In Amerika is het de gewoonte dat je op een feestdag naar de film gaat. Het is gewoon traditie. Op kerstdag ga je met mama, papa, broertjes en zusjes, en misschien nog enkele tantes en nonkels en neefjes en nichtjes, en masse naar de bioscoop; net zoals wij in Europa in het voorjaar naar de jaarlijkse carnavalstoet gaan kijken. Het filmgaan op feestdagen is een traditie die wij in België niet kennen. Voelt u zich op 25 december meer dan gewoonlijk aangetrokken tot een duistere zaal? Het zal waarschijnlijk eerder het tegendeel zijn: u heeft wel wat beters te doen op kerstdag. Hier dus niet. En daarom vormen de kerstdagen, na de zomer, het tweede grote filmseizoen van het jaar. De studio's sparen netjes al hun (potentieel) hitmateriaal op voor de laatste maand van het jaar, gooien dan alles terzelfdertijd in de zalen verspreid over het hele land, en bidden voor een positieve ontvangst. Het is al jaren hetzelfde verhaaltje.
Het staat nu al vast dat 1997 op filmgebied het meest competitieve jaar ooit was voor de arme, moegetergde studio's van de VS. Maar dat het zo erg was, had ik geen honderd jaar durven vermoeden. Tientallen films, die veelal een fortuin hebben gekost, ijveren om de aandacht van kijker, en krijgen slechts een paar dagen om uit de kosten te komen, want daar staat de volgende lading alweer te springen. Om dan nog uit de kosten te komen is een mirakel nodig, want hoe verdien je pakweg 80 miljoen dollar terug met één succesvol weekend?
Het eindejaarsseizoen begint feitelijk op Thanksgiving, een feestdag die in Amerika dit jaar op 26 november viel. Maar omdat het Thanksgiving-weekend al tjokvol zat met nieuwe films, begon het seizoen dit jaar onofficieel bijna twee weken voor Thanksgiving. Ik overloop met u de laatste zes weken van het jaar, zoals ze eruit zien in de Amerikaanse bioscoop: een bloedbad voor alle betrokkenen. Behalve voor het publiek, want zij hebben meer keuze dan ooit tevoren.
14 november. Vandaag wordt de eerste grote strijd van het eindejaarsseizoen uitgevochten. 20th Century Fox brengt Anastasia in de bioscoop, de allereerste tekenfilm van de studio die hiermee strijd aanbindt met Disney op zijn eigen terrein. Anastasia, over het leven van de vermiste Russische keizersdochter, wordt geregisseerd door Don Bluth (The Land Before Time) en bevat stemmen van Meg Ryan, John Cusack en Christopher Lloyd. Als tegenzet brengt Disney The Little Mermaid uit 1989 terug in omloop. Anastasia is financieel de grote winnaar (hoewel de tekenfilm niet echt de Disney-magie bevat), maar heeft vier weken later uiteindelijk nog maar 38 miljoen dollar opgebracht. Lang geen hit van Lion King-proporties dus. Voor wie niet van tekenfilms houdt is er anders ook meer dan voldoende keuze. Er is The Jackal, de Michael Caton-Jones remake van The Day Of The Jackal, waarin Richard Gere en Sidney Poitier jacht maken op mysterieuze huurmoordenaar Bruce Willis. De film doet het veel beter dan de twee laatste nieuwe films van vandaag, One Night Stand en The Man Who Knew Too Little, een Bill Murray-komedie, die beide door zowel critici als publiek worden uitgespuwd. Na vier weken haalt The Jackal een opbrengst van 46 miljoen dollar, een middelmatige hit dus. The Man Who Knew Too Little zakt weg met een eindrecette van 13 miljoen dollar. En naar One Night Stand (eindrecette: 2 miljoen dollar) kraait al lang geen haan meer.
21 november. In het weekend voor Thanksgiving gaan drie grote films in algemene release. The Rainmaker is de nieuwste John Grisham-verfilming van Francis Ford Coppola, met onder andere Matt Damon, Claire Danes, Danny De Vito, Mickey Rourke en Jon Voight in de hoofdrollen. De film boert redelijk (na drie weken 35 miljoen dollar), maar is dat voldoende om uit de kosten te komen? Mortal Kombat: Annihiliation is een nachtmerrie van een film, maar blijft populair bij de jeugd. Met een voorlopige recette van 31 miljoen zit de prent The Rainmaker vlak op de hielen. Midnight In The Garden Of Good And Evil ten slotte, stelt kritisch en commercieel teleur. Clint Eastwoods nieuwste, met Kevin Spacey en John Cusack, blijft na 3 weken in het rood rond 20 miljoen dollar.
26 november. Thanksgiving. Per uitzondering gaan deze week de nieuwste films in première op woensdag, om zodoende van een extra lang weekend te kunnen genieten. Twee special effect-overladen films nemen het tegen elkaar op: Flubber is de Robin Williams-remake van The Absent-Minded Professor die zich richt op het hele gezin. Alien Resurrection is het langverwachte vierde deel in de sciencefiction-reeks, dat zich richt op een meer volwassen publiek. Na een dikke twee weken halen ze respectievelijk 50 miljoen dollar en 36 miljoen dollar binnen. Geen slechte recettes, maar wie gaat er nu, half december, nog naar Alien Resurrection kijken als hij kan kiezen voor pakweg Amistad en Scream 2? De moraal van het verhaal is eens te meer: de films krijgen té weinig tijd om een deftig publiek aan te trekken.
