THE MATRIX

Al lijken de kerstperiodes zich doorgaans in een ijltempo op te volgen, jaren kunnen lang duren. De komst van 1999 bracht niet alleen de terugkeer van drie legendarische kluizenaars (Lucas, Malick en Kubrick) met zich mee, maar tevens - en voor sommigen vooral - meer moois van het Wachowski-duo. Het deed ons plezier dat The Matrix het wachten waard was. De prent veroorzaakte niet alleen een kleine stormloop in de VS, maar plaatste onder meer Keanu Reeves' carrière weer op de kaart. En wat belangrijker is: de eerste vermoedens over Larry en Andy Wachowski werden luidkeels bevestigd. Deze jongens zijn geniale filmmakers.

Van het basisconcept valt de mond niet meteen open: Reeves' karakter Neo ontdekt dat de wereld waarin hij leeft, slechts een onvoorstelbaar realistische computersimulatie is. So far so cliché. The Matrix heeft echter meer in zijn mars dan wat je in honderd-en-één goedkope videofilms ook kan terugvinden. Zonder de details prijs te geven, het hoe en waarom achter deze computersimulatie, en de wereld waarin die zich bevindt, zijn met een onbegrensde verbeelding uitgedacht. Een rijke geschiedenis gaat de film vooraf, en er wordt voordurend naar gebeurtenissen en plaatsen verwezen die nooit worden getoond. Het is geleden van The Fifth Element dat we nog een dergelijk knap uitgedacht universum zagen.

Het vergt heel wat van de kijker om deze plot min of meer ernstig te nemen - suspension of disbelief, noemde Sharon Stone dat in Basic Instinct. Wat je te slikken krijgt, leunt in alle eerlijkheid gevaarlijk dicht bij de totale onzin, maar het is onzin die meesterlijk wordt verteld. De Wachowskis weten hoe ze de camera moeten hanteren, daar bestaat geen twijfel over. Visueel klopt The Matrix vrijwel alle films die je ooit hebt gezien. Dan hebben we het niet alleen over de special effects (verbluffend zonder meer) maar tevens over de regie. De Wachowskis overtreffen de beste actiemeesters in Hollywood met hyperkinetische, minutenlange, tot in de puntjes gechoreografeerde martial arts en vuurwapen-gevechten. Camerabewegingen die kunnen wedijveren met het beste werk van De Palma, en vertraagde opnamen die John Woo op eigen terrein - wapperende regenjassen en al - kloppen. Zoiets heb je nog nooit gezien.

Het rijk gedetailleerde universum waarin de film zich afspeelt, gecombineerd met het onontkenbare visuele genie maken van The Matrix zulk een frisse, vernieuwende ervaring. Ja, de dialogen zijn bij momenten akelig slecht. En ja, in de logica zijn gigantische gaten te bespeuren als je even stil bij staat. Maar wie er zich voor opent stelt wordt op een onvergetelijke roller coaster gezet, die meer dan één rit verdient. De film zit immers vol van minuscule knipoogjes en verwijzingen: namen van personages en plaatsen hebben een Bijbelse oorsprong, thema's hebben buddhistische invloeden (één van de basisprincipes van het buddhisme is het besef dat het leven slechts een illusie is), geen enkel boek ligt toevallig op tafel. Alles in dit verhaal heeft een reden, en deze puzzel is voor iedere filmfan voldoende voor urenlang plezier.

De Wachowskis hebben inmiddels aangekondigd dat hun film slechts de eerste is in een geplande trilogie. Net als Peter Jackson, die momenteel een driedelige Lord of the Rings-verfilming inblikt, kiezen ze een pad dat George Lucas met zijn Star Wars-trilogie insloeg in de late jaren zeventig. Met al dit moois in het verschiet gaan het nog lange jaren worden. Maar we zijn geduldig.