Het idee voor Star Trek ontstond in 1964, wanneer televisieproducent Gene Roddenberry brood zag in een wekelijkse sciencefiction avontuur, waarin hij vermomde kritiek kon geven op de huidige samenlevingsproblemen (Vietnam, racisme, milieu). De studio's hapten aanvankelijk helemaal niet toe, vooral omdat sciencefiction op dat ogenblik allesbehalve populair was. De kleine onafhankelijke produktiemaatschappij Desilu gaf Roddenberry uiteindelijk de kans om een pilootfilm te maken, en gaf hem daartoe vrij spel.
Star Trek speelde zich af in de 23e eeuw. De aarde heeft al haar problemen opgelost en staat in het centrum van een Verenigde Federatie van Planeten. Het ruimteschip Enterprise, onder leiding van kapitein Pike en Mr. Spock, moet de ruimte verkennen, en nieuwe buitenaardse beschavingen opsporen. Allemaal goed en wel, maar de NBC, die de serie zou lanceren, herkende in de piloot The Cage helemaal niet de 'karavaan naar de sterren' die Roddenberry had beloofd. De pilot werd geweigerd wegens 'te cerebraal', maar voor het eerst in de geschiedenis van netwerktelevisie, werd er een tweede pilootfilm besteld. Die werd Where No Man Has Gone Before. Het basisidee was het zelfde, maar de Enterprise werd, met uitzondering van Mr. Spock, volledig bemand door nieuwe personages: Kapitein James T. Kirk, Doctor 'Bones' McCoy, Ingenieur Scotty, en de officieren Checkov, Sulu en Uhura. Met een dergelijke interculturele cast (een Aziaat, een Rus, een zwarte vrouw en een half mens/half buitenaardse) was Star Trek zijn tijd ver vooruit. De tweede piloot werd goedgekeurd (Roddenberry had er onder andere wat meer knokpartijen in gestoken), en werd uitgezonden op NBC op 8 september 1966.
De bedoeling was een wekelijkse serie te maken die vijf jaar zou lopen, maar van bij het begin hing de opzegging van de serie als een donderwolk in de lucht. Reeds na twee seizoenen werd de serie geschrapt wegens een gebrek aan kijkcijfers, totdat een massieve brievencampagne van de fans NBC overhaalde een derde seizoen te bestellen. Dat derde seizoen werd het allerlaatste. Op 3 juni 1969, twee jaar voor tijd, werd de 79e en laaste aflevering van Star Trek uitgezonden. Iedereen dacht dat het verhaaltje daarmee verteld was, en de reeks werd doorverwezen naar heruitzendingen.
Het was tijdens deze heruitzendingen dat er iets opmerkelijks gebeurde dat vandaag de dag nog steeds moeilijk te verklaren is: in de vroege jaren zeventig barstte de populariteit van Star Trek uit haar voegen. De heruitzendingen van de oude afleveringen klopten alle bestaande kijkcijferrecords. Het vaakst wordt de hernieuwe interesse in sciencefiction toegewezen aan het succes van het Amerikaanse ruimteprogramma en de landingen op de maan. Star Trek werd een franchise, en sindsdien is de oorspronkelijke reeks onafgebroken op de Amerikaanse buis te zien.
Inmiddels was de serie eigendom van de traditionele studio Paramount, sedert deze Desilu had overgenomen. Bij Paramount was men echter nogal traag van begrip, en hoewel er constant sprake was van een revival van Star Trek, moest de fan het stellen met een Star Trek-tekenfilmreeks, voorzien van de stemmen van de volledige originele bemanning, in 1973. Hoewel de reeks op dat ogenblik de duurste aller tijden was (om en bij de 75.000 dollar per aflevering) hield ze het slechts 22 afleveringen uit. De fans wilden meer. Een nieuwe serie kwam weer ter sprake. In juni 1977 werd Star Trek: Phase II aangekondigd als de reünie van de oorspronkelijke bemanning (min Spock), en deze televisieserie zou tevens het vlaggeschip worden van het gloednieuwe televisienetwerk dat Paramount wilde lanceren. Dit netwerk kwam uiteindelijk niet van de grond, en mede wegens het succes van Star Wars en Close Encounters, werd besloten om Star Trek: Phase II om te bouwen tot een heuse bioscoopfilm.
