Meteen naar de tekst springen
Next Wave Films

INDEX >> ACHTERGRONDEN >> DE EERSTE KEER

DE EERSTE KEER
Following - Intrigerend schaduwspel

 

Jeffrey De Keyser | 15/06/2009


Share/Bookmark

Christopher Nolan speelt graag met tijdlijnen in zijn films. Zijn allergie voor chronologische volgorde is vooral heel sterk aanwezig in Memento, waarin hij het verhaal van achter naar voor vertelt, en in mindere mate ook in Insomnia, waarin hij dag en nacht door elkaar laat lopen, en in The Prestige, waarin hij maar liefst drie afzonderlijke verhaallijnen uit zijn hoed tovert. Zelfs in zijn eerste echte blockbuster, Batman Begins, wist de regisseur moeiteloos zijn stokpaardje in het scenario te smokkelen. Wat wellicht minder geweten is, is dat Nolans voorliefde voor niet-lineaire verhaalstructuren reeds zijn oorsprong vindt in Following, een qua karakterontwikkeling enigszins steriel, maar plottechnisch en stilistisch veelbelovend speelfilmdebuut.

Hoewel Nolan met The Dark Knight niet het voorspelde meesterwerk heeft gemaakt, waren de box office-cijfers van zijn jongste film duizelingwekkend. Sinds februari mag de sequel op Batman Begins zich officieel de vierde film in de geschiedenis noemen die de magische grens van 1 miljard dollar aan wereldwijde inkomsten kon overschrijden. Zelfs voor een blockbuster met een budget van 185 miljoen dollar kan dat tellen. Het contrast met de manier waarop Following tot stand kwam, is haast niet te bevatten. Met een budget van amper 6000 dollar, een minimale uitrusting (zonder professionele belichtingsapparatuur), en een handvol onervaren acteurs en crewleden die enkel op vrije zaterdagen konden werken omdat ze tijdens de week al een vaste job hadden, kostte het Nolan iets meer dan een jaar om de film op te nemen. Een jaar waarin de acteurs hun haar niet mochten laten knippen, en waarin voor de locaties steevast een beroep werd gedaan op de huizen en appartementen van familieleden en vrienden. Following is geen lowbudgetfilm, maar een no-budgetfilm.

Ondanks de budgettaire en logistieke beperkingen, steekt de plot vakkundig in elkaar. Bill (Jeremy Theobald) – in de aftiteling aangeduid als ‘The Young Man’ – is een zelfverklaarde schrijver zonder job. Om de verveling en de eenzaamheid te doorbreken, heeft hij er een hobby van gemaakt om lukraak mensen te ‘schaduwen’ doorheen de straten van Londen. Hij bestudeert hun gewoonten, volgt hun dagelijkse bezigheden, en probeert hen onopvallend af te luisteren. Dat doet hij naar eigen zeggen om inspiratie op te doen voor de personages in zijn boek. Maar zijn bezigheid slaat snel om in voyeurisme, en dat blijkt enorm verslavend. Om te vermijden dat zijn obsessie uit de hand loopt, legt hij zichzelf een aantal regels op: kies altijd willekeurig een vreemdeling, maak nooit persoonlijk contact, volg nooit vrouwen na valavond, en volg nooit twee keer dezelfde persoon. De laatste regel beschouwt hij als de belangrijkste, maar het is ironisch genoeg ook de eerste die hij met te voeten treedt. Wanneer hij tijdens een opvallende tweede schaduwpoging betrapt wordt, gaan de poppen aan het dansen.

Bills doelwit, de gladde, in maatpak uitgedoste Cobb (Alex Haw), confronteert zijn achtervolger met diens gedrag, maar voegt er meteen aan toe dat hij zich zelf al eens aan voyeurisme bezondigd. Hij breekt in bij onbekenden, niet met de bedoeling om hen te bestelen, maar om door hun spullen te snuffelen, emotioneel waardevolle voorwerpen een nieuwe plaats te geven (Cobb: “You take it away, and you show them what they had”), en zijn slachtoffers op stang te jagen. Kortom, voor de kick en het plezier. Bill raakt geïntrigeerd, en gaat met Cobb mee op pad. Die leert hem de kneepjes van het vak, en al snel worden ze partners in crime. Wanneer ook een blonde femme fatale (Lucy Russell) en haar afperser (Dick Bradsell), een sinistere undergroundfiguur, hun intrede maken in het schaduwspel, raakt Bill steeds dieper meegezogen in een slangenkuil van intriges, bedrog en illusie.

