John Dykstra, Dennis Muren, Richard Edlund, Ken Ralston en Phil Tippett. Het zijn de pioniers van de hedendaagse effecten en meteen ook levende legenden. En sinds 19 december 1997 mag ook Robert Legato aan dat lijstje toegevoegd worden, want met Titanic bewees hij dat speciale effecten perfect gebruikt kunnen worden om een verhaal te ondersteunen. Zonder daarbij minder indrukwekkend te moeten zijn. Als je ze tenminste ziet.
Want ook in dat opzicht is Titanic een pareltje. Iedereen zal nu wel weet hebben van het gigantische schip dat James Cameron in Mexico liet nabouwen, maar weinigen zullen het onderscheid kunnen maken tussen dat schip, de vele modellen en het computergegenereerd model. Om nog maar te zwijgen over de beelden van de echte Titanic en die van een zorgvuldig nagebouwd wrak. Beelden die je enkel op aanwijzing uit elkaar kan houden. En het mag dan nog duidelijk zijn dat de onfortuinlijke passagier die de schroef raakt op zijn weg naar de dood een effect is (de man had volgens Legato trouwens het aangezicht van de producent), wie zal beseffen dat de andere duizend slachtoffers ook slechts in de computer bestaan? Of wat dacht u van de adem van de slachtoffers wanneer die in het vrieskoude water liggen? Niet zo eenvoudig natuurlijk wanneer je in het warme Mexico filmt.
Robert Legato is verantwoordelijk voor de magie achter de schermen, en het is dan ook niet verwonderlijk dat hij voor zijn werk werd genomineerd door de Academy. En dit keer zou er al veel fout moeten gaan... Een film met een sprekend varkentje bijvoorbeeld, want enkele jaren geleden moest hij het beeldje (onterecht trouwens) aan zijn neus voorbij laten gaan toen Babe de harten van de Academy-leden won. Waarschijnlijk dachten die dat de spectaculaire lanceersequentie in Apollo 13 uit een documentaire was een gepikt...
Apollo 13 was voor Legato de tweede film die hij maakte voor Digital Domain, het effectenhuis van James Cameron, Scott Ross en Stan Winston. Legato was erbij toen DD werd opgericht, en kon meteen zijn tanden zetten in Interview With The Vampire. Het was een welkome afwisseling met zijn ruimtewerk voor Star Trek: The Next Generation en Deep Space Nine. Als Visual Effects Supervisor, Visual Effects Producer en 2nd unit Director was hij betrokken bij beide reeksen, en regisseerde er ook enkele afleveringen, tot hij het na het eerste seizoen van Deep Space Nine voor bekeken hield. Na zijn werk als producent van fx-rijke reclamefilms en de Star Trek franchise was hij klaar voor het grote werk. Drie films later heeft hij al twee nominaties op zak, en staat er virtueel al één oscar op zijn bureau. De vraag is of het nog beter kan.
Rob Legato was aanwezig op het voorbije Festival van de Animatiefilm in Brussel en enkele uren voor hij zijn indrukwekkend uiteenzetting deed voor een barstensvolle zaal kregen we de gelegenheid om 40 minuten lang met deze nieuwe legende in het Sheraton hotel te spreken over zijn werk. In dit eerste deel van het interview hebben we het vooral over Titanic, terwijl we in het tweede deel (dat volgende week verschijnt) wat dieper ingaan op Digital Domain, en zijn visie op de huidige effectenwereld.
En om het ijs te breken besloten we dan maar meteen met de deur in huis te vallen, en even Babe terug boven te halen. Kwestie van even kwistig met zout te strooien...
MOVIE: Eerst en vooral gefeliciteerd met uw oscarnominatie.
ROB LEGATO: Dank u!
MOVIE: Ik geloof dat het uw tweede nominatie is?
ROB LEGATO: Het is inderdaad mijn tweede nominatie.
MOVIE: U verloor de eerste keer jammer genoeg van Babe.
ROB LEGATO: (met duidelijk slechte herinneringen, nvdr) Babe, ja...
MOVIE: Had u het enorme succes van Titanic verwacht?
