DAVID LYNCH VOOR BEGINNERS

Gek of geniaal?

'David Lynch has been called an American visionary, a genius naïf, a filmmaker capable of harrowing excesses.' Zo opent de persmap van Lost Highway over David Lynch, gek of geniaal, idioot of intelligent. David Lynch voor beginners.

Het universum van David Lynch in woorden proberen te grijpen, lijkt even onzinnig als pakweg Shakespeare willen verklaren in twee uur tijd. Als Lynch gevraagd wordt naar zijn films, antwoordt hij dan ook steevast: 'Sure it has a story, but that's not the thing.' Wat wel belangrijk is, is wat er onder de verhalen ligt en dat maakt zijn werk zo boeiend, zowel bij universitaire heethoofden als bij meer normale en alledaagse filmfans. Hij is dan ook één van de enige avandgarde regisseurs die erin slagen om cult en commercieel met elkaar te rijmen.

David Lynch werd op 20 januari 1946 geboren in Montana en bracht zijn jeugd door in Idaho, Washington en Alexandia, Virginia. Zijn allereerste filmpje was The Alphabet uit 1968, een ding van vijf minuten dat zijn toegangsticket tot het grotere werk werd: de 34 minuten lange film The Grandmother (1970). Terwijl hij werkte aan de American Film Institute, groeide het idee van Eraserhead (1978), een perverse stream of sub-consciousness. Mel Brooks zag de film en vond dat Lynch de ideale man was om The Elephant Man (1980) te verfilmen, het verhaal over een man met een gouden hart, maar met een afstotelijk uiterlijk. De film werd een grandioos succes en kaapte acht Academy Award nominaties weg, waaronder die voor beste regisseur.

De regie van de derde Star Wars film werd Lynch in de schoot geworpen, maar hij verkoos om verder te werken aan een eigen project, Ronnie Rocket, dat echter nooit van de grond kwam. In plaats daarvan sloeg hij de handen in elkaar met de Italiaanse filmmogul Dino De Laurentiis voor de verfilming van Frank Herberts Dune. Zowel voor Lynch als voor zijn inmiddels trouwe schare fans, werd de film (die door de producent drastisch werd ingekort) een ontgoocheling. Lynch grootste kritiek op de film was: 'Things are supposed to be mysterious, not confusing.'

In 1986 maakte Lynch een come-back op grote hoogte met Blue Velvet, dat hem opnieuw een oscarnominatie voor beste regisseur opleverde. Wild at Heart (1990) kaapte de Gouden Palm weg en het eerste seizoen van Twin Peaks hield de halve aardbol aan het scherm gekluisterd. Daarna was het over en uit. Het (wat ons betreft intrigerende) tweede seizoen van Twin Peaks werd genadeloos neergesabeld door critici en publiek, de filmprequel Fire Walk With Me was ondermaats en de tv-sitcom On the Air werd door ABC al na zes afleveringen van het scherm verbannen wegens te lage kijkcijfers.

Lost Higway betekent Lynch' eerste werk voor bioscoop in vier jaar; een terugkeer die er mag zijn ook. De kiemen van de film liggen in de roman Night People van Barry Gifford, de auteur met wie Lynch ook al samenwerkte voor Wild at Heart en Hotel Room. Lynch ontdekte in de roman de woorden Lost Highway (die Gifford aan de titel van een Hank Williams-song had ontleend) en wilde er onmiddellijk een film over maken. De opnames vonden plaats in een periode van drie maanden tijd, van november tot midden februari in Los Angeles en Death Valley. Lynch: 'I like the idea of shooting in Death Valley - just the name. It made perfect sense for Lost Highway.'

Rode draad door het gehele oeuvre van Lynch, die zijn films meestal situeert in small-town USA, zijn thema's als identiteitsverwisseling, schizofrenie, duistere seksualiteit, de macht van de droom, drugs, voyeurisme en seksueel misbruik. Lynch cultiveert de thema's nauwelijks, maar maakt ze via de vorm duidelijk. Hij maakt graag gebruik van omgedraaide sequenties, bizarre camerastandpunten of slow motion tijdens sleutelscènes van de film. Expliciete verklaringen worden er bijna nooit gegeven. 'When you talk about things, unless you're a poet, a big thing becomes smaller.'