EXISTENZ

Ironisch genoeg dateert eXistenZ (let op de spelling) eigenlijk al van vóór Crash, de walgelijk/geniale (schrappen wat niet past) film die de beau monde van Cannes in 1996 bijna een hartaanval bezorgde toen het de speciale prijs van de jury wegkaapte. De film lag immers al een tijdje te sudderen bij MGM, maar de studio weigerde het project uiteindelijk omdat het iets te weinig mainstram was. Vreemd, aangezien eXistenZ nu net Cronenbergs meest toegankelijke film is sinds The Fly uit 1986. De prent werd dan maar onafhankelijk gefinancierd (met een budget van 31 miljoen dollar: behoorlijk veel voor een film die er kleinschalig uitziet) en werd uiteindelijk in Amerika gedistribueerd via Miramax' commercieel Dimension-label.

Anders dan zijn drie vorige films, schreef Cronenberg eXistenZ weer eens zélf. Zijn uitgangpunt waren de vele computerverslaafden die graag één zouden worden met hun computerspel. Hét thema bij uitstek voor een regisseur die persoonlijk geobsedeerd lijkt door de fusie van mens en machine en het isolerende effect daarvan. Het eXistenZ uit de titel is een computerspel zoals we dat vandaag de dag nog niet kennen. Het is een organisch systeem dat via een biopoort onderaan de rug direct contact maakt met het centrale zenuwstelsel, zodat de speler in een soort virtuele realiteit belandt.

De prent start met een demonstratie van dit spel door ontwerpster Allegra Geller (Jennifer Jason Leigh). Het spel heeft haar beroemd, maar ook gehaat gemaakt bij een groep zogenaamde Realisten, die vijf miljoen dollar op haar hoofd gezet hebben. De demonstratie wordt dan ook verstoord door een aanslag op haar leven. Geller moet, halsoverkop, vluchten met de jonge en onervaren veiligheidsagent Ted Pikul (Jude Law). Die beleeft de schrik van zijn leven, als Geller vertelt dat hij samen met haar het spel moet induiken om te kijken of het bij de aanslag geen schade heeft opgelopen. Geen makkelijke klus, aangezien Pikul nog niet over een biopoort beschikt. Na een mislukking bij pompbediende Gas, belanden ze bij games-expert Kiri Vinokur, die Pikul van een poort voorziet. Op die manier jumpt het tweetal de virtuele realiteit in en start een film die langs de bizarre kronkels van Cronenbergs halfziek brein loopt.

Hoewel we met Cronenberg weer in een rariteitenkabinet belandt zijn, is eXistenZ zoals gezegd een relatief toegankelijke film, alleszins méér dan bijvoorbeeld voorganger Crash. De film lijkt nogal schatplichtig aan eerdere VR-films zoals Strange Days, Brainscan, Tron en Virtuosity, maar combineert dat alles met elementen die eerder ook al in Cronenbergs vroegere werken Scanners en Videodrome aan bod kwamen: biologische horror dus. Maar ook thema's zoals de eigen wil, de grenzen van onze realiteit, schizofrenie en God wordt uitgespit. De prent heeft ook een vreemde erotische ondertoon. Het inpluggen van het computerspel gebeurt namelijk via een biopoort, met alle subtiele verwijzingen vandien ('New bioports are sometimes a bit tight,' zo zegt Gellar tegen Pikul, en masseert het gaatje met haar vinger). Meer dan in vorige Cronenberg-films zit eXistenZ ook vol humor. Let maar eens op het bewust houterige acteerwerk van sommige personages. Dat laatste is één van de vele elementen die leiden tot een behoorlijk verrassende ontknoping van de film.