STAR WARS: THE PHANTOM MENACE

Star Wars is niet zomaar een filmreeks, het is een fenomeen dat (wat neenknikkers ook smalend mogen beweren) in 22 jaar tijd uitgegroeid is toch een onuitwisbaar watermerk in de filmgeschiedenis. Onlangs riepen de lezers van het sublieme Engelse filmtijdschrift Empire de oorspronkelijke Star Wars uit 1977 nog uit tot de beste film allertijden, terwijl meer serieuze filmcritici de film maar al te graag de schuld geven van de popcorn-filmindustrie die, naar hun mening toch, de serieuzere, vaak onafhankelijke producties het leven moeilijk heeft gemaakt. Het is dan ook ironisch dat The Phantom Menace met zijn iets meer dan 100 miljoen dollar tellend budget in wezen een independent, is (ongetwijfeld de duurste ooit), rechtstreeks gefinancieerd uit de zakken van Star Wars creator George Lucas.

Toen Lucas in de jaren zeventig zijn op Flash Gordon gebaseerde space opera begon uit te schrijven, bleek al snel dat zijn verhaal veel te uitgebreid was voor één film. Hij splitste zijn verhaallijn op in drie delen, terwijl hij ook een volledige backstory verzon (op zich al uitgebreid genoeg om drie delen te vullen) om zijn personages en de gebeurtenissen stevig in zijn uitgebreid universum te verankeren. De drie delen die met overweldigend succes verfilmd werden (Star Wars (1977), The Empire Strikes Back (1980) en Return of the Jedi (1983)) vormden dus de delen IV, V en VI. Lucas beloofde aan zijn fans dat hij ooit de eerste drie delen zou verfilmen, en al snel werd er ook gesproken van een derde trilogie die na de oorspronkelijke films zouden plaatsvinden (delen VII, VIII en IX). Intussen heeft Lucas over die derde trilogie een kruis gemaakt, maar na het enorme succes van de speciale edities van de films enkele jaren geleden (samen met de Young Indiana Jones Chronicle in feite een experiment om te zien hoe hij de sterk geëvolueerde technolgie voor zijn nieuwe epos zou kunnen aanwenden) maakt hij dan toch na zestien lange jaren zijn belofte waar.

In Episode I worden de belangrijkste karakters van de Star Wars trilogie ten tonele gevoerd. Jedi Qui-Gon Jinn wordt samen met zijn leerling Obi-Wan Kenobi op pad gestuurd om een aantal rebellerende en oorlogszuchtige handelaars op het matje te roepen. Al snel blijkt een kleine opstand de dekmantel voor een grootscheepse invasie te zijn, geleid door een sinister figuur en zijn leerling Darth Maul. Op hun weg komen ze Jar Jar Binks tegen, en samen met Queen Amidala, koningin van de belegerde planeet, moeten ze vluchten. Alle puzzelstukjes van de Star Wars saga worden op tafel gelegd wanneer ze op de woenstijnrijke planeet Tatooine de jonge slaaf Anakin Skywalker tegen het lijf lopen.

Een magere synopsis, maar na zestien jaar bedenktijd, de macht om de wereld geheel vrijwillig aan zijn voeten te laten neerknielen (er wordt smalend beweerd dat als Lucas een gloeilamp moet indraaien hij zijn hand maar hoeft stil te houden en de wereld rond hem begint te draaien) en een leger special effects goochelaars, had dit ruimschoots voldoende moeten zijn om de epische uitstraling van de eerste drie films te evenaren. Miljoenen fans zaten te wachten om de Jedi in volle glorie te mogen aanschouwen, om bij de eerste blik van Anakin, de toekomstige Darth Vader, in elkaar te krimpen van de reeds aanwezige donkere ziel. Fans wilden een twijfelende en zoekende leerling als Luke Skywalker waarmee ze zich konden identificeren, wilden een schavuit als Han Solo, een pittige prinses als Leia. Alles, zolang het maar geen Ewoks waren.

