Hoe openlijk Spielberg de kant ook kiest van de slaven, hij steekt niet onder stoelen of banken dat dit een westerse film is, gemaakt voor een westers publiek. Hoe sterk en charismatisch Cinque ook wordt uitgebeeld, hij blijft de inzet van een pokerspel van een beschaving in een tijdperk met andere gewoonten, een ander geloof en een andere huidskleur. Ongeveer het slechtste wat een componist had kunnen doen, was een score schrijven die aan de conventies en het instrumentarium van de westerse muziek voldeed. Het zou de slaven nog meer in een tweederangspositie hebben gedrukt dan nu al het geval was, en de macht en de kracht teveel in de handen van de blanke protagonisten Adams en Baldwin hebben gelegd.
Van bij de eerste beelden van de film maakt Williams een krachtig statement: het thema voor de slaven wordt niet gezongen, maar geneuried. Een belangrijk gegeven in de film is immers de onmogelijkheid van communicatie tussen de slaven en de kolonisten. Door het thema te neuriën houdt Williams de 'mond' van de slaven gesloten. In dat opzicht volgt Williams ook de beslissing van Spielberg om grote stukken Afrikaanse dialoog niet te ondertitelen: in de ogen van de New Englanders was het onverstaanbare gebrabbel van de zwarten een bewijs van hun inferioriteit. Het geneuriede thema laat alleen de stem horen van de zwarten: met de lippen op elkaar maken woorden geen kans. Het thema komt terug tijdens het eerste 'gesprek' tussen Baldwin en de slaven, waarbij een tolk geheel andere dingen vertaalt dan er in werkelijkheid worden gezegd, en in de confrontatie tussen Cinque en Baldwin in de gevangenis. De hymne Dry Your Tears Africa, die Williams voor Amistad schreef en die de soundtrack opent, is de gezongen versie van dit thema en wordt slechts in de laatste scène gebruikt.
1997 was een jaar waarin Williams vaak van etnische orkestraties en instrumenten gebruikt maakte. Zijn nieuwe finale voor Return of the Jedi bevatte een aanstekelijke combinatie van koor en exotische percussie, voor Rosewood componeerde hij een aantal indrukwekkende gospelsongs en voor The Lost World creëerde Williams een bonte mengelmoes van Afrikaanse en Spaanse opzwepende ritmes. Williams schuwt de gospelstijl van Rosewood volledig in Amistad: de gospelmuziek ontstond immers op de plantages als een mengvorm van de Afrikaanse endogene muziek van de slaven en de exogene muziek van de Europeanen waarmee zij in contact kwamen. Aangezien de slaven in Amistad alleen maar een Afrikaanse achtergrond hebben, zou gospel voor deze film geen juiste keuze zijn geweest.
Intrigerender is Williams' keuze om de hallucinante scène waarin Cinque uit zijn dorp ontvoert wordt en samen met andere gevangen naar het slavenfort van Sierra Leone wordt gebracht, te scoren met een wilde combinatie van tamtams en bongo's, het soort junglemuziek dat in The Lost World werd gebruikt tijdens de jacht op de dinossauriërs. Op een ingenieuze manier verplicht Williams ons om die scènes door de ogen van de blanke 'jagers' te bekijken, voor wie de zwarten niet meer zijn dan dieren. Ook in de eerste scènes, waarin de slaven door de Amerikanen gevangen worden genomen nadat ze in een sloep het strand zijn gaan verkennen, gebruikt Williams dit soort muziek. Wanneer Cinque echter in het water zinkt en hij uit het zicht van de blanken verdwijnt, duiken opnieuw de Afrikaanse klanken en stemmen op. Op deze subtiele manier geeft de muziek leiding aan de beleving van de beelden. Het is een stafkaart met een weg tot interpretatie van wat we in de loop van twee en half uur te zien krijgen, een visie en commentaar die de kijker de hand rijkt om wat gezegd wordt en getoond wordt niet verkeerd te begrijpen.
Amistad is de vijftiende samenwerking tussen John Williams en Steven Spielberg. Deze samenwerking heeft in de loop van meer dan twintig jaar de filmgeschiedenis films en scores opgeleverd als Jaws, Close Encounters of the Third Kind, Raiders of the Lost Ark, E.T., Empire of the Sun, Hook, Jurassic Park en Schindler's List. Amistad is een film en een score die dit rijtje zonder schaamte mag vervolledigen. De film van Spielberg is misschien niet het meesterwerk geworden waar velen op hadden gehoopt, maar dat dit nog steeds buitengewone cinema is, daar twijfelt niemand aan. Williams voegt met Amistad een nieuw, groots werk toe aan zijn oeuvre van mythische proporties. Dat Williams voor Amistad anderhalve week geleden zijn zoveelste oscarnominatie in ontvangst mocht nemen, verbaasde dan ook niemand: hij is en blijft de ongeslagen meester van de filmmuziek.