The Mountain: twee vrouwen, één berg, veel problemen. (c) ABC Distribution

INDEX >> FESTIVALS >>

FILMFESTIVAL VAN GENT 2011
Scandinavische debuten op grote hoogten

Matthias Van Wichelen | 02/11/2011

Ole Giævers regiedebuut heet niet voor niets The Mountain (Fjellet). Naast de twee vrouwen is de ijskoude besneeuwde berg het derde belangrijke personage. De metafoor is duidelijk. Bereiken ze samen de top dan redden ze ook hun wankele relatie. Een berg beklim je stap per stap, problemen los je één voor één op. De rust van de natuur tegenover de menselijke onrust: het is een cliché maar in The Mountain werkt het goed.

Nora en Solveig zijn al jaren samen. Hun meerdaagse bergtocht moet de bressen in hun relatie dichten. Solveig nam het initiatief. Nora volgt haar, maar niet van harte.

Ole Giævers regiedebuut heet niet voor niets The Mountain (Fjellet). Naast de twee vrouwen is de ijskoude besneeuwde berg het derde belangrijke personage. De metafoor is duidelijk. Bereiken ze samen de top dan redden ze ook hun wankele relatie. Een berg beklim je stap per stap, problemen los je één voor één op. De rust van de natuur tegenover de menselijke onrust: het is een cliché maar in The Mountain werkt het goed.

Twee vrouwen, één berg, veel problemen: oh ja, dit is onmiskenbaar Scandinavische praatcinema over verstild verdriet dat een koppel uit elkaar drijft. Omdat het om twee vrouwen gaat, heet Fjellet een holebifilm te zijn. Die vlag dekt de lading niet want de geaardheid van de personages doet er niet echt toe. Hun pijn en vertwijfeling is menselijk. De relatiecrisis die hen verlamt, is geen typisch lesbisch gegeven. Ze kan vroeg of laat opduiken in eender welke langdurige relatie, bij holebi's en hetero's.

Praten en wandelen. Meer doen Nora en Solveig niet in deze kleine film. Hoewel ze in de wijde omtrek de enige levende zielen zijn en ze constant uitzicht hebben op zich kilometers uitstrekkende valleien, voelen ze zich opgesloten. De afzondering overvalt hen. Ze kunnen geen kant meer op. Ze moeten er nu door. Terwijl ze hoogtemeters winnen, komen de tongen los, en wordt niet alleen de concrete aanleiding van trip duidelijk maar ook de dieperliggende oorzaak van hun problemen.

Loodzware thematiek
De film rust volledig op de schouders van Ellen Dorrit Petersen (ook te zien in Troubled Water en The King of Devil's Island) en Marte Magnusdotter Solem. Beiden zijn uitstekend op dreef in de scènes waarin ze die kleine dodelijke irritaties uitbeelden: de net iets te luide zucht (die ze hopelijk niet gehoord heeft), de ja-ja's op automatische piloot, de fout ingepakte rugzak waar ruzie van komt. De opeenstapeling aan onnozelheden is heel herkenbaar.

Nog beter zijn de momenten die tonen wat hen bindt, waarom ze jaren geleden als een blok voor elkaar vielen. De scène waarin ze uit elkaar uitdagen naakt te gaan zwemmen in een bergmeer is –ook door de camerastandpunten –veruit de beste van de film.

Veel minder overtuigend zijn ze wanneer de film doordringt tot de kern van hun verdriet. Hoe goed de actrices ook zijn, ze bezwijken onder het gewicht van de loodzware thematiek. De film duurt amper 73 minuten. Dat is genoeg want vooral naar het einde toe komt hij vervaarlijk dicht bij het dramatische verzadigingspunt.

Regisseur en scenarist Ole Giæver had gerust een discussie of twee kunnen schrappen. Na een poos verliezen de ruzies hun dramatische impact. Het zijn er te veel en ze volgen elkaar te snel op. Giæver is begaafder als regisseur dan als schrijver. The Mountain is een knap vormgegeven en uitstekend geacteerde film die met een beter uitgebalanceerd scenario helemaal had overtuigd. Nu ligt hij wat op de maag.