Twee jaar heeft Lucas aan het script gewerkt, en niettegenstaande hij ongetijfeld voor elk karakter een interessante achtergrond heeft verzonnen, lijkt zijn verhaal in een mum van tijd ineengeknutseld. Te simpel en tegelijkertijd te verwarrend laat hij met een opstand de eerste dominosteen omvervallen. En jammer genoeg is de kettingreactie die volgt niet het spektakel waarop we gehoopt hadden. Wanneer filmfreaks na het buitenkomen er niet in geslaagd zijn om met zekerheid te achterhalen wie of wat die Phantom Menace nu eigenlijk is, dan is er duidelijk iets fout. En zelfs wanneer ze dat wel kunnen, dan zullen belangrijke connecties heel waarschijnlijk enkel door echte Star Wars freaks gelegd kunnen worden.

Het is al langer geweten dat Lucas (die sinds de oorspronkelijke Star Wars niet meer achter de camera stond) nu niet bepaald een inspirerend acteurs-regisseur is, en The Phantom Menace is daar jammer genoeg een perfect bewijs van. De karakters kunnen slechts met mate boeien, hebben geen diepgang, en bezitten de kracht niet om tot epische proporties uit te groeien. Iets wat je van een Obi-Wan Kenobi en Anakin - Darth Vader - Skywalker wel zou mogen verwachten. Klasseacteurs Liam Neeson, Ewan McGregor en Natalie Portman lopen, beperkt door het script, niet bepaald geïnspireerd door het schitterend decor. Maar op geen enkel ogenblik is hun karakter de katalysator van het verhaal, en op geen enkel ogenblik voel je echt met hen mee. Geen wonder eigenlijk dat de uiterst spectakulaire slechterik Darth Maul veruit het meest populaire karakter is van de film. Zijn stuntwerk, en vakkundig jongleren met een dubbel lightsaber zijn ronduit schitterend.

De echte Star Wars generatie moet nu zowat dertig jaar zijn, en de oorspronkelijke films zijn intussen tot legendarische en zelfs godsdienstige proporties uitgegroeid. Die fans verwachten die epische warmte waarmee ze zijn opgegroeid. George Lucas heeft er echter nooit een geheim van gemaakt dat hij eigenlijk een kinderfilm heeft gemaakt. Vandaar waarschijnlijk ook Jar Jar Binks, een volledig digitaal karakter dat prominent aanwezig is in de film. Een karakter dat je niet koud laat: ofwel haat je het zoals een groot deel van de oudere fans, ofwel kun je er hartelijk mee lachen (maar dan is de kans groot dat je jonger bent dan tien jaar).

Maar alles is natuurlijk heel relatief. De verwachtingen waren zó hoog gespannen dat negatieve (en vooral teleurgestelde) reacties niet uit konden blijven. Al voor de film uitkwam was de backlash begonnen, en ook ons oordeel is waarschijnlijk met teleurstelling doordrengt. Wie onbewogen blijft tijdens de gekende openingsscroll is de titel fan niet waard, en leidt meteen ook tot verwachtingen die niet in te lossen zijn. Een tweede, minder opgehitste visie, is dan ook een verademing en een heel stuk minder teleurstellend (zonder dat de film ook maar in de beurt van een meesterwerk komt, wat sommige fans ook durven beweren). En in die meer ontspannen sfeer kun je dan ook de E.T.'s ontdekken die ergens in Lucas' universum verborgen zitten.

De inhoud van de film mag dan nog redelijk teleurstellend zijn, de verpakking is dat alvast niet. Nog nooit zult u een spectaculairdere film gezien hebben dan The Phantom Menance. Bijna 2000 shots bevatten digitale en traditionele effecten, bijna driemaal zoveel als Titanic. De spectaculairste computergegenereerde beelden worden samen met de meest klassieke middelen (gekleurde oorstokjes bijvoorbeeld als toeschouwers tijdens de spectaculaire podrace ) aangewend om het verhaal te vertellen. Het schitterende productiedesign wordt dan ook door een nagenoeg feilloos fx-team vebluffend in beeld gebracht. En dat alles wordt overgoten met een heerlijk nieuwe John Williams score.

The Phantom Menace is zonder twijfel het filmevenement van het jaar (al had Eyes Wide Shut daar achteraf bekeken meer recht op), maar zelfs de technologische vernieuwingen (zie afzonderlijk artikel) en de spectaculaire effecten kunnen het veel te mager verhaal niet verdoezelen. We kunnen enkel hopen dat het waar is dat Lucas hulp heeft ingeroepen van een scenarist om hem te helpen met het volgend script. Plot Does Matter verscheen er kort na de release van Godzilla op een geheime pagina van de officiële Star Wars site. Yeah right...