Meteen naar de tekst springen

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - CINEMA CHILI
Conceptuele cinema kan ook gevoelig en warm zijn

 

Matthias Van Wichelen | 02/07/2013


Share/Bookmark

Met twee iele filmpjes dwong Alicia Scherson haar plaats af in de filmwereld. Play (2005) en Turistas (2009) bleven helaas goed bewaarde geheimen die uitstekend scoorden op het internationale filmfestivalcircuit maar niet of nauwelijks werden gereleased in Europa. In haar derde film The Future speelt Rutger Hauer een belangrijke rol. Misschien trekt zijn aanwezigheid de aandacht op het werk van de bijzondere Chileense filmmaakster.

De films van Alicia Scherson

Wie het niet heeft voor Rutger Hauer – wat overigens te rechtvaardigen is – kan zich verheugen op de aanwezigheid van Manuela Martelli, de enigmatische dertigjarige actrice die debuteerde in B-Happy, bekend werd met Machuca en later speelde in La Buena Vida, Navidad en Mi Ultimo Round. Zijn Hauer, noch Martelli doorslaande argumenten dan zullen Alicia Schersons eerste twee films de twijfelaars over de streep trekken.

Uitgebeende tragikomedies
Haar debuut Play is intussen acht jaar oud. Scherson werkt gemiddeld vier jaar aan een film. Tijd die ze gebruikt om te schrijven, haar verhaal te laten gisten en het eindeloos bij te sturen. Haar creatieve Processie van Echternach leidde in het geval van Play en Turistas tot twee zuivere, uitgebeende tragikomedies die uitblinken in gevoeligheid en vormelijke luchtigheid.

Verpakt in beeldig gefotografeerde, vaak erg grappige scènes vertelt ze in wezen trieste verhalen over vereenzaamde, tobbende vrouwen die emotioneel geparkeerd staan. De films zijn zo goed geconstrueerd, de karakters zo genuanceerd en haar toon zo fris dat de tristesse nooit de overhand neemt.

Alicia Scherson is een vrouw die films maakt over vrouwen. Het is te voor de hand liggend om alleen daar de oorzaak van het succes te zoeken. Het is eenvoudiger. Ze volgde de meest waardevolle raad die een jonge artiest kan krijgen: schrijf over wat je kent en volg je gevoel. De rest is kwestie van talent, geduld, hard werken en een portie geluk.

Plotarm verhaal
Play volgt een aantal personages kriskras door Santiago de Chile. Cristina (Viviana Herrera) is de jongste. Ze verpleegt een bedlegerige, op sterven-na-dode vent. Sinds ze uit de provincie naar de hoofdstad verhuisde is haar sociale leven quasi onbestaand. In haar vrije tijd slentert ze doelloos door de wijk en speelt ze videospelletjes.

Wanneer ze in een prullenbak een aktentas vindt, gaat ze op zoek naar de eigenaar. Haar nieuwsgierigheid gaat over in een milde vorm van obsessie wanneer de tas eigendom blijkt te zijn van Tristán (Andres Ulloa), een gedreven zakenman die net het huis is uitgetrapt door zijn vriendin Irene (Aline Küppenheim). Cristina vindt het zo intrigerend dat ze ook Irene begint te schaduwen / stalken. Intussen maakt ze kennis met Manuel (Juan Pablo Quezada), een charmante straatveger die sociaal even onbegaafd is als zij zelf.

De vier personages ondernemen verwoede pogingen met elkaar contact te leggen. Een duidelijk gedragspatroon is daarin niet te ontwaren. Hun onderlinge verbanden zijn erg losjes en ook het verhaal ontwikkelt zich lang schijnbaar willekeurig, alsof de verschillende scènes elk een nummertje kregen en lottrekking bepaalde in welke volgorde ze gemonteerd zijn.

Scherson onderdramatiseert haar plotarme verhaal en laat veel te raden over. De bevreemdende humor maakt het niet bepaald eenvoudiger er grip op te krijgen terwijl de speelse toon en het felle kleurengebruik de verwarring nog vergroten.

Play is een film over mensen die niet meer gezegd krijgen wat dringend moet gezegd worden en die de connectie met hun directe omgeving verloren hebben. Dat is exact wat de film toont. De disconnectie zit verweven in de toon en de stijl. De personages zijn niet alleen voor elkaar ongrijpbaar, ze zijn dat deels ook voor de kijker.

De afstand is er maar afstandelijk is het niet. De ondoorgrondelijkheid van Cristina en Manuel aan de ene kant en Tristan en Irene aan de andere maakt hen mysterieus en boeiend. Hun acties roepen vragen op en prikkelen de fantasie.

Het viertal dat hen speelt, levert fraai werk. Hun spel is ingehouden maar doorleefd en bezield zonder aan humor en zin voor zelfrelativering in te boeten. Aline Küppenheim is het sterkst. Ze is briljant in de typering van haar gekrenkte personage. Irene is het type vrouw dat een man helemaal gek maakt. Inconsequent, manipulatief en irrationeel, nooit toegevend dat ze fout zit ook al beseft ze donders goed van wel. Jammer genoeg is ze ook verleidelijk en sexy als ze weer gekalmeerd is. Met haar ben je nooit klaar.