Allemaal vrouwen
Het Zweedse She Monkeys (Apflickorna) is een krachtig, spannend en intens drama van een cast en crew die vooral uit debuterende vrouwen bestaat. Voor regisseur Lisa Aschan, haar co-scenariste, producers, director of photography en twee hoofdrolspeelsters is het de eerste film. Allemaal vrouwen, allemaal nieuw. De onstuimige dadendrang en de opwinding die gepaard gaat met de realisatie van een droom spat van het scherm. 

De 15-jarige Emma sluit zich aan bij het plaatselijke voltigeteam – acrobatiek op een rijdend paard. Ze woont op het Zweedse platteland in een ruim huis met haar vader en jongere zusje. De 18-jarige Cassandra is de dominante figuur binnen de club. Hoewel ze op veel vlakken van elkaar verschillen, zoeken ze spontaan elkaars gezelschap op. Ze hebben talent en steken hun ambitie niet onder stoelen of banken. Hun sterke karakter onderscheidt hen van de grijze massa in het dorp. De meisjes begrijpen elkaar.

De herkenning zit vervat in de eerste blik. Lisa Aschan verspeelt geen tijd aan de kennismaking. Ze begint direct aan de psychologische exploratie van de vriendschap. In dat aspect betaalt de aanwezigheid van al die vrouwen achter de schermen zich dubbel en dik uit. Emma en Cassandra zijn onafscheidelijk. Ze hebben elkaars steun en bevestiging nodig maar beseffen meteen dat er niet genoeg plaats is voor hen beiden. Een schip heeft maar één kapitein.

De geloofwaardige onderbouwing van hun fascinerende – subtiel, gruwelijk, venijnig, onzichtbaar – spel van aantrekken en afstoten, domineren en controleren kan enkel een vrouw leveren. Mannen herkennen het proces wel, maar snappen het niet - of toch niet helemaal – hoe er tussen hartsvriendinnen een strijd op leven en dood kan ontvlammen en uitdoven, hoe de sfeer binnen vierentwintig uur vierentwintig keer kan omslaan.

Op een niets verhullende manier toont  Lisa Aschan ieder facet van hun verwarrende relatie, de clichés en te voor de hand liggende ontwikkelingen resoluut vermijdend. Ze hanteert een expliciete, fysieke maar altijd natuurlijk aanvoelende beeldtaal die zowel de warmte van de vriendschap als de allesvernietigende afgunst illustreert. De manier waarop ze de meisjeslichamen filmt is exemplarisch: zwetend, fit, jong, sensueel en bekoorlijk zonder voyeuristisch te zijn. Puur, mooi en functioneel.

Existentiële crisis
Inhoudelijk houdt Aschan zich afzijdig. Ze toont haar personages zonder partij te kiezen, bewaart afstand waar nodig en legt subtiele klemtonen waar nodig. Over het verleden van de meisjes blijft ze mysterieus, net als over de rol van de volwassenen.

Naarmate de film evolueert krijgt Emma's kleine zusje Sara een grotere rol. Zeven is ze en ze zit midden in een existentiële crisis. Nog meer dan Emma heeft ze nood aan een referentiekader en duidelijke richtlijnen. Haar geworstel met haar seksualiteit en verliefdheid is grappig, in eerste instantie toch. Als je er langer bij stilstaat is het eerder tragikomisch, met meer tragedie dan komedie.

Apflickorna bevat echo's van de moderne western. Het is een lange, zinderende aanloop  naar de onvermijdelijke rechtstreekse confrontatie waarbij één van de twee meisjes het onderspit delft. In een strijd van hard tegen onzacht wisselt het psychologische overwicht  voortdurend van kamp.

