SARRAOUNIA

Klein tegen groot

Deze film uit 1986 van de Mauretaan Med Hondo is gesitueerd ten tijde van de conferentie van Berlijn. Op het einde van de 19e eeuw versneden de Europese mogendheden het oercontinent Afrika als een lappendeken. Het grootste deel van West-Afrika werd daarbij tot Frans gebied verklaard. Dat de Afrikaan zich niet zonder slag of stoot bij deze beslissing zou neerleggen spreekt voor zich.

Het Sahelgebied ter hoogte van het huidige Niger, Burkina Faso en Mali, was opgedeeld in een groot aantal animitische koninkrijkjes, te vergelijken met het feodale Europa tijdens de Middeleeuwen. We kunnen het ons nu nauwelijks voorstellen, maar deze rijkjes beschikten veelal over een goed geolied apparaat bestaande uit de koning, zijn raadgevers en zijn krijgers. Hun voornaamste taak was het buitenhouden van rivaliserende potentaten en slavendrijvende kooplui uit Arabië. Uiteraard waren deze belastinginnende hofhoudingen en legertjes, vaak beschikkend over rijkelijk versierde lemen paleizen, een doorn in het oog van de Franse kolonisator.

Sarraounia was de legendarische koningin van de Aznas, een volk aan de Niger. Haar grootste zorg was het afweren van geïslamitiseerde buren; een opdracht waar zij door haar vindingrijkheid, diplomatie en sluwheid buitengewoon in slaagde en waaraan ze haar legendarische status te danken had. Sarraounia was een begrip in het 19e eeuwse Niger. Med Hondo neemt haar als voorbeeld bij uitstek voor het verzet tegen de Franse kolonisator.

De vreedzame en liefelijke beelden van het hofleven worden afgewisseld met de gruwelijke exploten van een Frans expeditieleger dat gestaag, maar gewis, oprukt naar de Aznas. Het Frans koloniaal leger bestond indertijd uit een allegaar van Soedanese soldaten en Noord-Afrikaanse Zouaven, omkaderd door een gering aantal Franse marine-officieren. Aan het hoofd van de colonne staat kapiteit Voulet, een ontaarde renegaat die op Machiaveleske wijze zijn tegenstanders onderwerpt. Doorheen de film zien we Voulet evolueren naar een waanzinnige gek, belust op roem, rijkdom en gruweldaden. Afrika is voor hem niet meer dan een wingewest. Maar het koninkrijk van Sarraounia zal hij nooit krijgen.

Med Hondo laat geen spaander heel van de Franse kolonisator. Zijn film is dan ook in Frankrijk op een soort van zwarte lijst terechtgekomen. In Afrika daarentegen kaapte hij direct na verschijnen de Grote Prijs van het filmfestival van Ouagadougou 1987 weg. So what zal u denken, maar dit festival is voor de Afrikaanse film wat Cannes is voor ons. Sarraounia is dan ook door en door een Afrikaanse film. Een vertelling met beelden. Jammer genoeg mist de film diepgang en laat Hondo zijn aanklacht tegen de Fransen primeren op het eigenlijke verhaal, namelijk de eenzame strijd van koningin Sarraounia. Hoewel de kijker deze jonge vrouw in het begin van de film beter leert kennen, wordt haar verhaal later naar de achtergrond verschoven. De petit histoire van Sarraounia moet wijken voor Hondo's kijk op de Afrikaanse geschiedenis. Een kijk die weinig gekend, maar daarom niet minder waard is.