De pilootfilm van Phase II, In Thy Image, werd de basis voor het verhaal, waarin de aarde wordt bedreigd door een gigantische buitenaardse sonde die alles op haar weg verwoest. Voor de bioscoopfilm zag Leonard Nimoy zich wel bereid zijn rol als Spock te hernemen, en tevens werden er enkele nieuwe karakters geïntroduceerd die ook waren bedacht voor Star Trek Phase II: kapitein Decker (Stephen Collins) en de buitenaardse Luitenant Ilia (toenmalig topmodel Persis Khambatta). Topregisseur Robert Wise (van onder andere The Sound of Music) werd aangesteld als regisseur. De productie van Star Trek: The Motion Picture (en meer bepaald de special effects) verliep echter bijzonder problematisch. Het oorspronkelijke budget van 15 miljoen dollar werd er uiteindelijk één van 44 miljoen, wat toen ongehoord was (het budget van Star Wars bedroeg ter vergelijking 9 miljoen dollar). Met de hulp van effectengenie Douglas Trumbull werd de film vooralsnog op tijd klaargestoomd voor de premiere op 6 december 1979 en had voor zijn tijd verbluffende effecten. Het verhaal was echter andere koek. De prent, die nu minachtend The Slowmotion Picture wordt genoemd, liet wat betreft tempo en actie veel te wensen over. Desondaks ging de trouwe Trekkie (want zo werden de fans wereldwijd genoemd) met een warm hart naar de film, want die bracht uiteindelijk een dikke 83 miljoen dollar op.
Het licht werd dan ook op groen gezet voor een sequel. Star Trek II: The Wrath of Khan (1982) werd een rechtstreeks vervolg op de originele aflevering Space Seed waarin Khan (Ricardo Montalban), een oude vijand van Kirk, weer opduikt en snode plannen heeft met het Genesis-device, een toestel ontworpen door Kirks zoon David, dat van dode manen levende planeten kan maken. Kirstie Alley kreeg een belangrijke rol als de net afgestudeerde Vulcan-officier Saavik. ILM werd aangesteld voor de speciale effecten, en Nicholas Meyer werd de regisseursteugels overhandigd. Met een budget van slechts 11 miljoen dollar lukte het om van Star Trek II de beste aflevering uit de serie te maken. Deze kwaliteit zou nooit worden geëvenaard, mede dank zij de diepemotionele scène waarin Mr. Spock om het leven kwam. The Wrath of Khan bracht 85 miljoen dollar op, en Star Trek III was dan ook overmijdelijk.
Leonard Nimoy kreeg de kans zijn talenten als regisseur aan de dag te leggen voor zijn debuut Star Trek III: The Search for Spock (1984). Deze film, een rechstreeks vervolg op het tweede deel, handelt zoals de titel al doet vermoeden, over Kirks zoektocht naar zijn oude vriend Spock, die volgens een oude legende terug tot leven kan gewekt worden. Hierin wordt hij echter gehinderd door de oude vijanden van de Federatie, de Klingons (waarvan kapitein Kruge werd vertolkt door Christopher Lloyd). Ook Star Trek III bleek een hit van formaat (opbrengst: 76 miljoen dollar).
In 1986 stond Leonard Nimoy alweer achter de camera's voor Star Trek IV: The Voyage Home. Voor het eerst werd humor een belangrijk onderdeel van het Star Trek-universum, en daarom werd een plot uitgedacht waarin Kirk en zijn bemanning in het verleden terugreizen naar het San Francisco van vandaag. In alweer een rechstreeks vervolg op Star Trek III, wordt de aarde bedreigd door (alweer) een buitenaardse sonde. Kirk en zijn ploeg leren dat de sonde afkomstig van een beschaving bultrugwalvissen die in de 23e eeuw op aarde reeds lang uitgestorven zijn. Ze moeten dus terugreizen in de tijd om een stel walvissen te vangen zodat die in de 23e eeuw de sonde kunnen beantwoorden - en de aarde redden. Star Trek IV wordt door zeer veel fans beschouwd als de beste in de reeks. Het werd ook het grootste succes in de franchise tot op heden, met een opbrengst van 110 miljoen dollar.
