Toen Cameron enkele jaren geleden samen met ex-ILM baas Scott Ross en make-up legende Stan Winston Digital Domain oprichtte, werd hij meteen de grote concurrent van ILM, de firma waarmee hij nochtans enorme technologische vooruitgangen had geboekt met The Abyss en Terminator 2: Judgement Day. Maar hij besefte natuurlijk ook wel dat zijn werknemers voor hun baas wel altijd een tandje meer kunnen steken, iets wat volop werd bewezen met True Lies en T2: 3D, het spectaculaire 12 minuten durende vervolg op het grondverleggende Terminator 2. En dat tandje bleek voor Titanic meer dan nodig te zijn vermits de productie niet alleen budgettair, maar ook technologisch uit de hand dreigde te lopen.
Perfectionist Cameron bleef tijdens het draaien van deze monsterproductie immers shots toevoegen waardoor Digital Domain genoodzaakt was om een deel van het werk uit te besteden. Zelf behielden ze alle belangrijke effecten, terwijl ondermeer VIFX, POP Film en Banned From The Ranch mee mochten werken aan Camerons droom. Zelf Industrial Light and Magic mocht een beperkt aantal scènes afwerken. Alle hoogtechnologische middelen werden dus ingezet om deze parabel die ons waarschuwt voor onze hoogmoedige afhankelijkheid van technologie tot een goed einde te brengen. De ironie had niet mooier kunnen zijn.
Maar niettegenstaande Titanic ongetwijfeld één van de meest prestigieuze effectenfilms ooit is, was Cameron verstandig genoeg om die baanbrekende effecten puur in dienst te stellen van het verhaal. En deze eigenschap alleen al plaatst hem eenzaam aan de top van de voedselketen in Hollywood. De meeste effecten zullen dan ook voor het gros van de toeschouwers onzichtbaar over de pelicule glijden.
Hollywood is niet groot genoeg voor Cameron en daarom liet hij in Rosarito Beach in Mexico de Fox Baja Studios optrekken, met de grootste (film) watertank ter wereld. Daarin bouwde hij 90 procent van de gedoemde protagonist: de Titanic. Enkel de stuurboordzijde werd tot in alle details afgewerkt, terwijl twee dekken als sets konden dienen. Indien de andere zijde van het schip moest gefilmd worden, werden een aantal tekstborden in spiegelschrift opgehangen, waarna de pelicule in het labo werd geflipt. Om technische redenen werden de overige tien procent, een stukje tussen de boeg en de mast, niet gebouwd, maar toch schat men dat een duizendtal effecten werden vermeden door het schip op ware grootte na te bouwen. De rest van de magie werd toevertrouwd aan Rob Legato (Interview With A Vampire, Apollo 13 en de Star Trek reeksen The Next Generation en Deep Space Nine) van Digital Domain.
James Cameron zelf dook in 1995 een twaalftal maal naar het echte wrak van het schip, maar om verdere scènes en overgangen mogelijk te maken werd een model van het wrak nagebouwd op 1/20e schaal. Om praktische redenen werd het ondersteboven opgehangen in de enorme Hughes Aircraft hangar, zodat men van onderuit met een speciaal gebouwde computergestuurde camera complexe opnames kon maken. Vermits de miniatuuropnames en de beelden van het echte wrak door elkaar zouden gebruikt worden, moest extra zorg besteed worden aan de kleur en helderheid van het beeld. Hiertoe werd de pelicule voor de miniatuuropnames op voorhand speciaal belicht, terwijl de belichtingstijden soms opliepen tot dertig seconden per beeld. Hier en daar werden zelfs kleine computergegenereerde zwevende deeltjes toegevoegd, samen met enkele CGI-vissen.
