VROEGERE TITANICFILMS

Roeien met riemen die men had

De ondergang van de Titanic heeft al meer dan één regisseur voor James Cameron aangezet tot het maken van een film erover. Slechts enkele weken na de ramp bracht Etienne Arnaud reeds het verhaal van een overlevende. Dorothy Gibson speelde de hoofdrol in deze stomme film Saved from the Titanic.

De Duitse zwart-wit prent uit 1943 was eerder een Nazi propagandafilm dan het relaas van de lijnboot. Hij werd gemaakt in opdracht van Goebbels en nam natuurlijk een loopje met de Engelse officieren, die men als dronkaards afschilderde. De special effects in deze prent waren daarentegen wel te pruimen en zijn later in vele andere films hergebruikt.

Tien jaar later brengt Jean Negulesco een melodramatische versie met een hele schare van acteurs. Hij rijft zelfs de oscar binnen voor Best Original Screenplay wat natuurlijk veel zegt over het waarheidsgehalte van deze prent: te verwaarlozen. Bovendien waren de effecten zo naïef en doorzichtig dat je beter je keukenkraan kon opendraaien om in de sfeer te komen.

De eerste film die echt de moeite waard is komt er in 1958. A Night to Remember van Roy Ward Baker brengt op een impressionante, bijna documentaire manier de ondergang van de Titanic. Enig nadeel is dat er weinig karakters echt worden uitgetekend. Dat kan ook moeilijk met bijna 200 rollen. Zelfs hoofdrolspeler Kenneth More moet het afleggen tegen de Titanic zelf die de ware hoofdrol vertolkt. Vooral de spanning die deze prent wist op te roepen tussen de aanvaring en de ondergang (de film duurde slechts 37 minuten minder dan de eigenlijke ramp) was meesterlijk. Het verwondert dan ook niet dat precies deze film ook tot het inspirerende materiaal behoorde van Camerons research voor Titanic.

In 1972 kent het genre van de rampenfilm een hoogtepunt met de klassieker The Poseidon Adventure. Deze film heeft het helemaal niet over de legendarische scheepsramp maar de gelijkenissen zijn toch frappant: een oceaanreus kapseist na overdonderd te zijn door een vloedgolf, veroorzaakt door een aardbeving op de oceaanbodem. Tien opvarenden vechten om hun leven. Deze prent kreeg zeven oscar- nominaties waarvan ze er één in een beeldje kon omzetten, die van Best Song. Daarnaast ontvingen de makers nog een ereprijs voor de speciale visuele effecten.

De eerste kleurenfilm die over de lijnboot werd gemaakt is de rampenfilm Raise the Titanic van Jerry Jameson uit 1980. Het product heeft indertijd het filmimperium van Lord Grade tot zinken gebracht. Ongetwijfeld zit de lachwekkende plot hiervan er voor iets tussen. Enkele Sovjetspionnen zochten in het scheepswrak naar bouwelementen van een atoombom, te gek gewoon. Deze film werd dan ook één van de meest beschimpte producties van het decennium.

Opnieuw met een groter waarheidsgehalte is de IMAX-versie Titanica uit 1992. Het verschil tussen deze documentaire van Stephen Low en Camerons film is dat de eerste zijn beelden heeft geschoten vanuit zijn onderwatertuig doorheen de 23 centimeter dikke patrijspoorten. Dat is heel andere koek dan het werk dat Camerons broer heeft verzet om toch maar enige bewegingsvrijheid te hebben bij de opnames in het wrak zelf. Uitgaand van de filmtechnologische mogelijkheden zoals Ballard die had aangewend tijdens de ontdekking van het wrak, wou Cameron zijn plaatjes zo natuurlijk mogelijk schieten. Een camera die een drukbestendigheid van 2700 kilogram per vierkante duimbreedte moest hebben, diende vlot op en neer te kunnen gaan en moest breedhoekbeelden kunnen maken. Michael Cameron verbouwde hiervoor een 35mm camera, bevestigde hem aan een toestel met afstandsbediening en ontwierp er een titanium omhulsel voor. Het hoeft dan ook geen betoog dat het accurate detaillisme van Camerons Titanic hoger scoort dan dat van Titanica.

Terwijl de vroegere films het ook steevast hadden over het drama wie nu in de reddingssloepen geraakte en wie niet, legt deze Titanic ook de nadruk op wat er gebeurt met de mensen aan boord na het vertrek van de laatste sloep. Om je hierin te kunnen inleven gebruikte Cameron de eeuwenoude love-story. Die moet borg staan om te kunnen komen tot de kern van deze spectaculaire scheepsramp. Natuurlijk draagt de bouw van een replica bij tot dat inlevingsvermogen: 'It's a very you-are-there kind of experience', aldus de regisseur. Breng dus je zwemvest alvast mee naar de bioscoop.