Star Trek V was een gegeven, maar tussen de release van deel vier en deel vijf werd er tijd gemaakt voor een mijlpaal in de franchise: een gloednieuwe televisieserie. Star Trek: The Next Generation ging in première op de Amerikaanse televisie in 1987, met de pilootaflevering Encounter at Farpoint. De serie speelt zich weer wat verder in de toekomst af, 78 jaar na Kirk & Co om specifiek te zijn. Aan boord van de (veel grotere) Enterprise D bevinden zich kapitein Jean-Luc Picard, zijn rechterhand William Riker, raadgever Deanna Troi (half mens/half betazoid), androïde Data, waarvan de oorsprong een mysterie vormt, irritant puberjongentje Wesley Crusher, diens moeder Doctor Beverly Crusher, Veiligheidsofficiers Worf (een Klingon, sinds het vredesbestand tussen de Federation en de Klingons) en Tahsa Yar, en ten slotte ingenieur Geordi LaForge (blind, maar met kunstzicht). Een grotere ploeg, die echter in de loop der jaren lichtjes werd uitgedund. Zowel de karakters Wesley Crusher als Tahsa Yar verlieten vroegtijdig de serie, om nog af en toe in gastrolletjes terug te komen. Ook leden van de oorspronkelijke crew (meerbepaald Spock, McCoy en Scotty) maakten hun opwachting in The Next Generation. Ten slotte kreeg Whoopi Goldberg een terugkerende gastrol in de vorm van het populaire personage Guinan. Terugkomende tegenstanders en vijanden waren onder andere de Borg en het opperwezen Q. De serie werd, enigszins tegen de verwachtingen in, een monstersucces en liep gedurende zeven jaar. In 1994 werd met de slotaflevering All Good Things een schitterend einde aan een schitterende televisieserie gebreid.
Anno 1989, wanneer The Next Generation nauwelijks uit de luiers was, maakte de originele crew nog steeds haar opwachting op het witte doek. Voor Star Trek V: The Final Frontier eiste William Shatner (Kirk) de regie. De film moest het stellen met een veel te ambitieus verhaal (Kirk & Co gaan op zoek naar God), en een te laag budget wat de special effects niet ten goede kwam. Star Trek V is naast Star Trek: The Motion Picture dan ook de enige in de reeks die werd vervaardigd zonder het effectengenie van Industrial Light & Magic. Ook de humor die regisseur Shatner probeerde bespelen in zijn film vonden velen ongepast, en de film werd dan ook, door deze en andere factoren, het zwakkere broertje in de reeks. De opbrengst bedroeg een povere 55 miljoen dollar.
Maar nog steeds werd het afscheid van de originele bemanning uitgesteld. Star Trek VI: The Undiscovered Country (1991) moest de zwanezang worden van Kirk, Spock en de anderen. Voor deze film werden de diensten ingehuurd van enkele oude bekenden: regisseur Nicholas Meyer (van Star Trek II) en de innoverende speciale effecten van ILM. Het verhaal van Star Trek VI was iets heel anders dan de fans gewoon waren van een Star Trek-film. Kirk en zijn bijna bejaarde bemanning worden aangesteld om een Klingon-delegatie naar een vredesconferentie te begeleiden. Aan boord van de Enterprise bevinden zich echter tegenstanders die het Klingon-schip aanvallen. Kirk wordt hiervan beschuldigd en wordt samen met Doctor McCoy tot levenslang veroordeeld op een gevangenisasteroïde. Terwijl Kirk op zoek gaat naar een ontsnappingsroute, begint voor Spock aan boord van de Enterprise de zoektocht naar de ware daders, die de op stapel staande vrede met het Klingonrijk trachten te verstoren. Naast alle oude bekende glorieën verwelkomde de film tevens bekende namen als Kim Cattrall, Christopher Plummer, Michael Dorn (Worf uit The Next Generation als zijn eigen grootvader), Christian Slater en topmodel Iman. Star Trek VI werd één van de betere afleveringen in de filmreeks, en bracht de behoorlijke som van 75 miljoen dollar op. De film werd opgedragen aan het brein achter het hele Star Trek-universum, Gene Roddenberry, die op 24 oktober 1991 door een hartstilstand om het leven kwam.
Nu de dictatoriale controle van Roddenberry tot het verleden behoorde, begonnen er stemmen op te gaan om een 'andere Star Trek' te gaan maken. Vanuit dat idee ontstond de gloednieuwe televisieserie Star Trek: Deep Space Nine. Deze Star Trek speelt zich niet alleen af op een militair ruimtestation (in plaats van op een Hilton-achtig ruimteschip), maar is tevens heel wat minder positief ten opzichte van de toekomst. Het leven aan boord van Deep Space Nine is namelijk geen pretje. In de pilootaflevering Emissary wordt duidelijk gemaakt dat het station zich bevindt nabij de planeet Bajor die tot voor kort werd bezet door de wrede Cardassians. De Federation moet op het voormalige Caridassiaanse station een oogje in het zeil houden. Tevens bevindt er zich in de buurt een stabiele doorgang naar het delta-kwadrant, een erg afgelegen en dan ook totaal onbekend stuk van de ruimte. Deep Space Nine wordt bemand door de zwarte kapitein Sisko, bijgestaan door diens zoon Jake en verder door Chief O'Brien (die rechtstreeks uit The Next Generation komt), Bajoraan Majoor Kira, de hebberige Ferengi cafébaas Quark, de Shapeshifter Odo en de Trill Dax. De serie werd niet echt het verhoopte succes, maar loopt vandaag nog steeds. Om de reeks wat kracht bij te zetten kreeg Deep Space Nine vanaf het derde seizoen een eigen ruimteschip, de USS Defiant, en vanaf seizoen vier maakt Worf zijn opwachting, sinds het einde van The Next Generation.