10 december. Eens te meer worden de grote kanonnen op woensdag losgelaten. Er is Amistad, Spielbergs nieuwste, een slavendrama met Matthew McConaughey en Anthony Hopkins. Horrorfans kunnen terecht bij Scream 2, eens te meer geregisseerd door Wes Craven en met Neve Campbell, David Arquette en Courteney Cox in de hoofdrollen. De allerkleinsten kiezen ongetwijfeld voor Home Alone 3. De rol van Macauley Culkin wordt hierin overgenomen door de achtjarige Alex D. Linz, het ettertje uit One Fine Day. De vraag is natuurlijk wie er, met een aanbod als dit, in godsnaam kiest voor Woody Allens nieuwste, Deconstructing Harry met Demi Moore, Elizabeth Shue en Kirstie Alley in de voornaamste rollen. Of voor For Richer And Poorer, een pijnlijke komedie ook al met Kirstie Alley.
19 december. Nauwelijks 9 dagen hadden Amistad en co. om uit de kosten te komen, of daar vaart het grootste schip allertijden de bioscoop in. Titanic. Zoals algemeen bekend de duurste bioscoopfilm allertijden, in een regie van James Cameron en met Leonardo DiCaprio en Kate Winslet als het koppel dat de harten van de bioscoopgangers wereldwijd moet breken. Een mens zou denken dat geen studio gek genoeg is om op deze dag een film uit te brengen, maar neen hoor. Liefst vier anderen bedelen om aandacht. Tomorrow Never Dies is de nieuwste James Bond; The Postman is een kruising tussen Waterworld en Dancing With Wolves van en met Kevin Costner; Mouse Hunt is na The Peacemaker de tweede film van Dreamworks SKG, waarin jacht wordt gemaakt op een wel heel snuggere muis in een oud huis; The Mighty ten slotte is een redelijk kleinschalig drama dat echter met veel lawaai wordt gelanceerd wegens de aanwezigheid van Sharon Stone, Gena Rowlands en vooral Gillian Anderson. Dit weekend gaan er koppen rollen, en ik voorspel dat vooral The Postman de dupe van al dit filmgeweld gaat worden.
25 december. Het is Kerstmis, en liefst zes nieuwe grote prenten worden uitgebracht. Er wordt over lijken gegaan. De grootste volktrekkers worden ongetwijfeld The Horse Whisperer, Robert Redfords langverwachte verfilming van Nicholas Evans' bestseller met Sam Neill, Robert Redford en Kristin Scott Thomas; en de nieuwste van Tarantino, Jackie Brown. Die is gebaseerd op de roman Rum Punch van Elmore Leonard en heeft in de hoofdrollen Pam Grier, Robert De Niro, Samuel L. Jackon, Michael Keaton en Bridget Fonda. Er zullen ook slachtoffers vallen op kerstdag. Ik voorspel Martin Scorsese's Kundun, de tweede ode aan Boeddhisme van dit jaar; An American Werewolf in Paris, het relatief goedkope vervolg op de horrorprent uit 1981 met Julie Delpy in de hoofdrol en As Good As It Gets, een comedy-drama met Jack Nicholson, Helen Hunt en Cuba Gooding Jr van James L. Brooks. Helemaal zielig zal het vergaan met Mr. Magoo, een verfilming van een tekenfimserie met Leslie Nielsen in de titelrol. Deze prent werd overigens integraal gedraaid in Vancouver. Dingen voor de rest nog mee op Kerstdag: The Big Lebowski, de nieuwste van de gebroeders Coen met Jeff Bridges, Steve Buscemi, John Goodman en Julianne Moore; en Bulworth, en dat is de nieuwe prent van en met Warren Beatty. Ik voorspel een stille dood...
31 december. Er wordt nog even geduwd en gepord om een graantje van het eindejaarsseizoen mee te pikken, en tevens nog in aanmerking te komen voor de oscars in maart. Great Expectations is een nieuwe verfilming van de Dickens-klassieker met Robert De Niro, Anne Bancroft, Ethan Hawke en Gwyneth Paltrow. En als allerlaatste van de kerstfilms gaat Hell's Kitchen in première. Dit is de meest recente samenwerking tussen regisseur Jim Sheridan en Daniel Day-Lewis.
Dertig grote bioscoopfilms worden gelanceerd op zes weken, dat is ongeveer twee films elke drie dagen. Ikzelf zal de meeste ervan wel zien (ik heb er op dit moment nog maar zeven van gezien), maar ik ben niet echt representatief voor de Amerikaanse bevolking: het is een feit dat de gemiddelde Amerikaan tijdens de kerstdagen naar twee tot drie films gaan. En dat zijn er net geen dertig. Laat het ook duidelijk zijn dat buiten de genoemde titels ook een schare arthouse films meedingen om de kijkers: onder andere The Sweet Hereafter, Welcome To Sarajevo, Good Will Hunting en onze eigen Ma Vie En Rose gaan in première in de zes weken die het eindejaarsseizoen vormen.
Het is aanbod is overdreven, onoverzichtelijk, en uiteindelijk oncommercieel. Als de nieuwe Alien-film maar 50 miljoen dollar meer opbrengt, dan weet je dat er iets fundamenteel fout loopt met de Amerikaanse filmindustrie.