Zelfs de traditionele Europese filmlanden als Frankrijk en Engeland kunnen slechts met veel moeite hun eigen filmindustrie overeind houden. Moet de Europese filmindustrie (als die al bestaat) zich niet herbronnen? Geen megaprojecten, maar kleinschalige films die de band met het publiek terug aanhalen. Het is een eigenaardige vaststelling dat grote Europese subsidiemonsters als The Ogre en Taxandria genadeloos floppen aan de kassa, terwijl een piepklein Franse gezinsdrama Y aura-t- il de la neige à Noël over de financiële problemen van een gezin een enorm succes kent zowel in het land van herkomst als bij de buurlanden. Regisseurs of producenten die de vaste wil hebben om in hun film hun culturele eigenheid te bewaren worden steevast beloond door de massale opkomst van het publiek (bijvoorbeeld Daens).
Een realisator die al sinds midden jaren '80 eigenzinnige films maakt is de Fin Aki Kaurismäki. Over een een tijdsspanne van ongeveer tien jaar maakte hij prenten met uiteenlopende onderwerpen wat diens oeuvre bijzonder interessant maakt. Zijn grootste belangstelling gaat vooral uit naar de rampzalige economische toestand van een land en hoe de gewone man in de straat hierop reageert. Dit kwam vooral tot uiting in de film The Match Factory Girl (1990). Hierin wordt het relaas verteld van het arm, naïef meisje Iris dat al jaren werkzaam is in een luciferfabriek. Door haar gebrekkige emotionele en verstandelijke weerbaarheid wordt ze de speelbal van iedereen. Door deze machteloosheid wordt haar economische positie steeds onzekerder. Nog duidelijker komt het thema van de werkloosheid aan bod in de meest recente film van Kaurismäki, Drifting Clouds (Grote prijs van de filmkritiek uit 1997). Een alledaags koppel wordt plotseling geconfronteerd met een plotse werkloosheid. Dankzij hun enorme gezamenlijke inzet winnen ze het gevecht in hun wanhopige zoektocht naar werk voor hen beiden.
Wie Aki Kaurismäki zegt, denkt onmiddellijk aan zijn bizarre geloof in de ongelooflijke kracht van de liefde of de relatie tussen twee mensen die het mogelijk maakt om alle problemen moeiteloos te overwinnen. Zijn aandoenlijke, misschien voor sommigen voorbijgestreefde opinie, komt naar boven in Shadows in Paradise (1989), Ariel (1988) en I hired a contract Killer (1990). In deze laatste film kiest een wanhopige man voor een zelfmoord op een originele manier. Wanneer hij echter kennis maakt met de vrouw van zijn leven wenst hij natuurlijk zijn toekomstplannen te veranderen. Is dit nog wel mogelijk?
Deze Finse regisseur durft het ook al eens aan om klassieke verhalen te bewerken naar onze eigen kapitalistische maatschappij. In 1987 maakte Kaurismäki een felgesmaakte ironische adaptatie van het overbekende Hamletverhaal met als titel Hamlet goes Business. De plaats van het gebeuren situeert zich nu in een bedrijf waar een werknemer zijn baas vergiftigt om zelf aan de top te komen. Voor de melancholische realisator was dit project trouwens een gedroomde kans om allerlei sociale wantoestanden in Finland aan te klagen.
Naast zijn ernstige films maakt deze verlegen man ook regelmatig een muzikaal uitstapje. Getuige hiervan zijn ondermeer Lenigrad Cowboys go Amerika (1989) of Total Balaika Show (1993). Bij al deze eigentijdse musicals neemt de muziek wel een belangrijke rol in maar worden we niet opgezadeld met een belachelijk verhaal. Ondanks de soms zwaarwichtige onderwerpen voelen zijn films nooit loodzwaar aan en zijn ze vrij toegankelijk voor het grote publiek. De focus op dit Finse buitenbeentje doet verschillende steden in ons land aan. Een alternatief voor Con Air of Speed II misschien?
De retrospectieve vindt plaats in de volgende zalen, van midden juli tot midden september 1997.
- Brussel: Actor's Studio van 16 tot 29 juli.
- Namen: Forum van 8 tot 14 augustus.
- Brugge: Lumière van 15 tot 21 augustus.
- Bergen: Plaza van 13 tot 26 augustus.
- Gent: Studio Skoop van 21 tot 27 augustus.
- Charleroi: Paradiso van 27 augustus tot 4 september.
- Antwerpen: Cartoons van 4 tot 9 september.
- Luik: Churchill van 10 tot 18 september.