Alps: Concurreren om zo altruïstisch mogelijk te zijn. (c) Feelgood Ent.

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - EEN GRIEKS DRAMA
Alps - Leer het leven uit je hoofd

Bob van der Sterre | 06/03/2012

Iemand uit je omgeving is er om een of andere reden niet meer. Godzijdank is er een mysterieuze organisatie waarvan de leden tegen elkaar strijden om altruïstisch te kunnen zijn. Ze trekken het tennispak aan van je tennissende, zwaargewonde dochter en leren de zinnen uit hun hoofd om zo een totaal kunstmatig gecreëerde wereld te scheppen.

In de VS zou ongetwijfeld zo’n film zijn gebruikt om iets mild satirisch te brengen over de zin en onzin van commerciële ondernemingen, inclusief een wolk romantiek, een dot spanning, en een levensles om u tegen te zeggen. Maar deze film komt uit een land dat economisch aan de rand van de afgrond leeft. En uit zo’n situatie komt iets wonderschoons, vol mysterie en humor. De film is zelfs tamelijk vriendelijk vergeleken met Dogtooth, de vorige film van regisseur Giorgos Lanthimos. 

De film begint verrukkelijk bizar: in een gymzaal komen een aantal zeer ernstige leden van een altruïstisch genootschap samen. Ze lijden aan de meest ambitieuze vorm van altruïsme. Ze willen mensen helpen maar zijn ook elkaars concurrenten in hoe goed ze die mensen helpen. Daarin zijn ze doodernstig. Regels overtreden is geen optie, falen nog minder.

Dubbelzinnig altruïsme
Ze noemen zich elk naar de hoogste Alpentoppen (de leider heet Mont Blanc). Heel belangrijk: is het uit je hoofd leren van afgesproken zinnen. Met dat materiaal gaan ze naar hun contactpersonen. Zo’n contactpersoon kan iedereen zijn; een eigenaar van een lampenwinkel die zijn vrouw is verloren, of ouders waarvan hun tennissende dochter in het ziekenhuis ligt.

De denkwereld van Efthimis Filippou is smakelijk scriptmateriaal. Het zet je aan het denken over hoe dubbelzinnig altruïsme kan zijn. Is het ook niet zo dat diverse goededoelenorganisaties geen manipulatief middel onbenut laten om geld binnen te halen – voor iets wat eigenlijk bedoeld is om te geven? En hoe ver gaat dat geven eigenlijk? Als iemand je extra geld biedt om dan ook maar mee te vrijen, is dat in zekere zin ook altruïsme. Maar het is ook prostitutie.

Het wordt helemaal een dilemma als je merkt dat je graag een van de personen had willen zijn. Verleidelijk ook, rijke ouders die een en al aandacht zijn, je bent een aantal jaren jonger, je kunt ineens allerlei kortetermijnrelaties aan. Hoe ver wil de wereld zich schikken in een wereld die niet echt van jou is? Waar leg je zelf de grens? In Alps rijgen de pijnlijke, aan The Office herinnerende passages zich aaneen.

De film is niet alleen maar inhoud, maar ook veel stijl. Alps heeft een heel eigen stijl, doordat elke zin zo neutraal en emotieloos mogelijk wordt uitgesproken. Er is geen karakter dat vreugde of verdriet uitdrukt, nee, dat zou alleen maar afleiden van de droogheid. De karakters zijn ook geschiedenisloos en psychologieloos. Je moet zelf maar de kleuren van hun psychologische paletten invullen. Dat ervoer ik als een verademing.

Kurkdroge zinnen
Alps biedt veel moois, maar faalt een beetje in het tempo. Als het tempo in de montage iets meer opgeschroefd was geweest, waren diverse passages denk ik wat gedenkwaardiger geworden. Dan had de film de fascinerende tragikomedie kunnen zijn die je aan iedereen zou aanraden; laten we zeggen een soort Griekse The Truman Show. Nu blijft er toch een gevoel achter dat je een dun gegeven erg breed uitgesmeerd ziet worden. Nog sterker is dat scriptschrijver Filippou in zowel Alps als L het idee gebruikt dat karakters zinnen moeten leren voor een opdracht.

Niettemin is de combinatie van emotieloze karakters en zulke dialogen eindeloos geestig. Aggeliki Papoulia, die de verpleegster speelt, vertelde aan het IFFR hoe moeilijk het soms was om de kurkdroge zinnen uit te spreken: ‘Soms kregen we tijdens het improviseren zó de slappe lach dat er niet meer met ons te werken viel. De crew had daar ook regelmatig last van.’

Dat het produceren van een film in Griekenland momenteel al een wonder is, legt regisseur Lanthimos uit in een interview met Labiennale.tv: ‘De nieuwe generatie realiseert zich dat ze de films kunnen maken zoals ze die willen, maar dat ze moeten werken zonder echt geld te hebben, met hulp van gelijkdenkenden. Zo was het min of meer altijd al. Eerst hadden we een beetje geld om een locatie te betalen en nu is zelfs dat geld er niet meer. Een verschil tussen een heel klein beetje geld en helemaal geen geld.’

Voor Alps worden onophoudelijk parallellen getrokken met de financiële situatie van Griekenland. Zouden die bergen een parodie zijn op het dal waarin het land zich bevindt? Het is kennelijk niet genoeg voor de pers om een film te zien die gewoon leuk is, er móet wat bedoeld worden.

Lanthimos ontkent zelf dat de film over Griekenland gaat. ‘Ik had de film overal kunnen maken. Je kunt de film met zijn karakters die hard geld nodig hebben makkelijk symbolisch over Griekenland laten gaan, dat is leuk, maar het is nooit zo bedoeld geweest.’