Benelux Film Distributors

INDEX >> RECENSIES >> THE BOX

THE BOX
Spelletje knopdrukken

Dimitri Van Limbergen | 30/11/2009

Het in één adem noemen van begrippen als ‘blockbuster’ en ‘independent cinema’ slaat een beetje als een tang op een varken. Regisseurs die de overstap wagen van lowbudgetproducties naar de mainstream cinema, durven zich dan ook wel eens verslikken. Dat is precies wat de Amerikaanse cineast Richard Kelly drie jaar geleden overkwam, toen zijn tweede film Southland Tales de verwachtingen van zijn fenomenale debuutfilm Donnie Darko niet inloste en finaal flopte aan de wereldwijde box office.

Nu scheerde Donnie Darko in 2001 ook geen hoge commerciële toppen, maar de film slaagde er wel in om ‘among believers’ een ware cultstatus op te bouwen. Met zijn derde film in negen jaar tijd lijkt Kelly echter gedeeltelijk van die cultuurschok bekomen te zijn. De regisseur pakt wederom uit met een intrigerende prent, die weliswaar meer vragen oproept dan concrete antwoorden geeft.

Het uitgangspunt van The Box, gebaseerd op het kortverhaal Button Button uit 1970 van Richard Matheson, is eenvoudig: een traditioneel Amerikaans gezin uit het Richmond van de jaren ’70 krijgt op een dag bezoek van een onbekende man die hen een doos voorzien van een rode drukknop overhandigt. Daaraan is echter een nogal ongewoon voorstel verbonden: druk op de knop, ontvang 1 miljoen dollar belastingvrij, en ergens op deze aardbol zal een voor jullie onbekende persoon het leven laten. Het koppel krijgt hiervoor 24 uur bedenktijd. Als de knop niet wordt ingedrukt, zal de man de doos gewoon weer komen oppikken, herprogrammeren en vervolgens aanbieden aan een ander gezin. Maar eens het spel in werking is gesteld, zijn de regels onverbiddelijk: breng hiervan niemand op de hoogte, houd de oorsprong van het geld geheim, en ga vooral zelf geen vervelende vragen stellen. Je voelt de bui al hangen.

Het eerste half uur van The Box is niets meer – maar zeker ook niets minder – dan een oerdegelijke en vakkundig opgebouwde klassieke set-up van een intrigerend thrillerconcept. Maar of je als toeschouwer al dan niet zal opgaan in het daaropvolgend, anderhalf uur durend psychologisch spelletje, wordt volledig bepaald door je inlevingsvermogen. Aan de schitterende Frank Langella zal het in elk geval niet gelegen hebben. Als box-brenger Arlington Steward rijgt hij op een creepy en tegelijk ijzig kalme manier de zwaarste morele dilemma’s en meest raadselachtige boodschappen zonder een spatje emotie aan elkaar. Cameron Diaz en James Marsden als Norma en Arthur Lewis, het ‘couple in trouble’, balanceren dan weer op de grens tussen regelrechte miscasting en interessante carrièrewending. Beide acteurs brengen het er best overtuigend vanaf, maar hun aanwezigheid in dit bovennatuurlijk horror-thrilleruniversum voelt gewoon niet helemaal geloofwaardig aan.

Maar dat universum zelf zorgt wel voor gegarandeerd kijkplezier. Schijnbaar gedrogeerde, ronddwalende mensen beginnen spontaan uit hun neus te bloeden, teleporterende waterdeuren en mysterieuze blikseminslagen geven een andere dimensie aan de natuurelementen water en vuur, en als ‘top of the bill’ blijkt dit allemaal te kaderen binnen één of ander wereldwijd complot van aliens. Ook al kan Kelly de gefronste wenkbrauwen en ‘what the fuck’-momenten niet helemaal vermijden en neemt hij zijn bochten af en toe net iets te ruim, toch ontpopt hij zich bij momenten tot een ware light-versie van de koning van de onbegrijpelijke film, David Lynch. Bovendien heeft Kelly goed opgelet tijdens de lessen filmgeschiedenis. Zijn dolers lijken zo weggelopen uit klassieke zombiefilms als Village of the Damned of Night of the Living Dead, de samenzweerderige ondertoon en strakke set design transporteren je zonder pardon naar de politieke thriller–spirit van de jaren ’70, en met de cyclische verhaalstructuur refereert Kelly aan menig illustere voorloper in het genre, zoals The Shining.

Je kan je nu wel afvragen wat dit ogenschijnlijk samenraapsel van SF, horror en thriller in godsnaam allemaal te betekenen heeft, maar wie zich laat overdonderen door het mysterie van The Box en de verstandsknop in filosofische overdrive zet, zal de film ervaren als een cyclische parabel over moraliteit, schuld en boete. Dat de finale climax hierbij eerder logisch dan verrassend is, heeft alles te maken met het centraal stellen van de finaliteit van het menselijk gedrag binnen een steeds terugkerend vast patroon, waarbij begin en einde worden gelijkgesteld. Of zoals Arlington Steward het ergens in het midden van de film zo mooi verwoordt: “People are living in a box. Their house is a box. Their work is a box. And when they die, they are buried in a box.” Goed, hier en daar had het verhaal best wel een extra scène kunnen gebruiken, de rol van sommige personages is niet altijd even duidelijk, en de betekenis van enkele plotelementen blijft een raadsel, maar uiteindelijk komt alles wel min of meer op zijn pootjes terecht.

Na een serieuze dip zit Kelly dus gelukkig weer een beetje ‘on track’. The Box toont een regisseur die langzaam maar zeker zijn artistieke plaats binnen het cinematografische heelal begint op te eisen. Het is dan ook reikhalzend uitkijken naar zijn volgende probeersel, een futuristische thriller die zich afspeelt in het Manhattan van 2014. In afwachting daarvan kan u volop de hersenen pijnigen over de vraag welk mechanisme dit spelletje knopdrukken nu eigenlijk juist in gang heeft gezet. To push or not to push. That’s the question!