Saving Private Ryan is geen film zoals de andere WWII-films van Williams. De film mist de heroïek van Midway en None But the Brave, de nuancerende nonchalance van Raiders of the Lost Ark en 1941, de afstandelijkheid van Schindler's List of de kinderlijke kijk van Empire of the Sun. Saving Private Ryan is een film die de toeschouwer in het midden van het slachtveld plaatst. In Saving Private Ryan is geen plaats voor helden, voor spannende maar oppervlakkige actiescènes, of voor ontspannend vermaak. In de hardste film uit zijn carrière gunt Spielberg het publiek een blik op één van de donkerste pagina's uit de wereldgeschiedenis, die we, na bijna vijftig jaar, alleen maar meer herinneren door spannende films in de bioscoop. Saving Private Ryan is de film die alle andere oorlogsfilms overbodig moet maken. Het is een film die de oorlog laat zien zoals nog nooit een andere film dat heeft gedaan. Op een onsentimentele, doodernstige, nuanceloze manier.
Voor John Williams, die al vijftien films lang de vaste componist van Steven Spielberg is, was het schrijven de score voor Saving Private Ryan een alles behalve makkelijk karwei. Spielberg wilde het oorlogsgeweld zo realistisch mogelijk in beeld brengen. Daarvoor werden de meeste beelden met de losse hand gefilmd, werd de montage flitsend gehouden en werden de kleuren van de film met een speciaal ontwikkelprocédé vervaagd om de film zo documentair mogelijk te doen laten overkomen. Dat realisme zou verstoord worden als Williams bij deze scènes voor muziek had gezorgd. Op het slagveld hoor je alleen het geluid van het geweld, van vliegende kogels, kreten van pijn, een onophoudend lawaai dat door merg en been gaat. Muziek zou alleen maar afleiden van dat lawaai of, erger nog, het voor de toeschouwer makkelijker maken om deze scènes te bekijken. Een melodielijn volgen is nog steeds eenvoudiger dan het verteren van vierentwintig minuten oorlogsgeweld. Om die reden blijft de muziek in Saving Private Ryan beperkt tot enkele sleutelmomenten in de film.
Het meest in het oog springt het thema dat Williams componeerde voor Omaha Beach, een statig, introvert thema voor strijkers dat doet denken aan de muziek van Samuel Barber, Georges Delerue en Aaron Copeland. Omdat Williams uitsluitend muziek schrijft voor de scènes tussen het oorlogsgeweld in, moeten zijn instrumenten nooit de strijd aangaan met geluidseffecten. Hierdoor stijgt de score zelden uit boven een mezzo forte.
De soundtrack van Saving Private Ryan wordt geopend en afgesloten met Hymn to the Fallen, een stuk muziek dat niet in de film zelf voorkomt, maar als een soort van op zichzelf staande climax tijdens de aftiteling van de film wordt gespeeld. Hoewel in stijl, ritme en orkestratie heel gelijkend op de rest van de score, is Hymn to the Fallen een buitenbeentje. Zo gebruikt Williams geen thematische elementen uit de score voor de hymne. Hier bereikt hij het effect mee dat de kijker, bij het verlaten van de cinemazaal, een duidelijke breuk met de sfeer van de film ervaart. De elegische stijl van de film wordt verdergetrokken, maar waar de film gespeend is van patriottisme (hoewel de oorlog wel nogal eenzijdig wordt voorgesteld als een oorlog tussen de Verenigde Staten en Duitsland) probeert Williams met de Hymn to the Fallen een ode te brengen aan allen die - voor niets? - gestorven zijn, niet alleen in deze oorlog, maar ook in alle andere oorlogen. Precies om die universaliteit van de hymne te beklemtonen, is het interessant dat Williams de hymne thematisch losstaand van de rest van de score heeft gecomponeerd. Het gebruik van koor, ook iets wat tijdens de film voor de rest niet voorkomt, maakt van Hymn to the Fallen een aangrijpende afsluiter van een magistrale film en een indrukwekkende score.
De beperkende keuzes van Williams en Spielberg bij het kiezen van de scènes waar muziek bij hoorde en waar niet, zorgt er evenwel voor dat de soundtrack minder afwisselend is dan die van bijvoorbeeld Schindler's List of Amistad. De enigszins monotone stukken uit het midden van de film maken, zonder de beelden, niet altijd een even diepe indruk. De muziek die Williams voor Saving Private Ryan heeft geschreven is in de eerste plaats functionele muziek, die losstaand moeilijk kan beluisterd worden als absolute muziek - op de Hymn to the Fallen na. In dat opzicht zal de soundtrack voor liefhebbers van Williams meer in het oor liggende filmmuziek misschien een teleurstelling zijn, omdat Ryan wel degelijk de afwisseling en epische proporties mist van scores als Empire of the Sun, Star Wars of Far and Away. Maar voor wie de film heeft gezien, en weet bij welke scènes de acht stukken filmmuziek op de cd horen, wordt de soundtrack een onvergetelijke herinnering aan een film die zo aangrijpend is dat hij kan gerekend worden tot de allergrootste cinema die deze eeuw is gecreëerd. De muziek van Williams draagt in niet geringe mate bij tot de totale belevenis van Saving Private Ryan, en hoort zonder twijfel bij het crème de la crème dat dit jaar aan filmmuziek is gecomponeerd.