THE REMAINS OF THE DAY

Het levensverhaal van een butler

Regisseur James Ivory veroverde met The Remains of the Day een plaats op de korte lijst van absolute meesterwerken. Het leverde hem niet voor niets acht Oscarnominaties op.

Scenarist Ruth Prawer Jhabvala haalde zijn inspiratie uit de roman van Kazuo Ishiguro, die met zijn verhaal de Booker Prize van 1988 in de wacht sleepte. James Ivory tekende voor de regie, terwijl zijn spitsbroeder Ismail Merchant de prent produceerde.

Het verhaal draait rond Mr. Stevens. Hij is al 35 jaar lang butler van het Engelse landgoed Darlington Hall, eens eigendom van de beroemde lord Darlington maar op het moment dat het verhaal begint (1956) gekocht door Farraday, een Amerikaan die in de jaren dertig te gast was op Darlington. Omdat Farraday naar de States moet, trekt de butler er met de wagen op uit. Hij reist naar miss Kenton, de vroegere huishoudster, omdat hij opnieuw wat hulp in het huishouden kan gebruiken.

Terwijl hij door de Engelse West Country rijdt, denkt hij terug aan zijn leven als butler. De film is dan ook opgevat als een kaderverhaal, waarin de butler zijn levensverhaal als een grote flash-back vertelt. Darlington Hall was tijdens het interbellum de plaats waar internationale politici het beleid van Europa bepaalden. De manier waarop de gasten werden ontvangen, kon cruciaal zijn voor de Europese politiek en daarom heeft Mr. Stevens zijn taak als butler altijd zeer ernstig opgevat. In zijn vocabulair staat een woord met kapitalen geschreven: waardigheid. Hij gaat met een meetlat na of het bestek wel op de juiste afstand van de rand ligt en zijn correctheid grenst aan het ongeloofwaardige.

Als zijn oude vader, onderbutler op het kasteel, op sterven ligt, wordt hij door zijn plichtsbesef gedwongen zijn werk verder te zetten. Zijn uiterst doorgedreven loyaliteit tegenover de lord maakt hem ook blind voor de collaboratie van de lord met de Duitsers. Darlingtons neef, een jonge journalist wil Stevens daarop wijzen, maar de butler beweert dat hij geen tijd heeft om zich met politiek bezig te houden. Het zou hem maar van zijn werk houden.

Het leven van butler Stevens speelt zich niet alleen binnen de muren van het kasteel af, hij bouwt ook rondom zich een muur. Zo is de huishoudster, miss Kenton, verliefd op hem. Ze doet er alles aan om zijn stoicijnse blik te laten smelten, maar de koele Stevens merkt het nog niet eens. Op een dag vertrekt ze met de noorderzon; voor Stevens gaat het werk op het landgoed gewoon verder.

Gaandeweg Stevens zijn verhaal vertelt, merken we dat het om een heel triestig verhaal gaat. Regisseur James Ivory (Oscarwinnaar met Howards End) schetst dat niet met overdreven pathos, maar spint een haarfijn emotioneel web doorheen het verhaal. Met schijnbaar subtiele details weet hij heelwat emotie bij de kijker los te wrikken en dat is dan ook de grote verdienste van deze prent.

Stevens komt tijdens zijn rit tot het besef dat hij door zijn beroepsernst geen liefde heeft gekend. Hij wil miss Kenton terug halen naar Darlington Hall om er samen de rest van de dagen door te brengen. Het thema van de film is dan ook: krijg je in de liefde een tweede kans. Het antwoord dient zich op het einde van zijn verhaal aan. James Ivory bouwt dit grotesk, maar nooit overladen, drama op een zeer intelligente wijze op en het eerste uur glij je dan ook met een verbazend gevoel van zachte melancholie het verhaal in. Daarna zorgen enkele politieke topoi voor een vervelend, maar niet onbelangrijk, intermezzo. De ontknopig is dan weer grote klasse.

The Remains of the Day geeft vooral Anthony Hopkins de kans om zichzelf te overtreffen. U kent hem wellicht als Hannibal uit Silence of the Lambs (goed voor een Oscar) en als de secure butler evenaart hij die prestatie. Hopkins speelt zijn personnage niet; hij is het gewoon. Als Stevens boeit hij de hele film lang en dat doet hij met een buitengewone eenvoud. Hopkins kreeg er een Oscarnominatie voor.

Ook Emma Thompson acteert als miss Kenton op Oscarniveau. De rol van lord Darlington wordt gespeeld door een uitstekende James Fox. Petje af ook voor Christopher Reeve, die voor een keer zijn Superman-cape thuisliet en een zeer goede rol aflevert als Amerikaanse politicus Lewis. Voeg bij dit alles ook nog het schitterende Engelse decor en de betoverende muziek van Richard Robbins en u zult meteen begrijpen waarom deze film een Oscar waard is.