SAVING PRIVATE RYAN

Toen Steven Spielberg in 1993 de wereld verraste met zijn onthutsende Schindler's List was meteen ook duidelijk dat ook bij dit wonderkind het onvermijdelijke was gebeurd: de jongen was een man geworden. Een man, die als familievader een deel van de ellende in de wereld op zijn schouders moest torsen, die de mensheid op een aantal fouten wil wijzen. In Amistad kwam hij, buiten een zeer beklijvende middensequentie, vooral met het gesproken woord als bewijsmateriaal, maar met Saving Private Ryan bewijst hij nog maar eens dat hij als geen ander een beeldenstroom aan elkaar kan rijgen die recht naar de keel grijpt. Zijn ode aan allen die hun leven of hun onschuld gaven om de wereld van een tiran te bevrijden, is een bijna drie uur lange uitputtende harde parel geworden, waarin het onvoorbereide publiek heel even in de hel wordt ondergedompeld. De hel die oorlog heet.

06u30, 6 juni 1944, Omaha Beach. De landing in Normandië is begonnen. Landingsschepen vol onervaren Amerikaanse soldaten naderen de Franse kust. Het valluik wordt nog maar net neergelaten, of de Duitse kogels boren zich een weg doorheen de zenuwachtige manschappen. Een spoor van bloed, uiteengereten en verschroeid vlees, en vooral dood achter zich latend. 'De laatste goede oorlog', niet als achtergrond voor een heldhaftig avontuur, maar als een dodelijk bewijs van de menselijke dwaasheden.

Kapitein John Miller (Tom Hanks) en zijn manschappen banen zich een weg door het moordende Omaha Beach om uiteindelijk een opening te forceren. Na een bloederige strijd wordt een bruggehoofd gevestigd, en krijgt Miller de opdracht om met zeven van zijn manschappen private James Ryan van achter de Duitse linies te evacueren. Soldaat James is immers de jongste van vier broers, en meteen ook de enige overlevende nadat zij in de loop van één week in de strijd omkwamen. Een reddingsoperatie waarbij de levens van acht mannen in de weegschaal gelegd worden voor één man. Reden genoeg voor de mannen om de opdracht in vraag te stellen.

Hoeveel meesterwerken kan iemand in zijn leven maken? Met twee van de meest indrukwekkende gevechtssequenties die ooit aan pelicule werden bloodgesteld, maakt Spielberg in Saving Private Ryan komaf met virtueel alles wat ooit door Hollywood over oorlog werd gemaakt. Het zijn artiestieke pareltjes, die echter door de gruwelijke inhoud niemand onberoerd zullen laten, wanneer ze, vergezeld van een door merg en been snijdende klankband, in alle brutaalheid aan het publiek voorbijtrekken. De film begint met een omkaderend verhaal, waarin we een oude man op een geallieerd kerkhof zien. Het zijn meteen de laatste rustige, en misschien wat te sentimentele momenten van Saving Private Ryan. De daarop volgende, nu al klassieke 24 (scoreloze) minuten zijn door het grafisch geweld immers vreselijk intens, op de grens van het uithoudbare. Door middel van de buitengewone fotografie van Janusz Kaminski, die met een speciaal proces de kleuren desatureerde, krijgen we de indruk dat we recht door de lens kijken van een documentairemaker. De camera schudt, skipt beelden en lijkt zelf met alle moeite van de wereld die 24 minuten vol te houden. Spielberg schuwt Hollywood-heroïsme, maar toont jongens die in enkele seconden tijd volwassen moeten worden, als ze daar tenminste de tijd nog voor hebben. En die tegen wil en dank, ten koste van alles, dat strand moeten veroveren.

Steven Spielberg waarschuwde het publiek in de Verenigde Staten dan ook uitdrukkelijk voor het geweld in de film. Geheel terecht, want zelfs gehaaide cinemabezoekers zullen hun maag voelen samentrekken in deze sequentie, en in de andere die nog volgen. De klankband alleen al zorgt voor rillingen. De beelden voor huiveringen.

Zonder het moraliserend pad op te gaan, gebruikt Spielberg de zoektocht naar Ryan om een aantal karakters uit te werken, en vragen te stellen over de oorlog. Hoe ver ga je, zonder je menselijkheid te verliezen, hoe ver ga je om orders op volgen? Hoe ver ga je om één man te redden? Vragen die dankzij Spielberg, scriptschrijver Robert Rodat, maar vooral de enorme cast verre van Hollywood-hol zijn. Tom Hanks is immers perfect gecast als Kapitein Miller, die zichzelf in deze oorlog niet probeert te verliezen. Maar uiteindelijk is het het perfect samenspel van de rest van de cast (met Tom Sizemore en Edward Burns voorop) dat ervoor zorgt dat ook de volgende confrontaties meer dan hard zijn. Wanneer de oorlog zijn tol komt eisen.

Ironisch eigenlijk dat Spielberg, die met Jaws de hele mallemolen van popcorn-blockbusters in gang zette, nu zelf de redder blijkt te zijn van die o zo belangrijke zomerperiode. Met Saving Private Ryan maakte hij een film waarvan je eigenlijk wilt dat er een einde aankomt. Gewoon omdat hij te goed is. Te goed in het tonen van onze eigen dwaasheden, zonder moraliserend gepreek. Absoluut verplichte kost, voor wie er enigszins tegen kan.