De dood van Stanley Kubrick betekent een immens verlies voor de filmindustrie (hoewel de man zoals geweten meer dan een decennium onproductief was), maar er is een niet te onderschatten troost. Kubrick laat de cinefiele wereld het mooiste afscheidsgeschenk van allemaal na: een laatste meesterwerk.
In theorie was Eyes Wide Shut af toen Kubrick aan een hartaanval overleed. Slechts dagen voordien, op 4 maart, had de allereerste vertoning van de film plaatsgevonden voor de hoge pieten bij Warner. Zoals in september werd aangekondigd zal de film in Amerikaanse première gaan op 16 juli, het hoogtepunt van de Amerikaanse filmzomer. Nochtans is het gemakkelijk te geloven dat perfectionist Kubrick tot op het bittere einde aan zijn film zou blijven knippen en plakken. Terry Semel, de Warner executive die enkele uren voor Kubricks overlijden nog met de man had sprak, meldde bovendien dat er nog wat miniem werk was aan de generieken en aan de score van hoofdzakelijk klassieke muziek.
In een geval als dit moeten we echter vrede nemen met wat we krijgen, en dat is een prent die voor zeker 99% de visie van Kubrick is. Warner heeft inmiddels al verklaard niet in de film te zullen knippen - zelfs niet als de prent een NC-17 zegel zou opgeplakt krijgen. NC-17 (No Children under 17) is, voor de oningewijden, een commercieel dodelijk certificaat dat voor hoofdzakelijk erotisch filmmateriaal als Showgirls in het leven werd geroepen. In elk geval, Eyes Wide Shut zal zeer weerschijnlijk een R-classificatie worden toegediend, wat de kans op box-office succes toch enigszins verhoogt.
Over Eyes Wide Shut wordt inmiddels al meer dan drie jaar druk gespeculeerd, en het aantal details die bekend zijn over de prent is bedroevend laag. Dit is te wijten aan de obsessieve geheimzinnigheid van Kubrick zelf, die alle betrokken patrijen contractueel verplichtte in alle talen te zwijgen over het project. De film werd voor het eerst officieel aangekondigd door Warner op 15 december 1995: Eyes Wide Shut zou Kubricks nieuwste project worden, een verhaal over jaloezie en seksuele obsessie, met in de hoofdrollen het echtpaar Tom Cruise en Nicole Kidman. Het persbericht meldde overigens dat voor Kubricks andere project, A.I. (zie elders op deze site) de set-ontwerpen en special effects tests vrijwel voltooid waren en dat Kubrick deze film vlak na Eyes Wide Shut zou inblikken).
Het scenario voor Eyes Wide Shut werd geschreven door Kubrick zelf in samenwerking met Frederic Raphael, die in 1965 een oscar won voor zijn scenario voor Darling. Eyes Wide Shut is gebaseerd op de obscure novelle Rhapsody: A Dream Novel (Traumnovelle) van Arthur Schnitzler uit 1926, een boek dat Kubrick al jarenlang wilde verfilmen (Kubrick vermeldde het boek voor het eerst in een interview in 1972).
Het verhaal handelt over twee psychiaters die met elkaar gehuwd zijn en die met elkaars patienten (rollen van Sydney Pollack en Marie Richardson) het bed delen, incluis allerhande drugmisbruik en transvestie. Steeds weerkerende geruchten hebben het over Tom Cruise in vrouwenkleding en over Nicole Kidman die zichzelf morphine en heroine in de aders spuit. Verder is bekend dat er een aantal droom- of hallucinatiescènes werden ingeblikt die in zwart wit zullen worden geprojecteerd. Het meest spraakmakend is een naar verluidt minutenlange seksscène tussen Nicole Kidman en Tom Cruise, beiden frontaal naakt, terwijl ze worden bespied door de personages van Pollack en Richardson. De voornaamste thema's van de film, aldus Kubrick zelf in 1972: enerzijds mensen die een drang hebben naar stabilititeit en herhaling, maar terzelfdertijd niet kunnen weerstaan aan de verleiding van avontuur en ontsnapping; en anderzijds het verschil tussen het dromen of het ondergaan van seksueel avontuur.
De opnames gingen van start op 4 november 1996 en duurden meer dan anderhalf jaar. Eyes Wide Shut zal dan ook in het Guinness Book of Records worden vermeld als de film met het hoogste aantal productiedagen ooit. De film werd ingeblikt in London. Het verhaal speelt zich dan wel af in New York, maar omdat Kubrick een kluizenaarsleven leidde in Engeland - en weigerde te vliegen - was Londen altijd de enige mogelijke lokatie. Toen de opnamen van start gingen zouden Jennifer Jason Leigh en Harvey Keitel de rollen van de patienten spelen, maar door toeval zal geen van beide in Eyes Wide Shut te zien zijn. De eerste die een slachtoffer werd van Kubricks tergend trage manier van filmen was Harvey Keitel, die in mei '97 door andere verplichtingen (de film The Road To Graceland) niet langer op de set kon blijven. Hij werd vervangen door filmregisseur Sydney Pollack - die uiteraard ook alle reeds gefilmde Keitel-scènes opnieuw moest inblikken. Op 24 april 1998 verspreidde Kubrick een persbericht waarin hij verklaarde dat Jennifer Jason Leigh door haar verplichtingen voor de prent eXistenZ niet langer beschikbaar was voor haar cameorol in Eyes Wide Shut. Haar rol werd overgenomen door Ingmar Bergman-protégé Marie Richardson. Met andere woorden, exit Harvey Keitel én Jennifer Jason Leigh.
En dat is veruit alles wat er over de film bekend is, zonder te vervallen in speculatie. De allerbeste reden om naar Eyes Wide Shut te gaan kijken is niet de naam Kubrick die er aan vast hangt, of het feit dat de film het posthume afscheid is van de regisseur, maar wel de uitspraak die Kubrick zelf over zijn film deed: It's my best film ever...