A SIMPLE PLAN

Het is een ongeschreven wet, maar de meeste regisseurs raken algauw vastgepind in het filmgenre waar ze ophef in maakten. Soms werkt dat zo verstikkend dat ze er ook figuurlijk sterven. Met Sam Raimi is het anders. Hij verwierf een cultstatus in het horrormilieu met zijn onvolprezen Evil Dead-trilogie, vóór hij in 1995 plotseling Gene Hackman en Sharon Stone ging regisseren in de western The Quick and the Dead. Vier jaar later waagt hij zich aan een thriller, maar zonder zichzelf te verraden. A Simple Plan is, anders dan de winterse kleuren laten vermoeden, duister, héél duister. Het is het horrorverhaal van vier doodgewone mensen die op zoek zijn naar simpel geluk, hun dromen achterna, maar door een grote misstap steeds meer en meer in de problemen geraken. Want geen enkel plan is simpel, zeker niet als er tonnen geld mee gemoeid zijn.

Dat Sam Raimi en de Coen-broers goede vrienden zijn, is wel bekend. Raimi schreef mee aan The Hudsucker Proxy en was voor de Coens ook second unit director. Voor A Simple Plan stonden de Fargo-makers Raimi naar het schijnt met raad en daad bij om het filmen in de sneeuw tot een goed einde te brengen. Van dat landschap maakten Raimi en scenarist Scott B. Smith (die zich op zijn eigen roman baseerde en meteen een oscarnominatie kreeg) een personage op zich. De immer aanwezige zwarte vogels loeren op hun prooi, klaar om hem te verscheuren: een mooie metafoor voor de mensen die erin rondlopen. In dit decor maken we kennis met Hank Mitchell (Bill Paxton), een eenvoudige boekhouder die weinig nodig heeft om gelukkig te zijn. Een vrouw, een goeie job, buren en vrienden die je respecteren - zo vertelt hij in de proloog, waren volgens zijn vader immers genoeg. Zijn vrouw, Sarah (Bridget Fonda), is hoogzwanger. Hank heeft een oudere broer, Jacob (Billy Bob Thorton), werkloos en niet echt een groot licht. Hij brengt zijn dagen door in het gezelschap van zijn beste vriend Lou (Brent Briscoe), een loser eerste klas die meer dronken is dan helder van geest.

Op een dag, het is bijna nieuwjaar, rijdt het drietal in Jacobs truck doorheen de bossen van Minnesota. Door een vos die plotseling uit het niets opduikt, geraken ze van de weg. De onstuimige Jacob wil de vos achterna om hem dood te schieten. Ze rennen dieper het bos in en ontdekken op die manier een neergestort vliegtuig. De piloot is dood, natuurlijk, maar naast hem vinden ze een tas met vier miljoen dollar: the american dream... in a gym bag. Jacob en Lou willen het geld meteen houden. Ze zien het als de oplossing voor al hun problemen. Hank ziet dat natuurlijk niet zitten en wil de politie bellen. Maar langzaam maar zeker laat hij zich door het tweetal overhalen. Hij mag het geld, wellicht toch maar drugsgeld, tot de lente houden, en dan zullen ze het onder elkaar verdelen en de streek verlaten. Een simpel plan, zo lijkt.

Maar niet in films: de problemen beginnen al wanneer het drietal op de terugweg oog in oog komt te staan met de lokale sheriff Carl (Chelcie Ross) en Jacob in al zijn domheid melding maakt van het vliegtuig. Voor Hank wordt het steeds duidelijker dat hij Jacob en Lou niet kan vertrouwen. Jacob en Lou van hun kant zouden het geld liever zélf in handen hebben. En wel metéén. Dat zorgt natuurlijk voor de nodige strubbelingen en langzaam maar zeker blijkt dat het web tussen de personages anders gesponnen is dan op het eerste gezicht leek. Jacob wint bijvoorbeeld heelwat aan sympathie als blijkt dat de familieboerderij overkop ging omdat de universiteitsstudies van Hank betaald moesten worden. Een boerderij die Jacob zou geërfd hebben. Aan wiens kant staat die Jacob eigenlijk? Aan die van zijn broer? Of aan die van zijn beste vriend? En wat is de rol van Sarah, hoogzwanger, en het leven beu waarin haar avondmaaltijd bepaald wordt door de kortingsbonnen van de week? Ieder karakter heeft zijn eigen verhaal te vertellen.

Regisseur Sam Raimi maakte met zijn vroege films ophef door zijn extreem visuele manier van filmen, waarbij hij steeds op zoek ging naar nieuwe shots om de gebeurtenissen in beeld te brengen. In A Simple Plan lijken zijn beeldexperimenten volwassener en gaat hij vooral op zoek naar sfeer. De voortdurende aanwezigheid van de kraaien zijn daar een perfect voorbeeld van. Slechts af en toe vliegt hij even uit de bocht met scènes die eerder in Darkman thuishoren. Anderzijds doorbreken ze wel de spanningsboog, die voortdurend gespannen staat. Ook de zwarte humor die in de film naar binnen sloop, gunt de kijker de kans om even naar adem te happen.

De ruggegraad van het verhaal zijn de solide karakters. Bill Paxton (Titanic) is voor het volle pond geloofwaardig als Hank, die voortdurend schippert tussen zekerheid en risico. Paxton speelt de rol heel minimaal en zonder veel franjes. Ook Billy Bob Thornton (Sling Blade) raakt met de niet erg snuggere Jacob de juiste toon. Hij maakt van hem een zielig personage, maar zonder te overdrijven. Jacob is een man die aan elkaar hangt door details. De manier waarop hij zijn bril weer aan elkaar kleeft met zwarte plakband bijvoorbeeld, of de manier waarop hij tegen zijn hond praat. Het leverde Thornton in elk geval een oscarnominatie voor beste bijrol op. Brent Briscoe (ook al te zien in Sling Blade) en Bridget Fonda zijn eveneens solide in hun rol, hoewel het Sarah-personage te vlug evolueert.

A Simple Plan worstelt maar met één probleem. Alle lof dat de film rustig en langzaam wordt uitgebouwd, maar de prent is minstens een half uur te lang. Raimi had zijn schaar best wat grotere stukken pelicule mogen gunnen. Hij houdt de kijker net te lang aan het lijntje en dat is jammer. Iets over halfweg valt de film dan ook bijna stil. Gelukkig wordt naar het einde toe weer een versnelling hoger geschakeld met een ijzingwekkende ontknoping als gevolg. Ook brave en intelligente mensen doen soms domme dingen, zo leert deze film ons. Wat het resultaat daarvan is, verraden de laatste vijf minuten. Alles of niets. Wat denkt u?