JOAN OF ARC

Over het leven van Jeanne d'Arc zijn al kilometers pelicule gerold. De illustere filmpionier George Melies liet haar in 1899 al in een filmpje rondhobbelen en sindsdien zijn er ontelbare Franse en Amerikaanse versies geweest. Eerder dit jaar kroop Leelee Sobieski nog in de huid van de maagd van Orleans in een door Christian Duguay geregisseerde mini-serie voor het Amerikaanse CBS. Over de productie van Luc Bessons versie gaan de wildste geruchten. Het zou oorspronkelijk de bedoeling geweest zijn dat hij samen met Kathryn Bigelow een Joan of Arc ging verfilmen, maar toen die Milla Jovovich (toen de vrouw van Besson) als hoofdrol liet staan voor Claire Danes, stapte Besson boos uit het project en ging zijn eigen weg. Bigelows versie geraakte op een zijspoor, maar Besson zette, het credo van Jeanne indachtig, moedig door. Het werd voor de Franse maker van Le Grand Bleu en Léon de eerste regieklus sinds het veelbesproken The Fifth Element uit 1997. En weer een peperdure Frans-Amerikaanse samenwerking tussen Gaumont en Columbia.

Het leven van Jeanne d'Arc is al even berucht als het productieproces van deze prent. Frankrijks nationale heldin werd in 1412 geboren in Domrémy en meende door God geroepen te zijn om het beleg van Orléans door de Engelsen tijdens de Honderjarige oorlog te breken en de Dauphin, Karel VII, naar Reims te brengen om te worden gekroond tot koning van Frankrijk. Dat lukte haar allemaal in 1429, tot ze een jaar later door Bourguignons in de val liep en uitgeleverd werd aan de Engelsen. Iedereen weet hoe dat eindigde: Jeanne d'Arc kreeg een schijnproces en werd op 30 mei 1431 in Rouen schuldig bevonden aan hekserij en op de brandstapel ter dood gebracht. Haar heiligverklaring kwam er pas in 1920. Da's de versie die elke Franse nationalist graag hoort vertellen, maar historici mekkeren wel eens dat het allemaal niet klopt. De grootste brompotten beweren zelfs dat Jeanne de onwettige zus van Karel VII was en helemaal niet verbrand werd. Ze zou doodsimpel getrouwd zijn en pas veel later in een strijd gesneuveld.

Hoe dan ook, Luc Besson volgt (samen met co-scenarist Andrew Birkin) heel erg getrouw de 'officiële' versie. Hij opent met de piepjonge Jeanne, die vol ongeduld de kerk instormt en hoognodig wil biechten, niet voor het eerst die dag. De biechtvader vertelt haar dat ze toch niet élk uur van de dag in de kerk kan verslijten, maar Jeanne wil pas weer vertrekken als ze vergiffenis heeft gekregen. Haar pril geluk wordt verstoord als de Engelsen haar geboortedorp in lichterlaaie zetten en Jeanne ziet hoe haar zus genadeloos wordt vermoord en verkracht. Ondertussen krijgt ze ook haar beroemde visoenen: over hoe ze Charles VII naar de troon moet leiden en Frankrijk moet bevrijden. Zo gaat de film aan het rollen en krijgen we het verdere tragische leven van Jeanne la Pucelle te zien.

Luc Besson steekt in zijn film niet onder stoelen of banken dat hij blijkbaar de definitieve Jeanne wil brengen. Niet moeilijk dus dat zijn film een beetje uit de hand liep: niet alleen qua lengte (twee uur veertig minuten), maar ook qua vorm en inhoud. Dat Besson een uitzonderlijk getalenteerd visualist is, bewees hij al overvloedig in The Fifth Element en ook Joan of Arc bulkt van de mooie beelden en ingenieuze regietrucen. De decors en fotografie zijn bijwijlen fabelachtig mooi en de gevechtscènes beklijven in beste Bravehart-traditie: de hoofden vliegen in het rond en het bloed vloeit rijkelijk. Maar Besson overdrijft. Ook qua symboliek. Zijn Jeanne d'Arc wil alles in één zijn, wil zoveel vertellen en betekenen, dat de film kraakt onder zijn eigen gewicht. Typerend is de slotsequente, waarin Jeanne sterft zoals de Titanic zinkt: heroïsch, onversaagd en met mokerslagen van heldhaftige emotie richting publiek. Kon het niet ietwat subtieler?

Milla Jovovich, het wondermooie fotomodel en ex-vrouw van Besson, doet gretig in zoveel overvloed en hubris mee, maar valt toch door de mand: ze doet zó hard haar best om een goeie Jeanne te zijn dat het soms pijnlijk overkomt. Hoe getormenteerd de échte Jeanne ook was, zó paranoia, gillend en over haar toeren als Jovovich acteert, zal het wel niet geweest zijn. Ook de andere acteurs draaien mee in de mallemolen: John Malkovich als Charles VII en Faye Dunaway als Yolande d'Aragon. In schril contrast hiermee staat een ingetogen Dustin Hoffman, die alleen het laatste halfuur van de film mag opdraven, maar alle eer naar zich toetrekt. Hij speelt het letterlijk en figuurlijk in het zwart gehulde Geweten van Jeanne en stelt haar motieven in vraag. Handelde ze echt wel in opdracht van God, of voerde ze haar persoonlijke oorlog? Het antwoord dat Besson suggereert en insinueert, doet Jeanne toch wel wat op haar sokkel wankelen. Net zoals de film wankelt tussen meesterwerk en mislukking.