Wie is Ernst Lubitsch eigenlijk, horen we jullie al vragen? Van de hedendaagse doorsnee bioscoopbezoekers zullen er vermoedelijk niet veel zijn die ooit al van Lubitsch gehoord hebben, laat staan een film bekeken hebben, ondergetekende incluis. Tussen al het hersenloos en met speciale effecten volgepropt geweld dat we de laatste jaren voorgeschoteld krijgen in de bioscopen is het een ware verademing eens een filmpje mee te pikken uit de oude doos.
Lubitsch, geboren in Berlijn in 1892, had op jeugdige leeftijd de acteermicrobe te pakken. Hij figureerde in kleine toneelproducties op school en reeds in 1911 kreeg hij de kans om te acteren aan het beroemde Max Reinhardt Deutsches Theater, waar hij stilaan evolueerde van figurant tot hoofdrolspeler. Later spitste hij zich meer toe op regisseren en in 1918 maakte hij zijn eerste filmdebuut met Die Augen der Mummie Ma. In datzelfde jaar scoorde hij een internationale hit met Carmen. Een jaar later maakte hij Die Austernprinzessin, een karikaturale satire waarin hij de Verenigde Staten op de korrel neemt. Hier maken we voor het eerst kennis met het subtiel en geslaagd gevoel voor humor dat Lubitsch steeds in zijn films wist te vervatten. Deze aparte stijl zou van nu af aan de filmgeschiedenis ingaan als The Lubitsch Touch : dit betekent eigenlijk dat bepaalde zaken getoond worden per implicatie, eenvoudig gesteld 'iets tonen om iets anders te vertellen'. Lubitsch was een meester in het hanteren van deze stijl, hetgeen hij veelvuldig zal implementeren in zijn volledige oeuvre. Ondanks het feit dat deze techniek reeds enkele honderden jaren toegepast werd in de literatuur, zou Lubitsch de eerste zijn om dit eveneens voor film te gebruiken. En met succes overigens.
Ondertussen kreeg Lubitsch een uitnodiging van Mary Pickford om een film met haar te draaien. En zo maakte hij begin jaren twintig de overtocht naar Hollywood en begon zijn Amerikaanse carrière waar hij vele grote successen kende: niet enkel komedies passeerden de revue, maar eveneens verschillende kostuum- en historische spektakelfilms (deze laatste tijdens de periode van de stille film). Eén voor één konden ze op bijval rekenen van zowel publiek als critici, en het ontbrak deze films evenmin aan 'Lubitsch Touch'. Opmerkelijk is wel dat hij sinds zijn overtocht voorzichtiger is geworden wat betreft komedies omtrent de States, dit wil zeggen dat hij de Amerikaanse maatschappij nooit rechtstreeks parodieerde maar dit wel deed via omwegen. Een voorbeeld hiervan is de satirische prent The Marriage Circle waarin hij het Amerikaanse huwelijk op de korrel neemt en op veilig speelt door het geheel te laten afspelen in één of andere Europese hoofdstad of mythisch land. Aan de andere kant regisseerde hij enkele smaakvolle komedies in dewelke hij wel rechtstreeks instellingen parodieerde. Een voorbeeld hiervan is Ninotchka uit 1939, één van zijn grootste successen, waarin hij op een geslaagde manier de spot drijft met het communisme. In 1942 veroorzaakte hij controverse rond zijn anti-Nazi komedie To Be or Not to Be. Beide films verschenen in België in volle oorlogsperiode met als gevolg dat de kopieën door de Duitsers in beslag genomen werden. Jaren na de oorlog werden ze opnieuw in omloop gebracht en zelfs dit lokte opnieuw protest uit!
Tijdens onze studentenperiode aan het Rits kregen we elke week een film uit de oude doos te zien (geen Lubitsch films spijtig genoeg), en slechts enkele van deze zwart-wit klassiekers haalden het niveau van zijn films. Hier volgt een kort lijstje van Lubitsch films die je zeker gezien moet hebben:
- Madame Du Barry , 1919
- The Student Prince in Old Heidelberg , 1927
- Trouble in Paradise , 1932
- Design for Living , 1933
- The Merry Widow , 1934
- Ninotchka , 1939
- The Shop Around the Corner , 1940
- To Be or Not to Be , 1942
Lubitsch was een regisseur met klasse, heel veel feeling, oog voor detail en timing, en gevoel voor humor. Jammer genoeg is er nog geen enkele film op DVD verkrijgbaar. Hopelijk komt hier in de toekomst verandering in.