ROB LEGATO: Ik had verwacht dat het succesvol zou zijn en dat mensen ervan zouden houden, want ik had de elementen van de film vooraf reeds gezien. We zien de elementen lang vooraleer de film uitkomt, want je wilt dat die goed zijn, zodanig dat de film tenminste goed is. Wanneer je dat ziet, merk je dat er zoveel zaken inzitten die het publiek zullen aanspreken, zoals de relatie tussen Leo (DiCaprio) en Kate (Winslet). Er is een mooi samenspel tussen beiden en ze zijn zeer interessant om naar te kijken. Dus dat werkte. Dan had je ook de planning van wat het einde zou zijn (want het was nog niet gefilmd): het zinken beloofde enorm te worden, en dus ook voor actiefans leverde Cameron goed werk af. Als je dus een date meenam naar de film, dan zou die van het liefdesverhaal genieten en jij zou dan van het einde houden, maar het verhaal is ook sterk genoeg zodat zij van het einde zou genieten en jij van het liefdesverhaal, juist omdat het zulke menselijke kwaliteiten bezit. Ik dacht dus dat het succesvol zou zijn, maar ik kon niet voorspellen dat het succes zo groot zou zijn. Ik dacht dat het z'n kosten terug zou verdienen, dan zou beginnen geld opbrengen en het uiteindelijk redelijk goed zou doen. En dat de film het ook goed zou doen bij de nominaties voor de Academy Awards. Geen veertien, maar toch verschillende. Maar dat mensen het tien of elf maal zouden gaan bekijken, dat de soundtrack op nummer 1 zou staan omdat de mensen zo van de film houden, dat het boek een bestseller zou zijn... De film raakt iets anders, het is meer dan een goede film. Het is iets anders, het is een soort social statement. Ik zou willen dat we zoiets zouden kunnen voorspellen.
MOVIE: Toen u begon aan de film overliep u ongetwijfeld samen met James Cameron de film om te kijken welke shots eenvoudige zouden zijn en welke moeilijk. U had dus een idee van wat moeilijk zou zijn, maar wat bleek in realiteit uiteindelijk het moeilijkst te zijn?
ROB LEGATO: De moeilijkheid was dat alles moeilijk was, want het waren allemaal dingen die nog nooit eerder waren gedaan. Het is dus niet dat het niet kon gedaan worden, maar omdat het nog nooit eerder gedaan was, was het moeilijk om te voorspellen hoeveel tijd er zou ingaan, en wat het allemaal met zich mee zou brengen. En wanneer je ermee bezig bent, heb je de tijd niet om er een studie van te maken en te kijken wat je echt nodig hebt. Je bent er in ondergedompeld en van zodra je erin ondergedompeld bent, werk je zeven dagen per week en dan heb je de tijd niet om een stap achteruit te zetten, om het meer georganiseerd, iets duidelijker te maken. Je vecht dus iedere dag een nieuwe strijd uit. Het was nooit technisch overweldigend omdat het onmogelijk was om te doen. Eén van de grote shots heeft bijvoorbeeld tweehonderd aparte elementen en hoe goed je ook kan plannen, je kan nooit tweehonderd aparte elementen plannen die dan moeten samengevoegd worden. Je doet het als een work in progress en je weet dat je er kan geraken, maar je kan dus niet op voorhand al die elementen neerschrijven op papier en evalueren hoe al die elementen samen zullen komen. Dat is enorm moeilijk. En het was een zeer moeilijke film om aan te werken. Ook fysisch. Je zat heel vaak in water en je moest werken in moeilijke omstandigheden. Alles is groter dan waar je normaal mee werkt, je werkt met veel meer mensen dan je normaal mee werkt en als je met zoveel mensen werkt, dan is het moeilijk om een hechte crew te hebben. Het is eenvoudiger wanneer iedereen elkaar goed kent zodanig dat wanneer een persoon vertrekt er iemand anders klaar staat om het werk over te nemen. Als een team. Als je gewoon bent om met een team te werken, dan is het eenvoudig. Als je echter allemaal nieuwe teamleden hebt en je niet noodzakelijk van hen kunt afhangen omdat je nog nooit met hen hebt gewerkt, dan is het moeilijk. Je hebt hier een enorm groot team en het neemt dus een lange tijd in beslag om iedereen zijn persoonlijkheid te doorgronden en te kijken wie met wie goed kan samenwerken. En wie niet. Er zijn mensen met wie je elk op zich goed kan samen werken, maar die samen niet kunnen opschieten. Zulke zaken gebeuren em die zaken kan je dus niet op voorhand plannen. Het was dus moeilijk om door al het werk te geraken. Want er was zeer veel werk en van zodra je met het ene klaar was, moest je opschuiven naar het volgende. Een shot kon bijvoorbeeld tweehonderd elementen zijn, maar een eenvoudig shot bestond dan bijvoorbeeld uit tachtig elementen. En het meest eenvoudige was dan misschien maar vijftig elementen, maar was dan wel vier maal zo lang als die andere shots. Niettegenstaande het dus kleiner was, was het groter.