Cameron wil de kijkers meetrekken in het majestueuze gevoel dat de Titanic in z'n enorm zog meevoert. Hij zorgt er dan ook voor dat het schip met de nodige grootsheid en statigheid in het beeld verschijnt. Naast het bijna volledig nagebouwd schip deed hij hiervoor een beroep op verschillende uiterst gedetailleerde schaalmodellen, waarvan het grootste bijna 14 meter mat. Cameron stond erop dat de romp door echte scheepsbouwers werd gemaakt met gelamineerd hout en werd versierd met duizenden klinknagels. Ook de zowat tweeduizend patrijspoorden werden nauwkeurig nagebouwd en om ook de illusie op heel korte afstand hoog te houden werden hierachter kleine dia's van het interieur geplaatst.
Door langsheen het enorme, op 90 pocent gebouwde stationaire schip te rijden met de camera, werd de illusie opgewekt dat het schip bewoog en in volle zee op weg was naar zijn finale bestemming. Vermits we het meest familiair zijn met cruiseshepen uit reclamespots werd ook hier veelvuldige gebruik gemaakt van opnames die schijnbaar vanuit een helikopter werden gefilmd. Hiervoor werd hoofdzakelijk gebruik gemaakt van het 14 meter lange model, terwijl voor het schip op grote afstand meestal een computermodel werd gebruikt. De meeste passagiers zijn trouwens computermannequins, die met behulp van motion capture technieken tot leven werden gebracht en met uiterste zorgvuldigheid op het miniatuurschip werden geplaatst.
Voor de twee spectacualaire en cruciale scènes waarin Jack en Fabrizio, en Jack en Rose op de boeg van het schip te zien zijn, werd dan weer gebruik gemaakt van een ingewikkelde constructie waarbij de acteurs op een computergestuurde draaitafel voor een groen scherm werden gefilmd. Door de beweging van de tafel en de camera exact te synchroniseren met de camerabeweging die gebruikt werd om het model te filmen, kon men de acteurs met duizelingwekkend realisme op het schip plaatsen. Ook de dolfijnen zijn maar in enkele shots echt, de rest werd in de computer geboren, samen trouwens met een deel van het water dat we overvloedig te zien krijgen.
Op het ogenblik dat de Titanic zijn laatste rustplaats heeft bereikt nabij een ijsberg worden de effecten grimmiger. De berg zelf is een combinatie van een miniatuur met computeranimatie. De boot is vanaf dat ogenblik een complexe combinatie van het levensgroot model, het 14 meter grote pronkmodel, en verschillende secties van de boot in 1/4e, 1/6e en 1/8e schaal. Het enorme schip zelf kon men, mits de nodige werkzaamheden, verschillende graden doen kantelen om zo een aantal stadia van de ondergang perfect weer te geven, maar voor een aantal meer dynamische scènes waarin de helling van de boot zeer snel varieert werd een speciale set gebouwd, waarop stuntmannen hun gevaarlijk werk konden doen. Een aantal van die stuntmannen zijn trouwens computergegenereerd.
Ook een aantal interieursets werden in miniatuur nagebouwd en zo verwoest. De machinekamer bijvoorbeeld die ook in het begin van de film in beeld komt, is in feite voor een deel een echte machinekamer dat door middel van computeranimatie, modellen en perspectieftrucen veel grootser werd gemaakt. De echte machinekamer is dus in feite maar een model op 1/3e schaal. Vermits de buitenopnames in het warme Mexico werden opgenomen voegde men later ook ademwolken toe, die voor een zwarte achtergrond werden gefilmd.
Voor Titanic werden letterlijk alle fx-registers opgetrokken, en het fx-budget is dan ook indrukwekkend. Het resultaat trouwens ook. Voor Digital Domain was het na Dante's Peak en The Fifth Element de derde film op rij waarvoor ze zwaar uit de bol gingen. Het is dan ook ironisch en vooral pijnlijk, dat men genoodzaakt was om na de productie een groot aantal mensen te ontslaan om terug op het gewone ritme te komen. Ook na 85 jaar eiste de Titanic nog z'n tol.