Dat de film noir een variante is van de roman noir, had u wellicht zelf wel kunnen bedenken. Franse theoretici introduceerden de term in de 18e eeuw om de Britse Gothic Novel te typeren. De term vond pas zijn ingang in de filmkritiek in de jaren vijftig van deze eeuw en werd gebruikt om films te karakteriseren die handelen over de donkere onderwereld van corruptie en misdaad. Het is dat soort films waarin helden en schurken altijd cynisch glimlachen, ontgoocheld door het leven: het zijn onzekere zielepoten waarvoor het verleden steeds te zwaar weegt.
Eén van de vroegste voorbeelden in het genre was ongetwijfeld John Hustons The Maltese Falcon uit 1941 met Humphrey Bogart in de rol van de legendarische Sam Spade. De film introduceerde enkele aspecten die het volgende decennium zouden bepalen, zoals nachtelijke scènes en een speciale aandacht voor schaduwbeelden. Andere klassiekers van het genre waren natuurlijk Casablanca, The Postman Always Rings Twice en Spellbound. Midden jaren vijftig was het genre over zijn hoogtepunt, hoewel daarna nog klassiekers als Touch of Evil, The St. Valentine's Day Massacre en Chinatown op film werden vereeuwigd.
In de jaren tachtig was er een eerste revival te merken: Blade Runner trok het voorspan, samen met Body Heat en Kill me Again. Gedurende diezelfde periode kwamen er ook een respectabel aantal remakes: The Postman Always Rings Twice, Against All Odds, A Kiss Before Dying. De film noir van de jaren negentig koppelt de duistere wereld van de misdaad aan erotiek en seks: Basic Instinct effende hier het pad voor talloze imitaties en varianten. Het meest is het oog springend is hier wel de moderne femme fatale. Deze figuur (die ontsproot uit de decadence literatuur) omschrijft Mario Praz als 'the flame which attracts and burns', waarmee hij erop wijst dat we juist in het gevaar de schoonheid vinden - vraag dat maar eens aan Michael Douglas. De femme fatale oefent een fascinerende, maar destructieve aantrekkingskracht uit. Haar volstrekte zelfzekerheid maakt haar sfinxachtig ondoordringbaar en onkwetsbaar. Klinkt bekend, zegt u?
De moderne erotische films noir gaan thema's als incest en algolagnie niet uit de weg. Wie de bioscoop induikt, weet dat het hallucinogeen van deze tijd seks heet. Sharon Stone, Linda Fiorentino, Joanne Whalley, Mädchen Amick, ze zijn de moderne vampieren van het witte doek: ze bereiken een bijna perverse, epicuristische schoonheid. Geen wonder dat de typische Amerikaanse rechercheur daar niet tegenop kan. Dat de moderne film noir levendiger is dan ooit, bewijst William Friedkins Jade: somber, donker, cynisch - maar ook stijlvol, verfijnd, mooi om naar te kijken. Dat is dan ook het credo van de moderne film noir: schoonheid en kwaad sluiten een volmaakt verbond. U weze gewaarschuwd.