MOVIE: Het uitstellen van de zomerrelease, heeft dat veel druk gezet op u?
ROB LEGATO: Er was heel veel druk om het werk uit te besteden om de zomer te halen, en dat was heel moeilijk. Het was moeilijk voor de mensen die eraan werkten, want je gaat tot het uiterste en je werkt zeven dagen per week zonder de minste rust. En dan wordt beslist dat je aan iets anders gaat werken, en je hebt beslissingen genomen bij het uitbesteden die je zou teniet doen als je meer tijd zou hebben. Omdat het er niet zo goed uitziet of omdat je het werk niet opnieuw kunt gebruiken voor de drie andere shots die gelijkaardig zijn. Het doet meer kwaad dan goed om een valse deadline te hebben die je niet kan overwinnen, want dan moet je een aantal dingen teniet doen. Dus we zijn blij dat we de zomer niet gehaald hebben en de film uitgesteld is, want daardoor is het een betere film geworden.
MOVIE: U moest een 16 à 17 andere bedrijven contacteren om mee te helpen. Nadat de film was uitgesteld, zei u dan: 'We hadden het toch alleen kunnen doen'?
ROB LEGATO: Zelf met de nieuwe deadline hadden we onmogelijk al het werk zelf kunnen vervolledigen. Met al de sterren, de adem-shots (de adem van de overlevenden in het koude water is er achteraf door VIFX opgekleefd, omdat de watertank gevuld was met verwarmd water, nvdr). Het zijn honderden shots, en op een bepaald ogenblik zit je zonder capaciteit, en ben je niet groot genoeg om het te doen. We zouden waarschijnlijk het aantal bedrijven met de helft verminderd hebben, want een aantal bedrijven deden maar één, twee of drie shots. Die bedrijven werden moeilijker om mee te werken en als je de tijd had dan zou je het zelf doen. Want je hebt al de elementen gefotografeerd en je moet iemand instructies geven hoe het moet gedaan worden. Zij werken het af zo goed ze kunnen, en dan bekijk je het en moet je zeggen je 'Neen, wij zouden het anders gedaan hebben.' Op dat ogenlik zou je beslist hebben om het zelf te doen. Het zou gemakkelijker en sneller geweest zijn. Er zouden wel nog steeds meer bedrijven betrokken zijn geweest dan Digital Domain alleen.
MOVIE: Veel mensen denken dat alles in Titanic in de computer is gemaakt. De beelden zijn allemaal samengesteld in de computer, dat wel, maar men denkt dat ook het schip een computermodel is, terwijl het in realiteit vaak aan fysisch model is.
ROB LEGATO: We hebben verschillende modellen gebruikt om de verschillende scènes in de film te maken. We hadden ook een digitaal model dat werd gebruikt als extensie van de set bij live-actie opnames, wanneer Jim Cameron het niet kon filmen. Er was maar een klein gedeelte echt, en de rest vulden wij aan met het computergegenereerde model (hij heeft het hier over de spectaculaire zinksequentie, nvdr). Voor de andere scènes waar we rond het schip vliegen, en waarin het in twee breekt, gebruikten we grotere schaalmodellen, en we voegden er de mensen, het water en nog heel wat andere zaken aan toe.
MOVIE: Waarom besliste u om niet continu gebruikt te maken van een volledig computergegenereerd model?
