Meteen naar de tekst springen

INDEX >> FESTIVALS >>

IFFR 2013 - DEEL 3
Gered uit het Grote Filmmoeras

 

Bob van der Sterre | 25/02/2013


Share/Bookmark

Op het IFFR draaien ook talloze films die onvermijdelijk zullen verdwijnen in het Grote Filmmoeras. Omdat ze te experimenteel zijn, geen bekende namen hebben, niet aan eenvoudige emoties appelleren, met kleine budgetten zijn gemaakt. Hoe gaat immers een filmhuis zo’n film verkopen aan z’n publiek, dat meer warmloopt voor het zoveelste arthousedrama?

>> Lees ook:
IFFR 2013 - DEEL 1 - Conventies, verrassingen en teleurstellingen
IFFR 2013 - DEEL 2 - Wanordelijke tieners en auteursfilms

Met de experimentele film bedoel ik niet de film die aan experimenteerdrift ten onder gaat. Ik bedoel de film die op subtiele manier filmgrenzen verlegt. Het zijn geen films die je van de daken laten afschreeuwen hoe goed ze wel zijn. Veel van die films hebben een ‘ja maar’ gevoel. Er mist vaak iets. Maar ze tonen wel moed en zouden daarom wat meer aandacht verdienen.

Het verhaal bijvoorbeeld, daar valt vaak veel mee te doen, zoals dat in Emperor Visits the Hell gebeurt met een klassiek Ming-verhaal uit de zestiende eeuw getiteld ‘Journey to the west’. Dat verhaal gaat over een keizer die een reis maakt en tot boeddhistische inzichten komt.

Emperor Visits the Hell is gebaseerd op hoofdstukken 9 tot en met 11 uit dit boek. Het verhaal wordt alleen verplaatst naar het heden. In dit verhaal is de keizer een directeur van een onbestemde overheidsinstelling in de plaats Wuhan. In het oorspronkelijke verhaal wordt de keizer geplaagd door geesten en demonen. In deze versie zitten criminelen achter hem aan.

Het aardige is dat het oude verhaal vrij letterlijk in een nieuw jasje is gestopt. De directeur komt bijvoorbeeld net als de keizer terecht in de onderwereld (een verlaten huisje in een buitenwijk) en wil net als de keizer ook boete doen. Hij moet dan geld uitdelen aan de mensen die dood zijn gegaan door zijn schuld. Dat geld kan hij daar lenen in een soort wisselkantoor. Hij moet dan wel in de bovenwereld deze schuld weer terugbetalen. Dat zijn anonieme winkeliers in een drukke winkelstraat.

In veel soortgelijke films is het verhaal niet meer te volgen zonder voorkennis. Hier is dat niet echt nodig: het verhaal legt zichzelf voldoende uit. Bovendien is de humor gortdroog. Alleen het einde, als we kijken naar de acteurs van deze film die aan het eten zijn en dronken voor zich uitkakelen, is ronduit onbegrijpelijk.

Occulte thriller
Met stijl heb je een kans om je film een eigen klank te geven. Józef en Michal Skomilowski grepen dat met beide handen aan voor hun occulte thriller Ixjana. Beiden zijn zonen van regisseur Jerzy Sklimowski (schrijver van Polanski’s Knife in the Water). Dit zal helaas hun laatste film samen zijn: Józef is vorig jaar in India overleden op 42-jarige leeftijd.

Het verhaal is jammer genoeg nogal generiek. Marek is een schrijver. Hij heeft een keer een schrijversfeestje bezocht. Van wat er midden in de nacht is gebeurd weet hij niet veel meer te herinneren. Heeft zijn vriend Arthur de dood ingejaagd? Hij weet het gewoon niet meer. Met hulp van een helderziende poogt hij alles op een rij te krijgen.

