AMERICAN HISTORY X

Via een lange flash-back waarmee het verhaal van wal steekt, komen we te weten waarom Derek Vinyard - een neo-nazistische skinhead - drie jaar moest brommen: moord op twee zwarte jongeren die zijn pick-up wilden stelen. De film neemt de draad van het heden terug op bij de vrijlating van Derek. Precies op die dag maakt Danny, jongere broer en al even haatdragende skinhead als Derek - zijn God en toeverlaat - een boekbespreking van Mein Kampf. Dat is niet echt naar de zin van Sweeney (beter gekend als Cpt. Sisko uit de Star Trek televisieserie Deep Space Nine), schooldirecteur in Venice Beach die Danny sinds de opsluiting van Big Brother wat begeleidt. Hij geeft Danny slechts 24 uur de tijd om een nieuwe paper te schrijven over hoe broer Derek in de nor belandde en hoe dat invloed heeft gehad op zijn eigen leven en visie op de Amerikaanse samenleving.

Hortend en stotend krijg je door de ogen van Danny het relaas van broederliefde. Wat de jongen echter niet ziet (of eerst niet wil zien), is dat de bajes gerommeld heeft in het hoofd van broer lief. Heeft enige zaak die je deed vanuit je overtuiging, je leven beter gemaakt? Die vraag blijkt beslissend geweest te zijn voor Dereks bekering. Tussen de prachtig ingeblikte zwart-wit herinneringen van Danny door wordt het duidelijk hoe diep de racistische sympathieën van de Vinyards geworteld zijn. Niet zozeer de moord op hun hardwerkende vader brandweerman, maar vooral de 'heiligmakende' positieve-discriminatie-praatjes van die eigenste pater familias als hoofd van het voorbeeld Amerikaans middle-class gezin, brachten het hoofd van adolescent Derek op hol.

Dit is geen film voor doetjes. Een drietal bikkelharde geweldscènes vormen de kapstok van dit meer dan krachtig manifest. Edward Norton schittert in de rol van Derek. Met een indringende blik en zwarte swastika op de borst kijkt hij de toeschouwer in de ogen. Duidelijk andere kaas dan zijn oscar-genomineerde rol in Primal Fear, maar wel met even veel overtuiging gebracht. Met deze acteerprestatie zit hij - volledig terecht - in de running voor de pscar van Best Actor. Duimen maar.

Edward Furlong, in Hollywood gelanceerd sinds zijn prestatie aan de zijde van Arnold Schwarzenegger en Linda Hamilton in Terminator II, geeft op een even briljante manier het verlies van onschuld weer bij de jonge Danny. 'It was intended to be intense and provocative and I think it has succeeded beyond all our hopes. If one person changes because of what we've created, the whole process will be worth it,' aldus Furlong.

Will the 'White Man' go marching on like this?