ROB LEGATO: Zelfs al kan je het helemaal in de computer doen, het duurt nog steeds een lange tijd om te renderen (het foto-realistisch inkleuren van de 3d computerbeelden, nvdr), en we ontwikkelden zaken die nog nooit eerder waren gedaan: het water en de mensen. Als je al je middelen (mensen en materiaal, nvdr) voor je hebt dan moet je beslissen wat het belangrijkste is. Ja, je kan alles in de computer bouwen, maar je kan de mensen niet alles tegelijkertijd laten doen. We lieten een bepaalde groep zich concentreren op de computergegenereerde mensen en het water, terwijl een andere groep zich bezighield met de kleine hoeveelheid modelshots in de computer. We bouwden ook die grote schaalmodellen zodat we parallel konden werken. Het is dus het meest rendabele gebruik van je mensen dat telt. En het is ook een artistieke keuze. Ik ben een cameraman, en ik ben gewoon om fysische objecten te filmen. Voor mij is het eenvoudiger om op die manier het werk dat je op het scherm ziet zo te creëren, dan het in een computer te maken. Iedere artiest heeft een bepaald medium waar hij graag in werkt. Als je een schrijver bent en je graag schrijft in het park op geel papier, dan wordt je gestimuleerd door daar buiten te zijn, alhoewel je het ook kunt doen op een tekstverwerker in je huiskamer. Dus gebruik je liever het papier. Het eindresultaat zal hetzelfde zijn, dus waarom het niet doen op de manier waarmee je je het meest op je gemakt voelt? Wanneer ik een model film, film ik vaak niet wat ik gepland had te filmen, want als ik het zo bekijk in de lens zie ik dat ik het zo niet graag zie, maar wel op een andere manier omdat ik zie hoe het licht op het model weerkaatst wordt, en dat is iets dat ik niet heb in een computer. Want er is daar niets tot je zegt dat het er moet zijn. En op een set heb je een lamp, je kijkt door de lens en je kan die lamp verplaatsen. Je ziet ogenblikkelijk hoe het er uitziet en hoe je het kan doen. In een computer gaat dat niet zo vlot. Andere mensen voelen zich daarmee misschien zeer vertrouwd en voelen zich niet op hun gemak op een set.
MOVIE: U kunt dus zelf beslissen hoe u de belichting doet, maar hoeveel inbreng hebt u in het regisseren zelf? U hebt bijvoorbeeld de digitale mensen geregisseerd.
ROB LEGATO: De initiële inbreng hoe we het water zouden doen en de mensen en het type shots werkten we gezamenlijk (met James Cameron, nvdr) uit tijdens de previsualisatie. Toen ik de sequentie met het breken van het scip aan het filmen was (James Cameron was daarbij niet aanwezig, nvdr), hadden we onze storyboards, maar er waren shots waarvan ik dacht dat ze beter waren of spectaculairder dan voorzien en die filmde ik dan zo. James Cameron besliste dan later of hij ze zou gebruiken. Ik maakte dus het materiaal en vroeg hem welke hij het beste vond. In dat geval hield hij van al die extra shots en gebruikte ze ook allemaal en maakte de zinksequentie tot wat ze nu is, gebaseerd op de bijkomende opnames. Het is altijd geven en nemen. Hij heeft meer inbreng dan de meeste regisseurs en ik had bij deze film minder inbreng dan bij Apollo 13, en Interview With The Vampire. Maar er is nog zoveel ander werk aan de film dat je hoe dan ook op andere plaatsen je inbreng hebt.
MOVIE: Er doen veel geruchten de ronde over James Cameron, maar hoe is het in feite om met hem te werken?
ROB LEGATO: Wel, het is heel uitdagend omdat de lat altijd zo hoog ligt. Er is een standaard waar je niet onder kunt gaan. Niet dat je dat zou willen, maar je kunt het gewoon niet en dus kan je niet eens de zaken overwegen die het eronder zouden brengen. Hij is zeer gedreven en hij heeft een visie die enkel in zijn hoofd zit, en er is iedere dag maar zoveel tijd om die visie aan iedereen uit te leggen. Iets in zijn hoofd kan gewijzigd worden door de opnames van de dag voordien, of hoe de scène samenkomt, dingen waar je niet van op de hoogte bent, en je bent dus altijd een stap achter ten opzichte van hem in het suggereren van iets, want dan zegt hij dat die scène eruit geknipt is. Maar jij weet dat dus niet, en dat maakt het veel moeilijker om bij te blijven, want het verandert voortdurend. Maar dat maakt het juist een fantastische film. Je hebt het plan, en de uitvoering van het plan is waar al die zaken samenkomen die het tot de film maken die het is: de mogelijkheid om te kunnen zeggen dat een bepaald shot beter is dan een ander, of dat dat een betere dialoog is, of dat dat een betere casting is of een betere kostuumkeuze. Al die zaken zorgen ervoor dat het meer organisch is dan een gewone film.
MOVIE: Wat is uw meest favorite shot uit de film? Waarschijnlijk het breken van het schip.