Stijl gaat misschien wel iets te veel over de inhoud in deze Poolse film. Je raakt als kijker verdwaald in de onnavolgbare wendingen. Het opbouwende deel is daarom een stuk beter dan het tweede deel, als het raadsel rondom Arthurs verdwijning wordt afgewikkeld. Een derde is mysterieuze thriller, een derde is occulte spanning, en een derde is psychologische erotiek. Er is wel variatie, maar eenheid is wat anders.

Vergeet het verhaal; die aandacht voor stilisme van de Skomilowski’s is een verademing in dit superrealistische filmtijdperk. Een 80’s feel hangt over de film heen, toen films vaak kitscherig (rook, neon, licht) werden aangekleed. Donkere steegjes, felle lichten, opzienbarende kleding, barokke interieurs. Combineer dat met moord en doodslag en je hebt een beetje, ja, een Brian DePalma-achtige film.

Godardesque
Stilistisch op een totaal tegenovergestelde manier is El muerto y Ser Feliz. Dit is kurkdroog en absurd, soms puur Godardesque. Zie maar eens de zeer op Godard geïnspireerde trailer, met zijn enorme letters (die in de film helaas ontbraken). Dezelfde hakkerige montage, dezelfde spontaan ogende acteerstijl, dezelfde risico’s.

Het decor is al even betekenisloos als in de oude Godards – het gaat immers om stijl, niet om toeristische plaatjes. Santos is een oude huurmoordenaar die zijn laatste dagen leeft op morfine, rondrijdend door Argentinië, onderwijl zijn best doend alle personen te herinneren die hij vermoord heeft. Maar hij is eigenlijk zachtmoedig. Zijn pistool richten kan hij helemaal niet meer. Daarom duikt zo nu en dan tijdens de reis een ontevreden dikke man met een bril op, die het geld voor Santos’ laatste mislukte opdracht heeft betaald. Santos krijgt op zijn beurt hulp van een lifster, Erika, die al snel het stuur overneemt want hem lukt het niet meer.

De meest opvallend stijlkeuze is de keuze voor een voice-over die aldoor vertelt wat er gaat gebeuren. Het doet denken aan de intro van Amélie maar dan een hele film lang. Gek word je er wel een beetje van maar het is wel consequent.

Het gaat dan ook over paradoxen, deze film, legt regisseur Javier Rebollo uit in een interview op Youtube. Santos is geduldig en ongeduldig. De stem zegt soms de waarheid, soms niet. De film lijkt oppervlakkig maar bevat veel verhalen in zichzelf. Het verhaal is een geheel aan fragmenten die met elkaar verbonden zijn. Rebollo: ‘Je zou deze film kunnen zien als de eerste Don Quijote-achtige roadmovie in de geschiedenis.’

Rebollo’s gedachten tollen in het interview van de ene naar de andere gedachte. Zo is de film ook: niet calculerend, legt hij uit. ‘De karakters plannen niets.’ En dat is ook een van de redenen dat hij, inderdaad net als bij Godard, heel snel werkte om die sfeer te kunnen bereiken. ‘Veel shots zijn maar met één oefentake opgenomen. Belichting was minimaal. Essentieel om de waarheid mee te kunnen creëren.’

Hij zegt het zelf niet, maar gezien deze aanpak twijfel ik er nauwelijks aan dat Santos’ geschiedenis als huurmoordenaar een verwijzing is naar Argentinië’s dictatoriale periode in de jaren zeventig. Hij kan zijn vele moorden niet meer uit elkaar houden – en alles is ook al zo lang geleden. Bovendien is hij een jaar of zeventig, zoals de hoofdpersonen uit die dictatoriale tijd nu ook zullen zijn. Rebollo zegt veelbetekenend: ‘Deze film gaat over het doorprikken van een mythe, de mythe van Santos.’

De film stelt zich spottend op tegenover het pikante onderwerp. Elke melodramatische valkuil wordt vermeden. Een catharsis wordt ons bespaard. En dat alleen al vind ik iets om blij over te zijn want dat zie je zelden bij filmhuisfilms.

