INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Martha Marcy May Marlene - Vrouw in stukjes

Hans Dewijngaert | 03/07/2012

Het is een wonder dat het ijzersterke titelpersonage Martha Marcy May Marlene gespeeld wordt door het jongere zusje van de ergerlijke tweeling Mary-Kate en Ashley Olsen. Toch is het zo. Elizabeth Olsen werd twee weken voor de start van de opnames opgepikt door debuterend regisseur Sean Durkin.

Elizabeth Olsen heeft – althans in deze film – alles wat haar twee zussen niet hebben en andersom. Olsen is naast knap ook kwetsbaar. Ze loopt niet gierend en tierend door het verhaal. Ze is een personage van vlees en bloed. Op het einde van de film, wanneer ze letterlijk omkijkt naar wat achter haar ligt, blijkt hoe sterk en zwak ze tegelijk is.

Met de ingewikkelde titel verwijst Durkin naar één en hetzelfde personage. Olsen is dus én Martha én Marcy May én Marlene. Martha is haar geboortenaam en zo wordt ze ook aangesproken door haar zus. Marcy May is de naam die ze krijgt in de commune waar ze twee jaar verblijft. Marlene is een soort codenaam die alle meisjes daar voor de buitenwereld aannemen. Het is één van de vele instructies die op de witte muur gekribbeld staan waar ze de telefoon opnemen.

Gebroken meisjes
De commune waarvan sprake ligt in Catskills, ergens in de staat New York. We komen als kijker niet te weten hoe Martha er terecht is gekomen. Dat ze een gebroken meisje is op zoek naar zichzelf is wel duidelijk. Dat zijn eigenlijk alle meisjes op de boerderij. Ze zijn mooi, blond, zorgzaam én gekwetst en dus de ideale prooi voor leider Patrick (John Hawkes).

Patrick is geen woedende tiran – althans niet op het eerste gezicht. Het maakt hem als sekteleider alleen maar gevaarlijker. De man heeft met zijn ruw baardje en wilde manen uitstraling en charisma te over. Zijn gladde praatjes over hoe iedereen zijn plaats moet zoeken in de grote familie die de boerderij is, gaan er bij de meisjes als zoete koek in. ’s Avonds tokkelt hij op zijn gitaar en zingt mooie liedjes bij een idyllische ondergaande zon.

Het leven op de boerderij lijkt zo aanlokkelijk dat de meisjes met open ogen in de val lopen. Tegen de tijd dat ze door hem verkracht worden – een reinigingsritueel, zoals hij het noemt – zijn ze al zo gehersenspoeld dat ze er niets tegen inbrengen. Dat ze met eten moeten wachten tot de mannen klaar zijn, deert hen niet. Het is beangstigend hoe snel een mens zich schikt in zijn lot.

Het leven op de boerderij krijg je als kijker maar met mondjesmaat te slikken. Op die manier kan Durkin er stapje voor stapje nog een schepje bovenop doen. Waarom worden er alleen maar jongentjes geboren? Waarom moet iedereen met wapens leren omgaan?

De schade die de sekte aan de meisjes aanricht, blijft grotendeels verborgen – op het personage van Martha na dan, die misschien wel symbool staat voor alle andere meisjes. Martha loopt aan het begin van de film weg. Ze doet dat bij het krieken van de dag, als niemand er op let. Het is het resultaat van een opeenstapeling aan gebeurtenissen, maar de echte trigger krijgen we op het eind van de film in een flashback te zien. Charles Manson is niet ver weg.

Zomerhuis
Aanvankelijk is het niet zo duidelijk wie Martha telefoneert. Later komen we te weten dat de vrouw bij wie ze intrekt haar oudere zus Lucy (Sarah Paulson) is, die met haar man Ted (Hugh Dancy) in een groot zomerhuis aan een meer in Connecticut verblijft. Het contrast met het leven op de boerderij kan niet groter zijn. Ted is architect. Hij werkt keihard en verdient veel geld.

Meteen wordt het probleem van Martha duidelijk: ze voelt zich niet thuis in de commune, maar ze voelt zich ook niet thuis in het zomerhuis. Martha is een vrouw in gruizelementen. Ze heeft geen idee hoe ze haar leven vorm moet geven. Ze heeft geen ideeën waar ze in gelooft. Alle normen en waarden zijn vervaagd. Kan je naakt zwemmen in een meer? Misschien. Kan je bij je zus en zwager in bed kruipen terwijl die aan het vrijen zijn? Onwaarschijnlijk.

Martha moet het allemaal leren. Elizabeth Olsen speelt het personage breekbaar, zuiver, angstig, puur. Regisseur Sean Durkin blijft ver weg van het grote gebaar. Hij schakelt zomaar in het midden van een scène over van heden naar verleden en andersom, alsof een schrijver dat in een boek in het midden van een zin zou doen. Het hoort bij zijn no-nonsense aanpak.

De benadering zonder veel poespas betekent wel dat je als kijker bij de les moet blijven en moet aanvaarden dat je op het einde van de rit misschien niet alle antwoorden op je vragen krijgt. Die krijgt ook Martha niet. Zijn de sekteleden haar op het spoor of niet? Wie gooit die steentjes op het dak van het zomerhuis? Het is een magere troost dat het eindbeeld suggereert dat ook Martha heel haar leven naar antwoorden zal blijven zoeken.

Lees ook:

• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Klip - Zinderende emotionele draaikolk
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Las Acacias - Mensen veranderen, maar niet zo snel
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Mourning - Dwingende dialogen in stilte
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Beyond - In het spoor van Bergman
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Martha Marcy May Marlene - Vrouw in stukjes
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Tyrannosaur - Verloren zielen