IDIOTERNE (THE IDIOTS)

Als een kunstenaar zich wil afzetten tegen een bepaalde heersende stroming, dan schrijft hij per definitie een manifest. Zo simpel is dat. In het begin van deze eeuw stond de literatuur er bol van (bijvoorbeeld het Manifeste du Futurisme van Marinetti of Les Manifestes du Surréalisme van Breton); in de jaren zestig, met de opkomst van de op de experimentele literatuur gebaseerde nouvelle vague, werden er ook meer en meer, vooral Franse, cinematografische manifesten of polemieken geschreven. Met zijn Dogma 95 schreef Lars von Trier een pamflet dat later misschien wel als het belangrijkste van de jaren negentig beschouwd zal worden. Nu al wordt de man als de belangrijkste Deense filmmaker sinds Carl Theodor Dreyer, bijna zestig jaar terug, beschouwd. Of dat terecht is, zal alleen de toekomst ons kunnen leren.

Voor hij zijn Dogma 95 opstelde en onderschreef, doorzwom von Trier (die eigenlijk gewoon Trier heet, maar de 'von' zelf aan zijn naam toevoegde) al heelwat waters. Zijn eerste film, Forbrydelsens Element uit 1984, was schatplichting aan de Duitse expressionistische films uit de jaren twintig. Filmtheoretici ontdekten in zijn werk ook vele verwijzingen naar de film noir, het werk van Dreyer, Tarkovsky en Orson Welles. Het was in 1994 dat de wereld von Trier ontdekte, toen zijn David Lynchiaanse ziekenhuissoap Riget (The Kingdom) zoveel succes kende dat er een 280 minuten durende film van gemaakt werd. En met zijn schitterend meesterwerk Breaking the Waves uit 1996 - gevoelige, frisse, zuivere anti-Hollywoodiaanse cinema - leek hij goed op weg om zijn kruistocht tegen het Pretpark Hollywood te winnen.

Driewerf helaas: met The Idiots heeft Lars von Trier zichzelf op zo'n extreme manier in de marginaliteit geplaatst, dat de overlevingskansen van zijn Dogma 95 bijna nihil zijn. Hoewel op dezelfde principes als Breaking the Waves gebaseerd (camera vanop de schouder, hyperrealistische montage, geen optische effecten) lijkt The Idiots helemaal niet op zijn voorganger. Hoewel we emmers sympathie hebben voor elke vorm van experimentele kunst en avant-gardistische nonsens (en een grote fan zijn van Breaking the Waves) heeft von Trier met The Idiots bij ons exact 117 minuten ergernis opgewekt. Hij neigt met dit experiment naar absolute cinema en verzwelgt bijna in zijn eigen dogma's, die hij tot in het extreme doortrekt: meer dan eens zie je cameramensen of microfonen in beeld, de beeldregie is zo zwieperig dat je er misselijk van wordt en de helft van de tijd is het beeld onscherp. Geen probleem, als von Trier op deze anti-Hollywoodiaanse manier het medium film opnieuw wil uitvinden. Maar waarom verklaart hij in interviews dan dat hij zelf niet weet waar hij mee bezig is? En vooral: waarom vertelt hij een volslagen ridicuul verhaal?

Dat verhaal concentreert zich rond een groep mensen, die zich als lichamelijke en geestelijke gehandicapten uitgeven. Ze hokken samen in een grote villa en vullen hun leven met het verkennen van de grenzen van het idiote. Op een dag komt de timide Karen met deze gekkencommune in contact en ze beslist bij hen te blijven. De hele film lang krijgen we te zien hoe deze groep mensen zich als gehandicapten en debielen gedragen. Het is een pijnlijk, soms afstotelijk gezicht, waarbij von Trier alle (morele) normen doorbreekt. Zo erg zelfs, dat de Scandinavische censoren er nagenoeg gek van werden. Toppunt van wansmaak is een langgerekte orgiescène en een halve minuut durend shot van een penetratie.

De bedoeling van dit gekkenhuis zal wel zijn de toeschouwer een spiegel van zichzelf voor te houden. Wat een interessant vraagstuk zou kunnen zijn over normaliteit en idiotie, draait echter op niets uit. Met geen enkel personage kunnen we ons ook maar een klein beetje identificeren, geen enkel moment is er een glimpje herkenning, nooit komen we ook maar in de buurt van enige catharsis of zuivering. Zelfs het einde, dat het gedrag van Karen moet verklaren, blijft in het ijle rondzweven en roept alleen maar verwondering en onbegrip op. Velen zullen dit misschien het meest verfrissende meesterwerk van de laatste jaren vinden, maar ons insziens bewijst von Trier maar één ding: dat de persoon die hier naar gaat kijken nog de grootste idioot van allemaal is.

De principes van Dogma 95:

1. Filmen gebeurt op locatie. Dit betekent dat props en sets enkel mogen te zien zijn als ze daadwerkelijk op de locatie aanwezig zijn.

2. Geluid staat niet los van het beeld en omgekeerd. De enige muziek die mag gebruikt worden is deze aanwezig tijdens het filmen.

3. De camera moet draagbaar zijn. Elke beweging of immobiliteit van de hand is toegestaan.

4. De film is in kleur. Extra belichting is verboden. Een extra lamp op de camera is toegestaan. Zoniet moet de scène gesneden worden.

5. Geen filters of optische effecten.

6. De film mag geen oppervlakkige actie bevatten (moorden en wapens zijn niet toegestaan).

7. De film gebeurt in het heden, zonder tijds- of plaatswijziging.

8. Geen genrefilms.

9. Het filmformaat is Academy 35mm.

10. De regisseur wordt niet vermeld.

Als regisseur zweer ik elke persoonlijke smaak af. Ik ben niet langer een kunstenaar. Ik zweer het maken van een 'werk' af omdat het moment belangrijker is dan het geheel. Mijn ultiem doel is de waarheid uit de karakters en settings te halen. Ik zweer dit na te streven tegen elke prijs en desnoods ten koste van elke vorm van goede smaak of esthetische overweging.

Getekend: Lars Von Trier en Thomas Vinterberg