THE BLAIR WITCH PROJECT

Geen enkele verrukking kan zich meten met angst, werkelijke doodsangst. Maar wat de meest angstaanjagende filmscène ooit is, kan geen zinnig mens zeggen. Hoe vergelijk je pakweg de douchescène uit Psycho, de zombies uit Night of the Living Death, de haai uit Jaws, het masker van Mike Meyers of het zwevende bed uit The Excorsist? Een onmogelijke opdracht, maar alle momenten hebben wel één ding gemeen: ze hebben talloze toeschouwers letterlijk uit hun slaap gehouden. De laatste beelden van The Blair Witch Project horen zonder meer in dat rijtje memorabele rilmomenten thuis. Het is een afloop die de haren op je armen recht doen rijzen, een einde dat nog urenlang blijft nazinderen. Maar de meest angstaanjagende film ooit? Op dat predikaat heeft The Blair Witch Project jammer genoeg geen recht. Daarvoor zitten er teveel saaie momenten in de film.

Een wonderbaar verhaal is het wel, dat van het maken van de film dan. Het idee van regisseurs Daniel Myrick en Eduardo Sanchez dateert al uit 1993, toen ze beiden filmschool liepen aan de zonnige universiteit van Florida. Het duo - dat later de productiemaatschappij Haxan zou oprichten - had op dat moment drie films gemaakt: Carry On Bonking, een hommage aan de Engelse sekskomedies; Black Chapters, een Twilight Zone-achtige anthologie; en Fortune, een korte film met een heks in de hoofdrol. Ze speelden met de idee om een film te maken waarvan het publiek zou denken dat de gebeurtenissen écht gebeurd waren, een truc die ze hadden gepikt bij pseudo-documentaires zoals Chariots of Gods, Return to Boggy Creek en In Search Of.

Ze slaagden in hun opzet, want toen de film medio januari debuteerde op een middernachtvoorstelling van het Sundance Festival, bleven de toeschouwers verbouwereerd en vol vraagtekens achter: was de prent nu fictie of realiteit? De Internet Movie Database (IMDB) maakte er zelfs gewag van dat de acteurs uit de film écht overleden waren. Een fout die later recht moest worden gezet, toen de prent voor iets meer dan een miljoen dollar werd opgekocht door Artisan Entertainment, de opvolger van Live Entertainment, met een neus voor succes (Artisan bracht eerder dit jaar ook Pi uit). Een immense marketingcampagne ging aan het rollen. Dat bleek een mes dat aan twee kanten sneed, aangezien met al die reclame ook de bekendheid van de film groter en groter werd.

Hoe dan ook, de weg die The Blair Witch Project daarna aflegde, mag zeker gezien worden. De film won een prijs in de Directors Fortnight in de jungle van Cannes, werd genomineerd voor een British Independent Film Award, en kraakte bij zijn debuut in Amerika de box-office. Opende de prent nog op een belachelijke 27 schermen, dan maakte The Blair Witch dat de volgende twee weken wel goed. Met 29.2 miljoen werd de film de grootste onafhankelijke opener ooit. De prent was zelfs zo succesvol dat zowel Warner Bros. met Deep Blue Sea als Universal met Mystery Men hun blockbusters verschoven om de concurrentie met die verrassende indie uit de weg te gaan. The Blair Witch Project zit in Amerika nu aan een onvoorstelbare 138 miljoen dollar. Het maakt van de no-budget-prent (variërend, naargelang de bron, van 15.000 tot 100.000 dollar) de meest rendabele film ooit.

The Blair Witch Project opent met de mededeling dat we de gevonden beelden te zien gaan krijgen van drie studenten die in oktober 1994 verdwenen in de wouden van Burkittsville, Maryland, terwijl ze een documentaire aan het draaien waren over de legende van de Blair Witch. Die drie zijn regisseur Heather Donahue, cameraman Joshua Leonard en technicus Michael Williams (de echte namen van de acteurs, om de zogezegde authenticiteit te verhogen). Via de gevonden footage van de 16mm zwart-wit camera waarop ze de documentaire vastlegden en Heathers kleuren-camcorder krijgen we te zien hoe het drietal de trip plant, hoe ze interviews afnemen met inwoners van het voormalige Blair Village en uiteindelijk in het woud gaan hiken om hun film te maken. Na enkele dagen raken ze echter het spoor bijster. Verdwaald en zonder eten komen ze in contact met vreemde gebeurtenissen die hen doen vermoeden dat de bizarre verhalen over kindermoorden, verdwenen lijken en harige monsters misschien wel eens waar zouden kunnen zijn. Ze worden geconfronteerd met vreemde symbolen, handafdrukken van kinderen en vooral angstaanjagend geschreeuw en gehuil in de nacht.

