THE THIN RED LINE

Tien jaar geleden zag het er naar uit dat Malick de regisseursstoel niet meer wou bezetten. In die periode kreeg hij het voorstel van Robert M. Geisler en John Roberdeau, beiden theaterproducent, om The White Hotel van D.M. Thomas voor het witte doek te adapteren. Het antwoord was negatief. Wat wou hij dan wel doen? Malick bleek bereid een script te maken van Molières klassieker Tartuffe ofwel één van James Jones' WOII epos The Thin Red Line (1962). Ze verkozen het laatste.

Oorspronkelijk beschouwde Malick het als zijn enige taak het scenario aan te brengen. Nadien is hij toch overtuigd om ook de regie waar te nemen. Jones' semi-autobiografische roman is de tweede in rij na From Here to Eternity (1951) en gevolgd door Whistle (1978) van zijn oorlogstrilogie. Jones heeft recht van schrijven want hij diende bij de US infanterie tijdens Pearl Harbor, werd later korporaal in Guadalcanal en doodde een man in een lijf-aan-lijfgevecht, iets waar hij een trauma aan overhield. De recente verfilming door het duo Merchant-Ivory van wat diens dochter schreef (A Soldier's Daughter Never Cries) over Jones' jaren te Parijs werkt erg ontluisterend en is gewoon te mijden.

The Thin Red Line brengt het relaas van de oorlogsexploten van het 60-koppige platoon C (Charlie Company), behorend tot de Amerikaanse strijdkrachten die het door de Japanners bezette Guadalcanal moeten heroveren. Dat eiland in de Stille Zuidzee was van strategisch belang en zou dank zij de Amerikaanse overwinning in 1943 het Japanse overwicht op de Pacific Islands breken. Omwille van die cruciale rol werd de slag om Guadalcanal ook wel het 'Verdun' van de Pacific genoemd.

Maar eigenlijk doet de setting er niet echt toe. Dit verhaal kan je overal situeren. Malick voert hier de oorlog als (slecht) personage ten tonele, een personage dat de ziel vergiftigt. 'There's only a thin red line between the sane and the mad' lezen we op een grafschrift in Jones' roman. Op die dunne koord danst Malick voordurend.

Eerder dan een rechtlijnig realistisch epos te brengen zoals Spielberg in zijn Saving Private Ryan, serveert Malick hier zweverige gevoelens, innerlijke levensbeschouwingen aaneengeregen door en gebaseerd op 'een' oorlogsverhaal. Tot den treure toe zullen beide films vergeleken worden (wegens samen op het oscar-lijstje van eenzelfde jaar) maar afgezien van de periode waarin ze zich afspelen, hebben ze niets gemeen. Spielberg is uiterst historisch gebleven terwijl dit een impressionistisch schilderij is. In het kijken ernaar komen telkens nieuwe elementen aan het licht. Dit is Disguised Symbolism waar je geen genoeg van kunt krijgen.

Ook in verband met de verhaalstructuur beweegt Malick zich weg van alle conventies. Niet één protagonist maar velen (alle mensen maken immers deel uit van één ziel) breien de complexe vertelling aaneen. Iedere soldaat is een eiland en leert zichzelf kennen door de confrontatie met de extreem wrede omstandigheden waarin hij beweegt. Geen morele boodschap maar wel subtiele poëzie, verweven in de kosmische randopmerkingen: Waar komt het Grote Kwaad vandaan? Uit welk zaad komt het? Hoe verloren we onze goedheid?

Typisch voor Malick zijn ook de voiceovers. Maar waar in Badlands en Days of Heaven de handeling verteld werd door een naïeve adolescent en met enige afstand tussen beeld en voiceover, zijn het hier een zestal volwassen mannen die de beelden beschouwen die wij zien. Toch is het niet altijd even duidelijk bij wie welke stem hoort. Het is verwarrend, zoals de oorlog zelf. Deze techniek geeft ook een beklemmend gevoel: je lijkt als het ware opgesloten in een graf waarvan je de steen niet kunt optillen.

De fotografie is ronduit prachtig. Schepper van dit zintuiglijk juweel is John Toll, die twee opeenvolgende jaren een oscar naar huis kon nemen: enerzijds voor Legends of The Fall en anderzijds voor Braveheart. Let vooral op het contrast tussen de vredige natuur en de plotse chaos, veroorzaakt door de mens (schitterend in beeld gebracht van bij de eerste shot waarin de metafoor van Het Kwaad ons in de ogen gluurt met als retorische vraag: 'What's this war in the heart of nature?')

Die schoonheid versus lelijkheid en vooral het oneindige gevecht van de mens tegen zichzelf wordt met kracht ondersteund door de muziek van Hans Zimmer, aangevuld met werk van onder andere Pärt en Fauré! Qua acteerprestaties moet deze film al even min onder doen voor Saving Private Ryan. Nieuwe belofte Jim Caviezel is als een God. Sean Penn vertolkt met klasse de rol van Sergeant Welsh en Nick Nolte kwijt zich vol overgave aan de figuur van Lt. Col. Gordon Tall. Cameos Woody Harrelson, John Travolta en George Clooney (grote fan van Badlands, was zelfs bereid om de cameratassen van Malick te dragen, als hij maar iets in de film mocht doen) vervullen niet meer dan een lokaasfunctie. Iedereen heeft in het rijtje gestaan om te mogen figureren in deze droomprent, iedereen - van DiCaprio tot Cage - wilde er deel van uitmaken. Rekening houdend met 'carrièreplanning' moet je natuurlijk van zo'n moment gebruik maken. 'Malick is like Halley's Comet. You just don't know when he'll do this again', aldus producent Robert Michael Geisler.

Of er oscars in de lucht hangen? Voor de Amerikanen ligt dit verhaal wellicht iets gevoeliger dan D-Day, alhoewel. Het zal spannend worden. Zeker als je beseft dat The Thin Red Line al meer dan eens kwalitatief vergeleken werd met Platoon en Apocalyps Now. Deze oorlogsfilm was het wachten waard. Dit is Kunst, Hemelse Kunst van een Briljant Genie.