INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Beyond - In het spoor van Bergman

Vera Bras | 03/07/2012

Het psychologische drama Beyond is de eerste langspeelfilm van de gevierde Zweedse actrice Pernilla August. In 2010 werd dit aangrijpende drama op het Filmfestival van Venetië aan de pers voorgesteld. De film speelde in 2012 even in enkele Belgische filmzalen.

Pernilla August (1958) begon haar filmcarrière met een kleine rol in Giliap van Roy Andersson. Nog voor ze haar acteerstudies in Stockholm beëindigde, werd ze in 1982 door Ingmar Bergman gecast voor de rol van kindermeid in Fanny and Alexander. Tien jaar nadien mocht ze de prijs voor beste actrice in Cannes voor haar hoofdrol in The Best Intentions van Bille August, met wie ze een jaar later weer samenwerkte voor Jeruzalem, in de wacht slepen.

De scenario’s van beide films werden, net als Private Confessions uit 1996 van Liv Ullman, geschreven door alweer Ingmar Bergman. Bergman stimuleerde en inspireerde haar doorheen haar filmcarrière. Na zijn dood speelde ze in 2009 nog in A Rational Solution maar misschien is ze nog het meest gekend als Shmi Skywalker uit Star Wars Prequel Trilogy. Pernilla, u kan het merken aan haar familienaam, was ooit getrouwd met Bille August.

Het is dus allerminst een verrassing dat de gevierde actrice nadien aan de andere kant van de camera plaatsnam. Dat deed ze al in 2005 met de kortfilm Time Bomb. Beyond is haar geslaagde langspeelfilmdebuut. Het uitgangspunt was de meermaals bekroonde semibiografische roman van de Zweeds-Finse schrijfster Susanna Alakoski. Zij vertelt in Svinalangorna, wat zoveel als zwijnenstallen betekent, het verhaal van een vrouw die na een zware jeugd geplaagd wordt door nare herinneringen en uiteindelijk de confrontatie met haar verleden niet uit de weg kan gaan. August was zo onder de indruk van het boek dat ze samen met Lolita Ray besloot er een filmscenario op te baseren.

Tumultueuze kindertijd
Beyond opent in het echtelijk bed van Leena en Johan. Een vrijpartij wordt vroegtijds afgebroken door de twee dochters van het paar die met ontbijt op bed binnenvallen. Het is Santa Lucia, 13 december, een belangrijke Zweedse feestdag die het kerstseizoen inluidt en tegelijk de terugkeer van het licht viert.

Door een telefoontje treedt plots Leena’s moeder weer op de voorgrond. Blijkbaar had het gezin geen weet van haar bestaan maar nu ze terminaal in het ziekenhuis ligt, wordt Leena opnieuw geconfronteerd met een verleden dat ze dacht achter zich te hebben gelaten.

Wat volgt is een montage van flashbacks over Leena’s tumultueuze kindertijd in de jaren zeventig tussen fragmenten van de bezoeken aan het hospitaal en de terugkeer naar de ouderlijke flat. De trauma’s die de jonge vrouw in haar jeugd beleefde worden treffend in beeld gebracht. Pernilla August koos er voor om het perspectief in tegenstelling tot het boek naar de volwassen vrouw te verleggen die in flashbacks terug beleeft wat ze als kind meemaakte. Deze keuze resulteert in een regie die emotioneel afstand neemt maar ook trefzeker en integer de impact van de kindertijd op het leven van Leena als moeder en volwassene weet weer te geven.

Rake casting
Noomi en Ola Rapace vertolken Leena en Johan op een overtuigende manier. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat ze ook in het echte leven een koppel zijn. De regisseuse leerde van Ingmar Bergman dat een klimaat van wederzijds vertrouwen op de set een film op een hoger plan kan brengen. Ook al is het koppel Rapace ondertussen gescheiden, de natuurlijkheid waarmee ze als echtpaar in Beyond spelen, is onmiskenbaar.

De Zweedse actrice Noomi Rapace kent u misschien van Sherlock Holmes: A Game of Shadows. Ola Rapace zag u mogelijk al in de bekende Wallander-reeks of in de internationaal succesvolle drama/komedie Together van Lukas Moodysson.

Te onthouden is vooral de fantastische acteerprestatie van Tehilla Blad als de jonge Leena. Zij zet een ontluikend pubermeisje neer dat al veel te vroeg te veel verantwoordelijkheid moet dragen in een labiel gezin. Dat zij al in de Millenium Trilogy, gebaseerd op de romans van Stieg Larsson, de jongere versie van Lisbeth Salander speelt naast Noomi Rapace die de volwassen versie vertolkt, bevestigt de geslaagde optie voor een reeds goed samenspelende cast.

Gelaagd
Hoewel de film het verhaal van Leena vertelt, die in het reine komt met haar trauma’s uit de kindertijd, kaart Beyond ook de thematiek van de migraties in Zuid-Zweden aan. Leena’s ouders zijn Finnen, die zoals vele Finnen in de jaren 1970 op zoek naar een beter inkomen naar Nystad verhuisden.

De sociale flats waar ze in terechtkwamen werden ‘zwijnenflats’ genoemd. Een benaming die toch enig racisme doet vermoeden. De titel van de roman verwijst al naar die verhuizingen. Ironisch is hoe de flat uit Leena’s kindertijd wel degelijk in een chaotische wereld verandert onder invloed van drankmisbruik.

Toch dompelt Pernilla August het filmpubliek niet helemaal onder in ellende. Haar boodschap is dat je pas vooruit komt in het leven als je volledig in het reine bent gekomen met het verleden. In de traditie van Ingmar Bergman start deze debuterende cineaste met een gevoelig maar hard psychologisch drama.

Lees ook:

• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Klip - Zinderende emotionele draaikolk
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Las Acacias - Mensen veranderen, maar niet zo snel
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Mourning - Dwingende dialogen in stilte
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Beyond - In het spoor van Bergman
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Martha Marcy May Marlene - Vrouw in stukjes
• THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
  Tyrannosaur - Verloren zielen