Een ijzersterk concept dus: wanneer je geen budget hebt om je film te maken, dan moet je vooral origineel zijn. En dat waren de makers ook in de manier waarop ze te werk gingen bij de opnames. De drie hoofdacteurs werden in oktober 1997 gedurende acht dagen het Seneca Creek State Park in Maryland ingestuurd en filmden de prent als het ware zelf, enkel gestuurd door notities van de crew en geholpen door een GPS-systeem dat ervoor zorgde dat het drietal nooit echt verdwaalde. Maar alles wat hen overkwam, in scène gezet door de regisseurs, was een totale verrassing voor hen. De acht dagen in de bossen (de tijd ook die in de film verstrijkt) leverden achttien uren film op. Na een jaar lang knippen en plakken bleven twee en een half uur film over. Die werden aan een testpubliek getoond, waarna de film weer werd ingekort tot eerst 87 en later 82 minuten. Rekening houdend met de ultra-realistische manier van filmen méér dan genoeg, en niet alleen voor toeschouwers met een gevoelige maag.

We haalden al aan dat de grote zwakte van The Blair Witch Project in feite zijn eigen succes is. De mensen die zullen geloven dat alles wat ze zien ook écht is (zoals bijvoorbeeld het geval was tijdens de hoorspelversie van HG Wells legendarische War of the Worlds) zullen wel in de minderheid zijn, hoewel er tijdens de vertoning die wij bijwoonden toch nog mensen waren die de grenzen van realiteit en fictionaliteit niet konden ontwarren. Maar geheim kon dat natuurlijk niet blijven, want de hype rond de film was enorm. Volgens marketingmensen is The Blair Witch Project één van de eerste films die volledig door het medium internet gemaakt werd. In de periode na de screening op Sundance en voor de Amerikaanse release, ontstonden er op het net meer dan twintig fan sites, een mailing list, een Web Ring en een Usenet-Group. Bovendien kon de officiële webpage gerekend worden tot één van de beste ooit.

Maar eens je alle hype vergeet en een grote portie suspension of disbelief aanvaardt, is het rillen geblazen. Het relaas dat we door Heathers camcorder te zien krijgen, schetst het boeiende psychologisch verval van het trio. Langzaam maar zeker beginnen ze te beseffen hoe diep het moeras is waar ze zijn ingezonken en langzaam brokkelt ook hun vertrouwen en moed af. De manier waarop Heather alles halsstarrig blijft filmen, heeft iets verschrikkelijk voyeuristisch, maar op het einde krijgen we een schokkend inzicht in waarom ze dat deed. In die fenomenale scène draait ze de camera naar haar doodsangstig gezicht en legt, wetende dat ook zij zal sterven, in ultra close-up haar testament op video vast. Haar angst is duizendmaal realistischer dan die van alle slasher scream queens samen. Het is het begin van een ijzingwekkende slotscène, die je op slag doet vergeten dat het begin van de prent eigenlijk nogal langdradig is.

In tijden waar seriemoordenaars weer lustig in het rond hakken en het computergegenereerde bloed in liters van het scherm gutst, is The Blair Witch Project (samen met onder meer Pi en Cube) een ware verademing. Echte angst schuilt immers in het onzichtbare. Zoals Stephen King in Danse Macabre schreef is een gesloten deur veel griezeliger dan een open deur. Want achter die gesloten deur kan alles zitten wat je je maar kunt verbeelden. Net als in de ondoordringbare wouden van Burkittsville, waar de legende van de Blair Witch zich verscholen houdt. In het donker. In de nacht.