Dat alles veranderde met The Little Mermaid. De Disneystudio's huurden Alan Menken en Howard Ashman in, het creatieve team achter de succesvolle off-Broadway musical Little Shop of Horrors. Menken had al eerder voor Disney songs gecomponeerd, zoals voor de tv-musical Polly en de animatiefilm Oliver & Co. Maar The Little Mermaid was het eerste project waar hij en zijn tekstschrijver Ashman, samen met de scenarioschrijvers rond de tafel gingen zitten en van bij het begin bij de film betrokken werden.
De Disneystudio's wilden het met The Little Mermaid over een totaal andere boeg gooien dan met Oliver & Co, een tekenfilm die totaal geflopt was. Voor de songs van Oliver & Co was een beroep gedaan op songwriters als Billy Joel, Bette Midler en Huey Lewis, die stuk voor stuk wel aardige liedjes hadden afgeleverd, maar waarvan de songs als geheel een rommelig samenraapsel van verschillende stijlen, ritmes en thema's waren. Het grootste probleem met de songs in Oliver & Co was echter dat ze het ritme van de film braken. Telkens als er moest gezongen worden, werd het verhaal twee of drie minuten stilgelegd. Hierdoor kon de film nooit op vaart komen en werd elke vorm van spanning systematisch in de kiem gesmoord.
De aanpak van Menken en Ashman voor The Little Mermaid stond daar diametraal tegenover. Zij wilden de klemtoon leggen op narratieve songs, liedjes waarin een stuk van het verhaal wordt verteld. Zo wordt de hele, vijf minuten durende sequentie waarin Ariël naar de zeeheks Ursula trekt met de vraag om haar vissenstaart in te ruilen voor mensenbenen, door de twee personages gezongen, net als in een echte musical. Op die manier kon het ritme van de film gevrijwaard blijven.
Toch waren er enkele verhaaltechnische problemen. Zo wil het sprookje van Hans Christiaan Andersen dat Ursula niet zomaar Ariëls vissenstaart omruilt voor zeebenen; in ruil wil ze Ariëls prachtige stem. Dat heeft natuurlijk voor gevolg dat Ariël in het vervolg van de film niets meer zegt - of zingt. Om het evenwicht binnen de muzikale structuur van de film te bewaren, moesten dus enkele songs worden gecomponeerd voor nevenpersonages, want anders zou de eerste helft vol liedjes steken en de tweede er nauwelijks één hebben. Een gevolg van deze beslissing is de leuke Maurice Chevalierparodie Les Poissons, gezongen door twee vissers die oorspronkelijk niet in het script voorkwamen maar die op vraag van Menken en Ashman in het verhaal werden geschreven om het muzikale evenwicht te kunnen behouden. Ook het feit dat de klemtoon in de tweede helft van het verhaal verschuift van de hoofdpersonages naar de nevenpersonages (met het aanstekelijke Kiss the Girl bijvoorbeeld) is daar een direct gevolg van.
Ondanks het feit dat de prins een niet onbelangrijke rol speelt in de film, heeft hij geen eigen song. En ondanks het romantische aspect van het verhaal (uiteindelijk is de kleine zeemeermin verliefd op haar prins en wil ze alles doen om bij hem te kunnen zijn, zelfs mens worden) is er geen ballad of romantisch duet. Dit maakt dat er nogal wat vrolijke sidekicksongs zijn, die zich nogal nadrukkelijk richten op het kinderpubliek. In dat opzicht is The Little Mermaid een film die een stuk minder 'volwassen' is dan films als The Hunchback of Notre Dame, Mulan of Pocahontas. Nochtans zijn er enkele heel leuke vondsten bij, zoals het geweldige Under the Sea, een ietwat chaotische maar knap in beeld gebrachte showstopper in het genre van Hakuna Matata, Be Our Guest en Topsy Turvy.
Liefhebbers van excellent tekstwerk kunnen hun hart ophalen aan The Little Mermaid. De geniale teksten van Howard Ashman horen tot de allerbeste liedjesteksten die ooit voor een Disneyfilm zijn gecomponeerd, zoals dit fantastische staaltje taalmagie uit Poor Unfortunate Souls waarmee Ursula Ariël duidelijk maakt dat ze als mens maar weinig nut meer zal hebben aan haar stem: 'The men up there don't like a lot of blabber/They think a girl who gossips is a bore/Yes, on land it's much preferred/For ladies not to say a word/And after all, dear, what is idle prattle for?/Come on, they're not all that impressed with conversation/True gentlemen avoid it when they can/But they dote and swoon and fawn/On a lady who's withdrawn/It's she who holds her tongue who gets her man.' Indrukwekkend.
De soundtrack van The Little Mermaid was al enkele jaren niet meer te verkrijgen, maar is speciaal voor de rerelease heruitgebracht, weliswaar met een nieuwe, aartslelijke hoes. Kort maar krachtig: The Little Mermaid is een meesterwerk. Het is één van de fijnste scores van Alan Menken en het bevat sommige van de allerknapste teksten die ooit voor een Disneyfilm zijn gecomponeerd. De liedjes zijn leuk, ontroerend, grappig en boven alles op een heel relevante manier in de film verwerkt. Niet voor niets mochten Menken en Ashman voor hun werk twee oscars in ontvangst nemen.