ROB LEGATO: (twijfelend) Het is moeilijk, want er zijn veel favorieten. De scènes waar ik het meest trots over ben zijn de meest eenvoudige, zoals die met de spiegel, het water, en de opnames van de echte Titanic, afwisselend met onze opnames. En meestal kunnen de mensen het onderscheid niet maken. Het is juist heel simpel, elegant gedaan. (Telkens er twee duikboten in beeld zijn zie je het model, in de andere gevallen is het meestal het echte schip, nvdr). Het is ook emotioneel omwille van het onderwerp. Je neemt die eenvoud en het uiteindelijke resultaat, en dat is zeer bevredigend, want het is het dichtste dat je met dit soort werk tot de perfectie kunt komen. Er zijn een aantal shots op het einde van de film waarin we alle mogelijke technieken combineren wanneer ze op de achtersteven rijden, wanneer die omhoog komt. Dan kijk je naar beneden en je ziet vijf verdiepingen met water en mensen en dan zie je hen in beeld komen en de rest van het schip. In werkelijkheid zitten ze op een heel kleine set, en wij hebben de rest van het schip gemaakt, en alle mensen die vallen. In bepaalde van die scènes kunnen de mensen de lijn niet vinden waar de live-actie start en de CG (Computer Grapgics, computer gegenereerde beelden , nvdr) eindigt. Dus die scènes zijn zeer bevredigend. Mijn favorite shot van de Titanic komt vlak voor de vliegscènes waarin Jack en Rose helemaal vooraan staan. Het was een zeer mooi belichte scène. De camera komt dichter en dan zie je hen vliegen vooraan op het schip.
MOVIE: Ook met die overgang...
ROB LEGATO: Het volgende shot is van hetzelfde type, maar met die overgang. Het is bijzonder voor mij omdat ik weet hoeveel werk erin gekropen is en hoe goed we de hemel hebben laten overeenkomen hebben met de hemel die we in de live actie gefilmd heben. Al die kleine details en hoe we het dan gecombineerd hebben in één scène. Je kan geen schokken zien bij de overgang naar het volgende beeld van het wrak en tenslotte naar de monitor. En het laatste shot van de film is zo emotioneel. Glijden over de Titanic en binnengaan op het promenadedek, om het daar te zien veranderen voor je ogen. Het idee om dat te creëen was dat als je lang genoeg naar iets staart zoals het wrak of een met bommen gelijkgemaakt gebouw je hersenen beginnen te fantaseren, en je als het ware droomt hoe het er 50 jaar geleden zou uitgezien hebben vooraleer het vernietiged werd. Je verzint als het ware die geesten en allerhande zaken zoals je zou willen dat het is. En we maakten daarvan gebruik. Je kan niet zien waar het start of eindigt, het bedriegt je ogen. Het is alsof je in een droom zit, en als je met je ogen zou knipperen zit je plotseling in de wereld waarover je gedroomd hebt. Dat is wat we wilden bereiken. En het publiek greep daar op in...
MOVIE: Ik geloof dat die scène een combinatie is van twee modellen en een lice actie opname?
ROB LEGATO: Je hebt het model van het wrak, hetzelfde dat gebruikt werd in het begin van de film en dan heb je een groter model van het promenadedek op 1/4e schaal. Dan heb je er nog een op 1/4e scaal, maar dan in perfecte, niet gezonken staat. Tenslotte heb je de echte set zelf wanneer de steadicam (een stabilisatiesyteem voor camera's waarmee je heel vloeiende bewegingen kan maken, nvdr) door de deur gaat. Dus wanneer de camera de bocht maakt zie je aan de buitenkant het model terwijl de binnenkant een gewone opname is. Dat alles in één shot. Technisch gezien was het moeilijk om te doen, maar ook zeer bevredigend omdat het niet aanvoelt als een effect, niettegenstaande het er een is.
MOVIE: Het breken van het schip is gedaan met een model van Don Pennington. Ik veronderstel dat je dat dus slecht éénmaal kunt doen.
ROB LEGATO: Wel, we deden het een paar maal (lacht). Drie of viermaal.
MOVIE: Hoe herstellen ze dan het schip?
ROB LEGATO: Wel, je weet waar het zal breken, want het is gepland om op een bepaalde manier te gebeuren. En we hadden drie veranderingen voorzien in het budget, en dus maak je van het stuk dat zal breken drie versies. Het neemt een aantal dagen in beslag: het gebroken stuk eruit halen, het nieuwe erin plaatsen en alles opnieuw tot één geheel afwerken. En dan kan je opnieuw beginnen. Je kan het dus wel degelijk opnieuw doen. Het is niet zo dat het de ene keer hier breekt en de andere keer daar. Je weet waar het zal gebeuren, waar het zwakke gedeelte zit.