Mathilda Paradeiser (Emma) en Linda Molin (Cassandra) zijn spectaculair in hun rollen als jonge vrouwen in volle seksuele ontwikkeling die proberen grip te krijgen op hun omgeving. Ze tonen net genoeg emotie om de aandacht vast te houden maar blijven ingetogen en raadselachtig genoeg om de nieuwsgierigheid te prikkelen. Hun vertolkingen zijn even puur als de vlekkeloze regie van deze beklemmende, ongewone coming-of-agefilm die intrigeert van het eerste tot het laatste beeld.

Noem het een psychologische thriller, een zinderende karakterstudie van personages gedreven door onderhuidse lust en passie, een prachtig gefotografeerde sportfilm, een uitgezuiverd, integer sprankelend debuut.

Een vrouw en een meisje
Na Ingmar Bergman-protégée Liv Ullman en de Deense Dogma-actrice Paprika Steen is de Zweedse Pernilla August de derde grote Scandinavische actrice die zelf plaatsneemt in de regisseursstoel. Ze schreef ook mee aan de bewerking van de gelijknamige succesroman van de Zweeds-Finse Susanna Alakoski. Niets doet vermoeden dan Beyond (Svinalängorna) haar regiedebuut is.

Het begin is nochtans niet veelbelovend. Leena krijgt een telefoontje uit een ziekenhuis honderden kilometers verderop. Haar moeder is op sterven na dood. Zelf zou ze haar laten rotten maar haar man sleurt haar en hun twee kinderen mee in de auto. Beyond is een fysieke, psychologische en symbolische reis naar Leena’s verleden.

Dat het geen opbeurende trip wordt, laat zich raden. Haar aanvankelijke weigering om afscheid te gaan nemen, is een verlate reactie op onverwerkte trauma’s uit haar woelige jeugdjaren. De rechtstreekse confrontatie met haar moeder rijt oude diepe wonden over. Het klinkt niet nieuw en dat is het niet. Beyond is een klassieke flashbackfilm. Ook de taferelen uit haar jeugd zijn al ontelbare keren onderwerp geweest van speelfilms.

Het is de perfecte combinatie van heel natuurlijke vertolkingen van een voortreffelijke ensemblecast, het levendige camerawerk, de verrassend scherpe montage en een immer aan kracht winnend verhaal die van Beyond een stevig opgebouwd, indrukwekkend staaltje moderne cinema maakt.

Wat er vroeger gebeurde, weet zelfs Leena's echtgenoot niet. Pernilla August laat druppelsgewijs informatie los. Iedere flashback is een nieuw stukje van de puzzel. Uiteindelijk zullen die allemaal in elkaar passen maar nooit is duidelijk hoeveel er nog ontbreken. Die ontbrekende informatie creëert een ijzige spanning die ten top stijgt wanneer blijkt dat Leena een jonger broertje had. De vraag wat er met hem gebeurd is, geeft het sociale drama een psychologische thrillerachtige-dimensie. Het enige dat vaststaat, is dat het erg moet zijn want we zien hem niet terug in het heden.

Ondraaglijk
Bepaalde flashbacks zijn zo gedetailleerd en rauw dat ze het ondraaglijke benaderen. Als het gaat om de enscenering van kansarmoede en ontmenselijking wedijvert Beyond moeiteloos met het allerbeste van Ken Loach en de gebroeders Dardenne: intens confronterend, schrijnend en pijnlijk maar altijd humaan. In een zeldzaam moment van nuchterheid tonen Leena’s ouders zich oprecht bezorgd om het welzijn van de kinderen en lijken ze te beseffen hoe ernstig hun situatie is.

August besteedt veel aandacht aan de karaktertekening. Ze belicht haar personage van alle kanten en countert zo de vooroordelen tegenover hen. Zonder hun daden te verdedigen zoekt en vindt ze de machteloze mensen achter de ellende. Ze maakt het – ondanks alles – onmogelijk de ouders te haten.

De hele cast is subliem. Afzonderlijke namen noemen is niet ernstig. Het is net door het samenspel en de onderlinge chemie dat de doorleefde vertolkingen zo goed tot hun recht komen. De beweeglijke hand gehouden camera zit hen letterlijk op de huid.

In al zijn wreedheid is Beyond een prachtige film.