De niet-lineaire verhaalstructuur die Nolan in Following hanteert, is een constructie om de tanden op stuk te bijten. De hoofdplot wordt voortdurend afgewisseld met nogal ruw ingemetselde flashforwards, die bepaalde plotontwikkelingen blootleggen nog voor de oorzakelijke gebeurtenissen en mechanismen in werking zijn gezet. Het grote verschil met Memento – waar de verhaalstructuur bovendien ook als metafoor fungeert voor de korte termijn-geheugenstoornis van de protagonist – is dat Nolan hier drie verschillende tijdsgewrichten in elkaar klikt, met sporadisch enkele overlappende scènes als ligamenten. Gelukkig reikt de regisseur ons daarnaast ook een aantal visuele sleutels aan om de chronologie te ontwarren, zoals terugkerende voorwerpen (het backgammonbord, de witte handschoenen), en Bills duidelijk onderscheiden looks. Aan de hand van zijn verwondingen en haarsnit weet je precies in welk van de drie verhaallijnen je bent aanbeland. Het ene moment heb je als kijker een stapje voor op de hoofdpersoon, terwijl je in een volgende scène zelf de feiten achterna holt. Al veronderstelt Nolans zorgvuldig uitgekiende puzzel wel een grote mate van determinisme: als Bill achteraf beschouwd andere keuzes had gemaakt, dan zou het web van intriges zich niet noodzakelijk rond hem hebben gesloten.

Volgens Nolan is er in Following een verband tussen de vertelstructuur en het genre: “De inherente onzekerheid bij het publiek over de personages in een film noir”. De aangewende stijlmerken uit het noirgenre zijn dan ook legio: de gecorrumpeerde protagonist (die we ook aantreffen in Memento en Insomnia) die verteerd wordt door angst en onzekerheid, het dubbel spel, de leugens, de – zij het atypische (en misschien daardoor weer typische) – femme fatale, de grauwe sfeer en de dreigende omgeving (Londen als gure, anonieme stad), het gif in de staart van de film. Zelfs de openingsscène, een flashforward naar het einde, is een typisch narratief kenmerk van de film noir. De alomtegenwoordige sfeer van vervreemding en moreel verval wordt dan weer extra kracht bijgezet door de rauwe zwart-wit fotografie, de ruwe montage, en de beklemmende soundtrack van David Julyan.

Hoewel Nolan soms net iets te veel binnen de lijntjes van het noirgenre kleurt, blijkt Following naast een plottechnisch hoogstandje ook een geslaagde stijloefening. Het enige minpunt aan de film is dat de soms verstikkende plotmechanismen de personages te weinig zuurstof laten om zich te ontwikkelen. Dat is niet alleen een gevolg van de productieomstandigheden en de noodgedwongen korte speelduur van de film (amper 70 minuten), maar vooral van het veronderstelde determinisme en de genreconformistische aanpak. De karakterontwikkeling wordt m.a.w. overschaduwd door de inhoud en de vorm.

Toch blijft Following – geschreven, geregisseerd, gefilmd en gecoproduceerd door Christopher Nolan – een eigenzinnige, intelligente, en onderhoudende debuutfilm. Eentje die voortdurend de grenzen opzoekt tussen nieuwsgierigheid en voyeurisme, fictie en realiteit, chronologie en causaliteit. Met die laatste twee schemerzones preludeert Nolan reeds uitbundig op de dominante thema’s van Memento, de film waarmee hij twee jaar later zijn internationale doorbraak zou forceren. De rest is geschiedenis. Geschiedenis waaraan nog volop wordt geschreven. Deze zomer begint Nolan al met de opnames van zijn volgende film, Inception, een sciencefictionthriller met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol. En dat zou wel eens een interessante samenwerking kunnen worden.


REEKS (3) - DE EERSTE KEER
In dit deel van "De Eerste Keer" bespreken we Following, het speelfilmdebuut van Christopher Nolan, de Britse cineast die afgelopen zomer de box office in vuur en vlam zette met zijn tweede Batman-film The Dark Knight.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

New Line
THE UPSIDE OF ANGER
Het tranenmeer
>>>