Een druilerige donderdag, een opa en zijn kleinzoon, samen op weg naar de bioscoop. De kleinzoon zoals elke week, de grootvader zoals alweer een eeuwigheid geleden. 'Je grootmoeder en ik namen je vroeger wel eens mee naar de bioscoop, weet je dat nog?' vraagt hij me en ik knik geestdriftig. Natuurlijk herinner ik me dat nog. En altijd naar Walt Disney. 'Je was moeilijk stil te krijgen in de zaal,' grinnikt hij, 'je moest constant commentaar geven op van alles. Dat het vreemd was dat Sneeuwwitje haar vermomde grootmoeder niet herkende. Dat Doornroosje wel zou worden wakkergekust, want dat was in Sneeuwwitje ook gebeurd. Ja, daarin ben je geen haar veranderd.'
Mijn grootvader. 'Weet je dat ik altijd een ontzettende bewondering gehad heb voor het volk van de Joden? Dat ik me altijd heb afgevraagd hoe een volk dat doorheen de hele geschiedenis zó is opgejaagd, zó is onderdrukt en zó aan zijn lot is overgelaten, nog steeds zowat de belangrijkste mensen op de belangrijkste plaatsen in de wereld heeft weten voort te brengen.' Mijn grootvader is fysicus. En een bewonderaar van het Joodse volk. Al sinds Einstein. 'Walt Disney was een Jood.'
Was hij dat? Was hij het niet die in de jaren dertig propagandafilmpjes voor de nazi's maakte? 'Waar heb je het in godsnaam over? Waar heb je dat gelezen?' Ik vertel mijn grootvader dat er enkele jaren geleden een boek over is verschenen. 'Zie je nu wat ik bedoel: zelfs als ze dood zijn, dan nog maken ze de Joden zwart. 't Is niet te geloven.'
'Die cd die je me hebt bezorgd van Schindler's List, dat is werkelijk formidabele muziek. Je hoort dat dat alleen maar door een Jood kan zijn geschreven. Hij is toch Joods, die John Williams, of niet?' Geen idee, eigenlijk, Spielberg is Joods, dat weet ik. 'Ik ben blij dat jij graag naar dat soort muziek luistert. Dat heb je van je vader, die luisterde ook altijd naar klassieke muziek. Alles beter dan dat gedreun en gestamp van tegenwoordig.'
'Waar gaan we eigenlijk naar kijken? Ik hoop dat het niet zo'n actiefilm is. Ik hou wel van oorlogsfilms. Heb ik je verteld hoe je grootmoeder en ik vorige week die film van, och, hoe heet die weer, op tv gezien hebben, ik ben niet goed met Amerikaanse titels, nooit goed geweest. Met die acteur uit die western, ach. Over een ontsnapping. Een vrij recente film.' Geen idee. Maar neen, het is geen actiefilm. Ook geen oorlogsfilm, neen, het gaat over een pianist. En over passie.
'Passie?'
'Passie voor muziek.'
'O.'
Wanneer we de bioscoop binnenwandelen kijkt mijn grootvader ietwat beduusd om zich heen. ''t Is hier toch wel veel veranderd.' Hij schrikt als ik de kaartjes koop. 'Vierhonderd frank? Hoeveel keer kunnen we daarmee naar de film?' vraag hij benieuwd. 'Eén keer, ons getweeën.' 'Niet te verwonderen dat niemand meer naar de film wil, zoveel geld! En dat verdoe jij elke week?' Hij schudt ongelovig het hoofd wanneer ik hem zeg dat ik soms meer dan één keer ga. 'Absurd. In mijn tijd had je hier in 't stad vier cinema's. De Royal op de Grote Markt, de Capitole aan 't station, den Orly in de Persijnstraat en de Palace. Nu ja, de Palace van de Mullemans, daar gingen we niet naartoe natuurlijk, want daar draaiden ze de verboden films. Je weet wel, die van Tirol en de Blauwe Films.' Seksfilms? 'Toen was een blote borst al genoeg om in de Palace te draaien. Maar 't was in elk geval niet duur. Voor tien frank mocht je 'n hele namiddag d'r in. 's Avonds was 't duurder.'
''t Is allemaal veranderd toen de Berts van Harelbeke hier kwamen en dit hier gebouwd hebben. De andere cinema's zijn er één voor één mee gestopt. De Palace als laatste.'
'Wat gaan we eigenlijk zien?'
'Shine.'
'In 't Engels?'
'Met ondertitels. Heb je je bril mee?'
'Jajaja. Heb je de film al gezien?'
'Ja. 't Was zéér goed.'
'Allé, 'k ben eens benieuwd.'
''t Is hier naar binnen, opa.'
'Hebben we goeie plaatsen?'
'Je mag zitten waar je wil.'
'O.'
'De muziek staat wel luid, hè.' Ja, opa. 'Maar 't is wel goeie muziek, hoor. Wie heeft 't gecomponeerd?' Hirschfelder. 'Hirschfelder? Dat klinkt als een Joodse naam. Ja 't is zeer goeie muziek. Heb je dat op cd?' Shhh.
Het naarbuitengaan gaat moeilijk. Iedereen wil om het snelst uit de zaal weg en een groep jongelui verdringt mijn grootvader op de weg naar de uitgang. 'En wat vond je ervan?' 'Wel, formidabel. Je ziet goed hoe ze zijn, hé, de Joden, zo'n knappe mensen. 't Stikt van de genieën daar, 't is eigenlijk niet te geloven. Rachmaninoff is natuurlijk ook een Jood, wist je dat? Hij is gevlucht naar Amerika net voor 't aanbreken van de eerste wereldoorlog.' Ik pak mijn grootvader bij de arm. 'En wat vond je van de film?' 'Zeer goed, hé, zeer goed, 't Was zo lang geleden en 't was zo anders. Ik bedoel, 't was ook zo donker, ik kan mij niet herinneren dat de zalen vroeger zo donker waren. En de muziek was veel te luid natuurlijk. Is het altijd zo luid? Niet te verwonderen dat de jonge mensen allemaal doof worden, als 't niet van in de dancing is dan zal 't van in de cinema zijn.'
Mijn grootvader zucht. 'Wat wel vreemd was, was dat de film zo slordig was.' Slordig? 'Wel, het verhaal werd niet op een rij verteld, ik bedoel het begon niet bij het begin, als ik zijn leven had verteld dan zou ik het toch meer in de juiste volgorde gedaan hebben.'
Wanneer we opnieuw aan de deur van zijn flat staan, nemen we afscheid. ''t Was een hele goeie film, we moeten dat nog eens doen. En ik ga morgen eens kijken in de bibliotheek of ze daar geen plaatje hebben met dat pianoconcerto, dat was toch mooi hè?' Hij glanst wanneer hij het zegt. ''t Was een plezierige avond, dat moeten we nog eens doen.'
Een druilerige donderdagavond. Ik fiets naar huis. Zou Disney werkelijk Joods geweest zijn? Vast niet. Neen, dat kan bijna niet.