Benelux Film Distribution

INDEX >> RECENSIES >> KAN DOOR HUID HEEN

KAN DOOR HUID HEEN
Snijdt als een mes

Jeffrey De Keyser | 09/11/2009

Esther Rots is een naam die wellicht niet meteen een belletje doet rinkelen. Haar eerste twee kortfilms (Speel met me, Ik ontspruit) werden geselecteerd voor het filmfestival van Cannes, de derde (Dialoogoefening) leverde haar een Gouden Kalf op. Met haar speelfilmdebuut Kan door huid heen – dat ze zelf schreef, regisseerde, monteerde en produceerde – treedt de talentvolle Nederlandse cineaste definitief uit de schaduw. En hoe.

Kan door huid heen vertelt het verhaal van Marieke (Rifka Lodeizen), een onafhankelijke jonge vrouw die een zorgeloos leventje leidt in het hectische Amsterdam. Maar op een dag wordt ze in haar eigen huis brutaal aangerand door een pizzakoerier. Ze besluit de stad te ontvluchten, en begint een nieuw leven in een vervallen huisje op het Zeeuwse platteland. Haar zoektocht naar loutering verloopt echter niet zoals gepland. Geplaagd door eenzaamheid en paranoia begint Marieke langzaam haar greep op de realiteit te verliezen.

Rots neemt ons anderhalf uur mee in het hoofd van Marieke, die voortdurend worstelt met haar angsten en herinneringen, haar verdriet, haar koppigheid, en misschien vooral met zichzelf. Nu eens loopt ze nerveus heen en weer, vloekend en drinkend tegen de sterren op, dan weer mompelt ze onsamenhangend in zichzelf of zit ze van de kou te bibberen in een hoekje. Als het haar even te veel wordt, zoekt ze haar toevlucht in de kast. De nerveuze camera zit Marieke benauwend dicht op de huid. Beeld, geluid en tijd vermengen zich voortdurend met elkaar. Haar isolement is compleet. Sociaal én emotioneel.

Haar enige contact met de buitenwereld verloopt via haar begripvolle, overbehulpzame buurman John (de immer sterke Wim Opbrouck) en haar laptop. Haar venster op de wereld is in de eerste plaats een chatvenster. Maar de virtuele praatsessies met lotgenoten van seksueel geweld versterken net haar wraakgevoelens en duwen haar nog dieper de put in. De toon van de film wordt steeds grimmiger. Hoe meer Marieke zich afzondert, hoe meer de grens tussen realiteit en fictie vervaagt. Haar tocht door de woestijn is een proces zonder aanwijsbaar eindpunt, de fata morgana’s zijn legio.

Marieke’s verwerkingsproces staat dan ook bol van de symboliek. Daarvoor bedient Rots zich van enkele handige (soms wat te nadrukkelijke) metaforen. De naaktscènes illustreren haar kwetsbaarheid, het vervallen landhuis fungeert als een soort tweede huid en reflecteert haar gemoeds- en geestestoestand. Het ene moment baant Marieke zich in het huis een weg tussen de etensresten, spinnenwebben en wijnflessen (chaos), dan peutert ze het behang van de muur en rukt ze de tapijten van de grond (wegnemen van pijn), later plakt ze de ramen af en herschildert ze de muren (verlangen naar orde). Het is een proces van slopen en herbeginnen, maar de renovatie stokt.

Rots haalt alles uit de kast om Marieke’s nachtmerrie gestalte te geven. Zowel de claustrofobische beeldvoering als de fragmentarische montage (jumpcuts), de intense pianomotiefjes als het mechanisch gekletter zijn een frontale aanval op de zintuigen. De instinctieve stream-of-consciousnesstechniek (Rots: “Het was als breien. Ik begon, maar wist nog niet of het een sjaal of een trui zou worden”) en bijna hallucinatorische beelden doen de kijker naar adem happen. Rots speelt in op die verzuchting met zorgvuldig ingebouwde beelden van open velden en uitgestrekte akkers door de seizoenen heen, subtiele grapjes, en de rustgevende, intieme scènes met John.

Het eindresultaat is een fascinerende karakterstudie, een indringend sfeerportret waarin Rifka Lodeizen op wonderbaarlijke wijze met haar personage versmelt. Haar fenomenale acteerprestatie, het intense camerawerk van Lennert Hillege, de bezielde muzikale score van componist Dan Geesin, en de strakke acteursregie van Esther Rots maken van Kan door huid heen een even heftige als poëtische film die snijdt als een mes. Het is harde, compromisloze arthousecinema in zijn naakte essentie. Een film die door en onder de huid kruipt, en er zich nog een lange tijd blijft nestelen.

Gezien op het 36ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent

Lees ook ons interview met Rifka Lodeizen.