht American 11 en als het vliegtuig plots verdwijnt en even later de televisie een gigantisch rokend gat in een gebouw van het World Trade Center toont is dat nog maar pas het begin van de chaos. Vliegtuigen zijn onvindbaar, de juiste mensen onbereikbaar en de spanning stijgt ten top. Ben Sliney, de man die de gebeurtenissen in het luchtruim boven Amerika overziet en hier op indrukwekkende wijze zichzelf speelt, kan bijna niets anders dan toekijken hoe de situatie hem en zo ongeveer iedereen op de begane grond ontglipt. Ondertussen zitten de passagiers aan boord van United 93 nietsvermoedend in het bijzijn van terroristen die op hun beurt wachten om het vliegtuig te kapen en koers te zetten naar Washington, DC waar hun eindbestemming staat. Als de kaping vrij laat en hondsbrutaal in de film losbarst is de dood van iedereen in het vliegtuig onafwendbaar. Met de moed der wanhoop besluiten enkele passagiers zich te verenigen en een blok te vormen tegen de terroristen.

Lang voor de film in de zalen terechtkwam kreeg Greengrass het hard te verduren. Zijn film zou, net als Oliver Stone’s World Trade Center (wordt bij ons in het najaar verwacht), veel te vroeg komen en een laffe, laaghartige poging zijn om munt te slaan uit een afgrijselijke gebeurtenis (over de middelmatige televisiefilms wordt met geen woord gerept). Greengrass kaatste de bal terug met de stelling dat film het enige medium was dat nog geen blik op elf september had geworpen. Zijn punt is terecht; als auteurs boeken over het onderwerp mogen schrijven en de media het mag uitmelken en misbruiken dan is een film niet overbodig maar eerder onmisbaar. We hebben het dan niet over vals patriottisch vlaggenzwaaien zoals Michael Bay het misschien zou maken maar wel over volwassen, oprechte cinema en dat is wat United 93 is. Greengrass is niet geïnteresseerd in de vele verzinsels en mysteries die de ronde doen, hij is zelfs niet bijzonder trouw aan de waarschijnlijke, of maatschappelijk aanvaardde waarheid. Wat hij met deze prent wil bereiken is te vergelijken met wat hij eerder in Bloody Sunday deed: hij schetst een beeld van een pijnlijke gebeurtenis en haalt de menselijkheid uit zijn personages; dat alles los van politieke overtuiging of religie. Wie op zoek gaat naar een standpunt in United 93 is fout. Dit is geen rechts pleidooi voor de oorlog in Irak of een linkse kaakslag aan het adres van Bush. Greengrass toont mensen, op en boven de grond, in een uitermate penibele situatie en hoe iedereen daar zo goed, of zo slecht mogelijk op reageert. De terroristen zijn geen boemannen. Hun daden zijn desastreus en weerzinwekkend gewelddadig maar ze zijn niet karikaturaal. Het gaat zelfs zo ver dat wanneer de passagiers als een groot razend, ongecontroleerd wapen in opstand komen je geneigd bent om je over het lot van de terroristen te bekommeren. De blik in de ogen van de man tussen de door twee terroristen bezette cockpit en de passagiers in het middenpad is er een van een bang dier dat op het punt staat verscheurd te worden.

De cast is uitstekend. Greengrass vult zijn controlecentra met onbekende gezichten, laat Sliney verbluffend zichzelf spelen en vervalt niet in stereotiepe heldenpersonages (hier is geen Wesley Snipes aan boord). Sommige acteurs zullen ongetwijfeld een belletje doen rinkelen: zo zagen wij Gregg Henry als een kolonel die wanhopig op de toestemming om vliegtuigen neer te halen wacht, David “Sledge Hammer” Rasche (geen nood: hij haalt zijn .44 Magnum niet boven), en herkenden we Christian Clemenson (min of meer de hoofdrolspeler in deze prent) uit verscheidene series en films. De rest van deze ensemble cast wordt aangevuld met nobele onbekenden waarvan er een aantal niet geheel vreemd zullen blijken.

Veel meer dan een acteursfilm is dit echter het werk van een regisseur vol zelfvertrouwen die het onderwerp zonder twijfels aanpakt en een beklijvend resultaat aflevert. Zijn visuele stijl (shaky-cam) die we ook al zagen in Bloody Sunday en The Bourne Supremacy is niet voor iedereen geschikt maar geeft de film de stijl van een docudrama mee en verhoogt het realisme (men gaat zich afvragen hoe de man Alan Moore’s graphic novel Watchmen, dat hij voor de huidige regisseur Zack Snyder mocht realiseren, zou gemaakt hebben). Zelfs de muziek van Hollywoodcomponist John Powell (dit jaar ook al verantwoordelijk voor de filmmuziek van Ice Age 2: The Meltdown en X-Men: The Last Stand) lijkt versmolten met de omringende geluiden (van opvallende geluidseffecten is hier bijna geen sprake).

Het laatste kwartier intens noemen is het understatement van het jaar. Greengrass vergeet nog altijd niet dat hij met zijn film ook – we willen het woord niet echt gebruiken – entertainment moet brengen en vestigt zijn aandacht op het thrilleraspect van de prent. Dat maakt de finale onweerlegbaar suspensevol tot het punt waarop het bijna niet meer uit te houden is. Het was pas toen het in de zaal muisstil en donker werd dat we doorhadden dat we gestopt waren met ademhalen.

Als er al een minpunt is dan zijn het de vele telefoongesprekken en hulpeloze “I love you” ’s die op het einde getoond worden maar je moet al bijna een bittere cynicus zijn om je daaraan te ergeren.    

United 93 mist misschien de robuustheid van Bloody Sunday (we zagen dit eigenlijk al eens eerder, alleen anders) maar is onmisbare cinema die we later niet enkel als een van de belangrijkste films van 2006 of misschien zelfs het decennium maar ook als een bloedspannende thriller zullen beschouwen. Knap!

INFO]