ANALYZE THIS

Het is niet de eerste keer dat De Niro, oscarwinnaar voor Raging Bull en The Godfather II, het publiek aan het lachen wil brengen. Eerder deed hij dat bijvoorbeeld al in Martin Brests Midnight Run, maar nooit heb je echt het gevoel gehad dat het klikte tussen De Niro en komedie. Analyze This is speciaal, omdat De Niro gestalte geeft aan het karakter dat hem groot maakte: dat van de maffiagangster. Hij speelt Paul Vitti, één van de machtigste onderwereldfiguren van New York, die op het punt staat de nieuwe leider te worden van een misdaadfamilie, nadat zijn mentor werd doodgeschoten door een rivaliserende bende. Maar Vitti heeft een probleem: plotseling krijgt hij last van paniekaanvallen en barst hij bij het bekijken van sentimentele tv-reclames in tranen uit. Als zijn rivalen, onder leiding van Primo Sindone (Chazz Palminteri), zijn zwakte op het spoor zouden komen, betekent dat gewis het einde van zijn carrière.

Door omstandigheden komt Vitti in contact met Ben Sobel (Billy Crystal), een doordeweekse psychiater met zijn eigen problemen: zijn opgroeiende tienerzoon Michael, zijn op stapel staand huwelijk met Laura (Lisa Kudrow) of zijn jaloezie ten opzichte van zijn succesvolle vader bijvoorbeeld. Eerst wil de doodbrave Sobel niks met Vitti te maken hebben, maar dat is buiten de maffia gerekend. En dus moet hij Vitti psychologisch weer op de rails krijgen, voor een grote en cruciale meeting tussen alle maffiabendes plaats zal vinden.

Analyze This is een film die tussen twee stoelen in valt, en de klap op de grond is nogal hard. De film is in de eerste plaats een parodie, met De Niro in de rol die doorgaans weggelegd is voor Leslie Nielsen. Hoogtepunt is een droomsequentie van Sobel, waarin hij op dezelfde manier neergeschoten wordt als Don Vito Corleone in Godfather II, met Vitti die te laat komt om hem te redden. De commentaar van Vitti: 'I was Fredo? I don't think so.' Méér spoof kun je niet in een gangsterfilm stoppen. Zulke scènes wérken. Maar Analyze This is geen Naked Gun of Airplane. De keerzij is dat regisseur Harold Ramis (Groundhog Day, Ghostbusters) óók nog een verhaal wil vertellen en de relatie tussen Sobel en Vitti wil uitspitten. Een nobele gedachte, maar het neemt wel elke vaart uit de film en verknipt hem tot een zeer langdradig geheel, met slechts enkele komische hoogtepunten.

En dat is jammer, want het spettert en genstert tussen De Niro en Crystal. Ze hebben enkele onvergetelijke scènes (ongeveer allemaal samengebald in de trailer). De Niro heeft de kunst begrepen om komedie te spelen als drama. Hij doet niet langer moeite om grappig te spelen; op sommige momenten is hij het gewoon. Crystal speelt volwassen en evenwichtig genoeg om niet te vervallen in zijn gebruikelijke overacting. Maar halfweg de film zijn de grappen gewoonweg óp en volgt nog een lange en saaie weg richting einde. Een onvergeeflijke blunder in het scenario die de film kopje onder laat gaan. Daar kunnen ook de nevenfiguren weinig aan veranderen: Chazz Palminteri (A Bronx Tale) krijgt beschamend weinig screentime en Lisa Kudrow (Phoebe uit Friends) blijft teveel karikatuur. Jammer voor Crystal. En jammer voor De Niro. Maar, ach, iederéén heeft eens recht op een pretentieloos verzetje. Een hamburger in plaats van een pâté de foie gras, zeg maar.