Overrompelend intens
Diezelfde Aline Küppenheim speelt ook de hoofdrol in Turistas. Haar personage is totaal niet vergelijkbaar met dat uit Play. Visueel en inhoudelijk zijn beide films wel duidelijk verwant aan elkaar. De magisch-realistische spielerei en de bonte kleuren zijn verdwenen maar de zelfverzekerde cameravoering en de ongebonden structuur zijn gebleven, net als de zijsprongetjes in de uitwerking van de minimale plot.

Küppenheim speelt Carla, een vrouw ergens in de dertig, die op vakantie na een banale ruzie achtergelaten wordt door haar echtgenoot. Ze heeft weinig tijd nodig om te beslissen dat ze hem laat wegrijden. Met haar rugzak trekt ze het natuurpark in waar ze strandde. Op de camping ontmoet ze een jonge Noorse toerist. Samen maken ze lange wandelingen en praten honderduit. Meer is het niet: wandelen, babbelen, nadenken, een hapje eten en vriendelijke praatjes maken met andere toeristen. Met de campinguitbater smeedt Carla een meer persoonlijke band.

In de bossen zoekt ze een nieuwe ik. Traag, zonder veel woorden, komt de vermoeide, door haar huwelijk leeggezogen vrouw weer op adem. De subtiliteit waarmee Küppenheim dat psychologische proces uitbeeldt is weergaloos. Haar vertolking is ingetogen en sober maar de weinige momenten waarop ze echt emoties toont, zijn overrompelend intens.

De inbreng van de Chileense actrice is cruciaal. Haar fluwelen spel komt geweldig tot zijn recht in de aparte structuur die Scherson tekende. Carla’s gesprekken met de jonge backpacker – die zelf voldoende issues heeft om een film mee te vullen – vormen de niet-strak gespannen rode draad. Regelmatig filmt Scherson een vogel of een bloem. Nu, het verhaal speelt zich af in een park en daar komt een mens inderdaad al eens een bloem of een vogel tegen dus zo gek zijn die beelden niet. Wat ze toevoegen aan de film blijft raadselachtig en is voer voor individuele interpretatie. De natuurbeelden vormen een intermezzo tussen scènes die op hun beurt ook al uitblinken in vluchtigheid.

Conceptuele cinema
Scherson gaat te werk als de sterrenchefs van tegenwoordig met hun 14 gerechtjes per diner. Iedere gang is klein en luchtig, tot in de puntjes verzorgd en subtiel tongstrelend maar je hebt er niet meer gegeten. Pas aan het eind van de maaltijd komt het totaal voldane gevoel en het zalige besef culinair iets heel bijzonders meegemaakt te hebben. Voor Turistas geldt hetzelfde. De scènes zijn één voor één fijne, mooi afgeronde geheeltjes die pas op het einde van de film hun waarde krijgen.

Ja, Alicia Scherson maakt conceptuele cinema. Alles is gewikt en gewogen. Zelfs het kleinste detail heeft een betekenis, ook al is die niet altijd duidelijk zoals bij de bloemen in Turistas. Ze gebruikt de kracht van haar beelden en last enkel dialogen in als die echt een toegevoegde waarde hebben. Door het visuele – flamboyant – in dialoog te laten treden met het inhoudelijke – onderkoeld – creëert ze een unieke artistieke spanning.

Het kader waarin haar personages bewegen, is zeer stevig geconstrueerd. Binnen de vet  omlijnde grenzen geeft Scherson hen veel bewegingsvrijheid. De psychologische ontwikkeling van haar protagonisten is minstens even, zo niet nog meer, doordacht. Omdat er niet heel veel gebeurt, lijkt het allemaal zo simpel en vanzelfsprekend maar in cinema – zoals in alle andere kunstvormen – is niets moeilijker dan het eenvoudig houden. Het kwartet uit Play en het duo uit Turistas komt heel spontaan tot leven. Hun persoonlijkheden zijn geraffineerd en hun problemen geloofwaardig.

De menselijkheid van de alledaagse, kleine verhalen wordt versterkt door de eigenzinnige vertelstijl en montage . Play en Turistas ontstonden in het hoofd maar zijn gemaakt met het hart. Gevoeligheid en conceptuele artistieke ambities gaan hand in hand. Schersons soms vreemde ideeën voegen een snufje poëzie en mysterie toe aan het verhaal. De dosering is zo goed dat ze niet vertragend of ontregelend werken maar een nieuw perspectief bieden. 

Scherson is een van de vele jonge, getalenteerde stemmen van de Latijns-Amerikaanse cinema die onafhankelijkheid hoog in het vaandel dragen. Ze maken enkel de films die ze willen maken, zonder compromissen, in het besef dat ze nooit het grote geld zullen vangen. Gelukkig zijn er genoeg kleinere filmfestivals die hun werk oppikken en bieden online catalogi de kans hen – legaal! – te ontdekken. De cinefiele ontdekkingstocht naar de Chileense filmmaakster en meteen ook naar actrice Aline Küppenheim is meer dan de moeite waard.

THEMA - CINEMA CHILI
In de maanden mei en juni richt Planeet Cinema thematisch zijn blik richting cinema Chili.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Kinepolis
AUSTIN POWERS 2: THE SPY WHO SHAGGED ME
James Kont
>>>