MOVIE: Wat denkt u dat de eerste nieuwe doorbraak zal zijn in de effectenindustrie?
ROB LEGATO: Ik denk dat je meer en meer computergegenereerde mensen en karakters zult te zien krijgen in films, want hoe beter het werkt, hoe meer meer mensen daar rond films zullen ontwerpen. Zelf tot op een bepaald punt waarop mensen die normaal gezien niet van fx-films houden er toch van zullen genieten. Titanic is niet echt een fx-film, het is een drama, met effecten omdat het te moeilijk of te duur was om te bouwen, maar alles wat erin komt kon gebeuren, en is ook gebeurd. Je zou dus scènes uit de tweede wereldoorlog kunnen nabootsen met honderden vliegtuigen, vliegdekschepen, en al die zaken die vroeger onmogelijk waren omdat er daarvan maar enkele bestaan. En je kan ze niet opblazen. Je kan er massa's mensen op hebben die vanalles aan het doen zijn. Het is niet echt een nieuwe doorbraak, want je kan maar eenmaal doobreken, maar het zal meer gebruikt worden. En waarschijnlijk zal er op een bepaald punt een volledige computergegenereerd personage zijn dat zal interageren met echte mensen, en waarvan de mensen zullen houden. Het zal geen gimmick zijn, maar er zal een goede reden zijn waarom het zo gedaan is.
MOVIE: Spiderman?
ROB LEGATO: Spiderman, Avatar...
MOVIE: Ik had ergens gelezen dat Avatar niet doorging?
ROB LEGATO: Wel, je weet nooit met die dingen. Ik weet het niet. Ik heb er geen inside informatie over, maar ik weet dat het een goed project zou zijn en het is een goed script. Het is Jim zijn beslissing of er al dan niet mee wordt doorgegaan. Als hij het niet doet, dan zal iemand anders het doen. Niet Avatar, maar wel het basisidee.
MOVIE: Je zou veronderstellen dat als James Cameron iets wil doen, iedereen hem het geld zal willen geven om te doen wat hij wil. Misschien is dat niet het geval in Hollywood?
ROB LEGATO: Ik weet het niet. Het is moeilijk om te voorspellen. De gok van Titanic maakte iedereen nerveus, want het breekt alle regels. Het zou geen franchise worden, zoals iedereem die vandaag de dag wil. Waarbij je een scenario maakt als Mission: Impossible en je er vijf van kunt maken. Of Star Wars, en er daarvan vijf maakt. Die zaken zijn aanlokkelijk en de mensen zien in waarom er veel geld aan besteed wordt: om de kijkers eerst binnen te lokken. Zoals Star trek, je hebt er nu negen van. Dus dat is zeer voorspelbaar. Hier was het one time only. Hoe succesvol zal dat zijn? En je hebt personages die op het einde sterven. En je kan ze niet terugbrengen, zelf als je dat zou willen. En het is een periodefilm, en periodefilms brengen niet veel geld op. Wel, dat hebben ze tenminste nooit gedaan. Diegene die het wel deden waren The Godfather en Gone With the Wind, de rest waren andere films: E.T., Star Wars... Kostuumdrama's dus normaal gezien niet. Je brengt hier al die dingen samen, en je spendeert meer geld dan om het even welke film ooit. Ze waren dus zeer zenuwachtig. En Jim Cameron maakte gewoon een goeie film. Mensen willen het zien, en het maakt niet uit hoeveel hij gekost heeft, want als mensen het goed vinden dan gaan ze kijken. Het was het waard. Je moet het maar vragen aan de mensen die het elf keer gezien hebben, 'is het de 200 miljoen waard?', en waarschijnlijk zullen ze 'ja' zeggen. Want als het dat niet was, dan zou je geen elf keer gaan kijken. Dus ik denk dat hij heel wat vrijheid zal krijgen, want al de vrijheid die men aan Steven Spielberg geeft, of aan George Lucas... hij heeft juist een film gemaakt die het beter gedaan heeft dan hun films, waarom zou hij die vrijheid niet krijgen? Waarom zou men zijn capaciteit om hits te maken niet evenzeer vertrouwen als die van Steven Spielberg of George Lucas?