In 1994 was het weer tijd voor een nieuwe bioscoopfilm. De televisiesersie The Next Generation was net teneinde, dus het zou maar logisch zijn dat de nieuwe ploeg de fakkel overnam in de zevende aflevering, Star Trek: Generations. Het overnemen van de fakkel werd echter nogal letterlijk gevat, want Generations moest de mijlpaal worden waarin de twee onsterfelijke kapiteins Kirk en Picard elkaar ontmoetten. Hiervoor werd een plot uitgedacht waarin een krachtige energiesliert de toegang biedt tot de Nexus, een alternatieve werkelijkheid waarin tijd en ruimte niet bestaan. Tijdens de inhuldiging van de Enterprise B (in aanwezigheid van Kirk, Chekov en Scotty) maar moet onvoorbereid op een reddingsmissie in verband met de vermelde energiesliert. Kirk wordt de ruimte ingesleurd en komt terecht in de Nexus. 78 jaar later komen Picard en zijn bemanning weer in aanraking met de Nexus, en alleen met de hulp van kapitein Kirk kan een ramp op planetaire schaal vermeden worden. De ontmoeting van de twee generaties, wat een mijlpaal had moeten worden, werd grotendeels een ontgoocheling voor de fans, vooral wegens de teleurstellende manier waarop Kirk om het leven komt, en het ontbreken van Spock en de rest van de originele bemanning. Het was niet de schuld van regisseur David Carson (die voor The The Next Generation onder andere de favoriet Yesterday's Enterprise had gedraaid). De prent bracht ondanks alles een respectabele 76 miljoen dollar binnen.
Paramount achtte het noodzakelijk om in 1995 met alweer een zusterserie te beginnen. Star Trek: Voyager noemt de nieuwste telg in de steeds groter wordende familie, en vertelt de avonturen van het kleine Federation ruimteschip Voyager dat geheel toevallig in het gamma-kwadrant van de ruimte terecht komt (zo'n 70 jaar vliegen van de aarde) en op zoek moet naar een manier om weer thuis te geraken. De kapitein, Janeway, is voor het eerst een vrouw, en haar bemanning bestaat uit Tom Paris, de buitenaardse Kes en haar irritante minnaar Neelix, de indiaan Chakotay, een half Klingon/half menselijke vrouw Torres, de eerste zwarte Vulcan Tuvok en de holografische scheepsdokter. Voyager werd evenmin het succes dat ervan ervan werd verwacht, hoewel de verwachtingen voor het derde seizoen hooggespannen zijn.
De allerlaatste telg in de geschiedenis van Star Trek ten slotte, is de achtste film in de reeks, en tevens de allereerste zonder de oorspronkelijke bemanning. Picard & Co reizen hun oude vijand de Borg achterna in de tijd, naar 2063, waar de Borg de vorming van de Federation trachten te verhinderen. Het begint onderhand een traditie te worden dat de bioscoopfilms met een even nummer de beste zijn, tegenover de films met een oneven nummer die onder de verwachtingen blijven. Star Trek: First Contact werd zeer goed onthaald door de fans en bracht tot op heden een flinke 91 miljoen dollar op. Als regisseur werd Jonathan Frakes (Commandant Riker) aangesteld, die er zijn regiedebuut mee maakt. Voor verdere informatie verwijzen we u graag door naar de kritische bespreking elders op deze pagina's.
Reeds dertig jaar gaat de Star Trek mythe mee, en hoewel iedereen spreekt over een crisis in de Franchise (veroorzaakt door een overkill aan materiaal) is het einde nog lang niet in zicht. De volgende Next Generation-film kreeg reeds een groen licht, en wekelijks kan de fan op televisie terecht voor nieuwe afleveringen van Voyager en Deep Space Nine.