Ode aan de giallo
Tot slot misschien wel de beste film van het festival, vanuit het perspectief van experiment en stijl: Berberian Sound Studio. In de film gaat de Brit Gilderoy de audiotrack maken van een Italiaanse horrorfilm in de seventies, een typische giallo-film. We volgen hem bij zijn werkzaamheden in de studio, waar gegild wordt, meloenen aan gort worden gehakt, kroppen sla worden verdronken.

Gilderoy heeft aanpassingsproblemen. Hijzelf krijgt het niet voor elkaar om de vurigheid van de Italiaanse cultuur te begrijpen. De Italianen hebben ook moeite om tot hem door te dringen. Hij leert dat de glimlach van de regisseur niets te betekenen heeft, dat hij moet brullen als hij iets gedaan wil krijgen, en dat hij eerst, uit respect, toestemming moet vragen als hij iets wil veranderen. Het helpt niet dat de producer een klootzak eerste klas is en de regisseur meer een praatjesmaker dan een vakman (de nu al klassieke oneliner: ‘Dit is geen horrorfilm! Dit is een Santinifilm!’).

De film lijkt over te slaan op de studio, en Gilderoy, een gevoelige geest, begint door te draaien. Het gaat hem niet in de koude kleren zitten als hij keer op keer een scène moet bekijken om daar het geluid van een blakerende, sissende huid bij te maken.

De naam David Lynch valt bijna in elke recensie over deze film. Net als bij Lynch is er veel oog voor detail en mysterie. Vooral in een prachtpassage als Gilderoy in de lege studio ineens een opmerkelijke film krijgt te zien.

Maar juist op het einde mis je de fantasierijke handtekening van David Lynch. De film gaat op de mysterieuze toer maar haalt daar niet uit wat er in zit. Als karakterfilm gaat het ook nergens heen. Het is nu net of het einde zoek is geraakt – alsof deze film ook al behekst is.

Dat spijt me wel bij een film met zoveel kwaliteit als deze, want beeld, muziek, montage, acteerwerk en geluid: dat is allemaal van adembenemende kwaliteit. Close-ups van knoppen en rollende spoelen. Gilderoy die in kaarslicht geluid maakt met een gloeilampje. Het alsmaar kleiner wordende woord ‘Silenzio’. Gillende vrouw in cabine. Knappe kijker die zich niet laat meevoeren.

Veel opmerkingen gaan over de film die niet te zien is. We zien alleen de trailer van Il Vortice Equestre, onder begeleiding van muziek van de band Broadcast. Velen hadden deze giallo-film ook willen zien. Strickland schudt zijn hoofd in een Youtube-interview met Flixandthecity. ‘Dan zouden we al net zo zijn geweest als Santini: een mooi verhaal om ranzigheid mee te verpakken.’

Peter Strickland geeft in hetzelfde Youtube-interview aan dat de film een paar fascinerende analoogdigitale tegenstrijdigheden heeft. De film gaat over een Brit in een Italiaanse studio maar werd opgenomen in Londen. De film gaat over een analoog werkende studio maar werd digitaal gefilmd. Ook het geluid is digitaal opgenomen. Als ik hem dan goed begrijp, is het geluid van een meloen die in tweeën wordt gehakt digitaal geproduceerd, met als doel om een geluidseffect te creëren in een film over analoge technieken. Hoeveel analoog moet je bij digitaal stoppen om een analoog geluid in een digitale film te reproduceren? Geen wonder dat Gilderoy de weg kwijtraakte. Misschien volgt straks nog een film over de waanzinnig geworden geluidsmannen van deze film.

Dit was het derde deel van ons IFFR-verslag. Planeet Cinema zal de komende dagen meer posten over de films op het festival. Hou de site in de gaten voor de nieuwste artikelen!

De 42ste editie van het International Film Festival Rotterdam liep van 23 januari - 3 februari 2013. Alle informatie op de website van het festival.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Columbia
SPIDER-MAN 3
Spidey's spiegelbeeld
>>>