AL MASSIR

Al Massir vertelt het leven van de 12de- eeuwse Moorse filosoof Ibn Rushd, ons beter bekend als Averroës (geboren 1126 in Cordoba - gestorven 1198 Marrakech). De film begint ergens in de Franse Languedoc waar 'blauwoog' Youssef getuige is van hoe zijn vader door de Inquisiteurs naar de brandstapel verwezen wordt. (Het drievoudige westportaal van het Provençaalse Saint-Gilles-du-Gard vormt het decor bij uitstek voor het voltrekken van dit vonnis: het dateert van omstreeks 1179 en is van een zuiver klassieke geest doortrokken). Reden voor deze veroordeling is dat Youssefs vader de werken van Averroës heeft durven vertalen. Daarop trekt de jongen richting Andalousië om de geleerde in hoogst eigen persoon op te zoeken.

Het bewind van kalief Yacub Almanzor (Al Mansour betekent 'de Overwinnaar') veroorzaakt eerder interne twisten onder de moslims. Dat wordt krachtig geïllustreerd aan de hand van de tweespalt tussen Abdallah, jongste zoon van de kalief, en Nasser, zijn oudste zoon. Vooral de jongste mist een echte vaderfiguur. Zanger Marwan doet hem thuis voelen terwijl Averroës een vader lijkt voor Nasser. Zang en wetenschap gaan samen. Het zijn twee handen op de buik van een vredige samenleving. Dit in tegenstelling wat de jongens zien op het paleis. 'Andalousië, dat ben ik,' verkondigt de kalief. Maar Averroës tracht hem te hoeden voor het dreigende gevaar: 'Politiek zonder moraal staat gelijk aan moord'. Als blijkt dat de kalief geen gevolg geeft aan de raadgevingen van zijn vriend, vraagt die om zijn ontslag.

Laat ons vooral niet vergeten dat het dank zij Averroës is dat het werk van Aristoteles tot ons kwam. Groot middeleeuws denker en scholasticus Thomas van Aquino baseerde zich voor zijn filosofie hoofdzakelijk op Averroës' commentaren op de Griekse geleerde. Hoofdstelling van Averroës is dat tussen godsgeloof en rede geen tegenstelling hoeft te bestaan. Kennis is als een vaderland.

Het extremisme dat uiteindelijk aanleiding is geweest om de fatwah over zijn geschriften en naderhand ook over hem en zijn familie uit te spreken, schuilt ook vandaag in vele harten. Religieus fanatisme geeft alleen aanleiding tot geweld en vernietiging. Hou van het leven en respecteer eenieders gedachtengoed. Ideeën behoren de mensheid toe, ze hebben vleugels en kunnen dus niet verbrand worden.

Filmtechnisch is de film niet altijd even sterk. Sommige verhaallijnen lopen ook dood en scheppen eerder verwarring in plaats van ordelijke gebaldheid. Het Youssef-personage - duidelijk een verwijzing naar de regisseur zelf - dat oorspronkelijk de aanleiding voor het verhaal is, blijkt op een bepaald moment gewoon van toneel verdwenen om dan hals over kop het einde van de film mee te beleven. Buiten deze schoonheidsfoutjes is Al Massir een Egyptisch juweel. De boodschap blijft in ieder geval van alle tijden.